Νέα έρευνα από το Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης και το Loughborough εστιάζει στο χάσμα ανάμεσα στη βιολογία του ανθρώπου και στον σημερινό, βιομηχανοποιημένο τρόπο ζωής. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι γρήγορες αλλαγές στον κόσμο έχουν διαμορφώσει συνθήκες που σχετίζονται με χρόνιο άγχος και ποικίλα προβλήματα υγείας.
Παράγοντες όπως η πίεση της κυκλοφορίας και η αδιάκοπη έκθεση σε ερεθίσματα θέτουν σε λειτουργία τους ίδιους βιολογικούς μηχανισμούς που κάποτε στήριζαν την επιβίωση των προγόνων μας. Στη σύγχρονη καθημερινότητα, όμως, δεν ακολουθεί απαραίτητα η αναγκαία αποκατάσταση.
Οι συγγραφείς αναφέρουν τόσο τη μείωση της γονιμότητας όσο και την αύξηση των αυτοάνοσων παθήσεων. Κατά τη μελέτη, οι κοινωνίες χρειάζεται να δράσουν ώστε να διαμορφώσουν περιβάλλοντα που είναι πιο υγιή και βιώσιμα.
Εξελικτικοί ανθρωπολόγοι από το Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης και το Loughborough παρουσιάζουν νέα ανάλυση, σύμφωνα με την οποία ο ρυθμός μεταβολής του σύγχρονου κόσμου ξεπερνά την ικανότητα προσαρμογής της ανθρώπινης βιολογίας. Η μελέτη τους συνδέει το χρόνιο στρες και πολλές συχνές παθήσεις της εποχής μας με μια βαθιά ασυμφωνία: οι φυσικές λειτουργίες του οργανισμού έχουν διαμορφωθεί διαφορετικά από τα ιδιαίτερα βιομηχανοποιημένα περιβάλλοντα όπου ζει σήμερα η πλειονότητα των ανθρώπων.
Η σύγχρονη καθημερινότητα απέναντι στο… λιοντάρι
Για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια, οι άνθρωποι προσαρμόζονταν στις σωματικές και ψυχολογικές απαιτήσεις της ζωής ως κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες. Η καθημερινότητά τους περιλάμβανε πολλή κίνηση, σύντομα διαστήματα έντονου στρες και στενή επαφή με τη φύση. Μέσα σε λίγους αιώνες, η εκβιομηχάνιση άλλαξε αυτό το πλαίσιο, φέρνοντας θόρυβο, ατμοσφαιρική ρύπανση, μικροπλαστικά, διαρκή αισθητηριακή διέγερση, τεχνητό φωτισμό και φωτορύπανση, επεξεργασμένα τρόφιμα και παρατεταμένη καθιστική ζωή.
«Στο περιβάλλον των προγόνων μας, ήμαστε καλά προσαρμοσμένοι να αντιμετωπίζουμε το οξύ στρες για να ξεφύγουμε από τις ενδεχόμενες απειλές», αναφέρουν οι ερευνητές. «Το λιοντάρι εμφανιζόταν περιστασιακά και έπρεπε να είμαστε έτοιμοι να αμυνθούμε ή να τρέξουμε. Η διαφορά είναι ότι το λιοντάρι στο τέλος έφευγε», υπογραμμίζουν. Σήμερα, η κίνηση στους δρόμους, η εργασιακή πίεση, τα αλλεπάλληλα ερεθίσματα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και ο διαρκής θόρυβος ενεργοποιούν τους ίδιους μηχανισμούς που βοηθούσαν τους προγόνους μας να γλιτώσουν από θηρευτές. Ωστόσο, σε αντίθεση με όσα συνέβαιναν τότε, οι σημερινοί παράγοντες σπάνια εξαφανίζονται γρήγορα. «Το σώμα αντιδρά σαν όλοι αυτοί οι στρεσογόνοι παράγοντες να είναι λιοντάρια», επισημαίνουν οι ερευνητές. Έτσι, το νευρικό σύστημα αντιδρά έντονα, χωρίς να ακολουθεί ανάκαμψη.
Οι συνέπειες του σύγχρονου τρόπου ζωής στην υγεία
Η ανασκόπηση στο επιστημονικό περιοδικό «Biological Reviews» εξετάζει έρευνες που δείχνουν ότι η μετάβαση σε βιομηχανικό και αστικό τρόπο ζωής περιορίζει την εξελικτική καταλληλότητα του ανθρώπου — δηλαδή, την ικανότητά του να επιβιώνει και να αναπαράγεται στο περιβάλλον του. Η εξελικτική επιτυχία προϋποθέτει και τα δύο, και οι ερευνητές εκτιμούν ότι η επιβίωση και η αναπαραγωγή έχουν δεχθεί αρνητικές επιδράσεις από την έναρξη της εκβιομηχάνισης.
Ως ενδείξεις πίεσης της ανθρώπινης βιολογίας από τα σημερινά περιβάλλοντα, οι ερευνητές αναφέρουν τη μείωση της γονιμότητας σε μεγάλο μέρος του πλανήτη και την αύξηση φλεγμονωδών και αυτοάνοσων παθήσεων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, το οποίο έχει μελετηθεί εκτενώς, είναι η σταδιακή πτώση του αριθμού και της κινητικότητας των σπερματοζωαρίων από τη δεκαετία του 1950. Κατά τους ερευνητές, οι συγκεκριμένες τάσεις φαίνεται να σχετίζονται με περιβαλλοντικές εκθέσεις.
Προτάσεις για την ενίσχυση της ευημερίας
Οι τεχνολογικές εξελίξεις και οι περιβαλλοντικές αλλαγές συνεχίζονται με ρυθμό που υπερβαίνει την ταχύτητα με την οποία μπορεί να ανταποκριθεί η βιολογική εξέλιξη.
«Η βιολογική προσαρμογή είναι εξαιρετικά αργή. Οι μακροπρόθεσμες γενετικές προσαρμογές είναι πολυγενεακές – διαρκούν δεκάδες έως εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια», επισημαίνουν οι ερευνητές. Κατά συνέπεια, οι φυσικές εξελικτικές διεργασίες δεν αναμένεται να αποκαταστήσουν από μόνες τους την αναντιστοιχία μεταξύ της ανθρώπινης φυσιολογίας και των σημερινών συνθηκών ζωής. Αντί γι’ αυτό, οι ερευνητές υποστηρίζουν πως οι κοινωνίες πρέπει να συμβάλουν ενεργά στον περιορισμό των πιέσεων, φέρνοντας τους ανθρώπους πιο κοντά στη φύση και δημιουργώντας πιο υγιή και βιώσιμα περιβάλλοντα.
Πηγή: Longman, D.P. and Shaw, C.N. (2025), Homo sapiens, industrialisation and the environmental mismatch hypothesis. Biol Rev. https://doi.org/10.1111/brv.70094
Με λίγα λόγια
- Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης και το Loughborough διαπιστώνουν αναντιστοιχία ανάμεσα στη βιολογία του ανθρώπου και στον σημερινό βιομηχανοποιημένο τρόπο ζωής, η οποία προκαλεί χρόνιο άγχος και ασθένειες.
- Η διαρκής έκθεση σε ερεθίσματα και η πίεση της κυκλοφορίας συγκαταλέγονται στους σύγχρονους στρεσογόνους παράγοντες. Ενεργοποιούν μηχανισμούς επιβίωσης του οργανισμού, χωρίς να μεσολαβεί χρόνος για αποκατάσταση.
- Σύμφωνα με τη μελέτη, η γονιμότητα μειώνεται και τα αυτοάνοσα νοσήματα αυξάνονται, στοιχεία που αποτυπώνουν την πίεση των σημερινών συνθηκών ζωής.
- Καθώς η βιολογική προσαρμογή προχωρά αργά, οι κοινωνίες χρειάζεται να παρέμβουν ενεργά για να διαμορφώσουν περιβάλλοντα πιο υγιή και βιώσιμα.
- Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η επαφή με τη φύση ενδέχεται να περιορίσει τις πιέσεις αυτές και να ενισχύσει την ανθρώπινη ευημερία.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/mipos-o-sygchronos-tropos-zois-mas-katastrefei/18982
