PFAS: Δύο κοινά «παντοτινά χημικά» συνδέονται με αυξημένα ποσοστά ενός τύπου καρκίνου του μαστού

Τα PFAS, γνωστά και ως «παντοτινά χημικά», βρίσκονται σε πολλά προϊόντα, από το πόσιμο νερό και τις συσκευασίες τροφίμων μέχρι τα μαγειρικά σκεύη και τα ρούχα. Η πλήρης αποφυγή τους είναι σχεδόν αδύνατη, ωστόσο η πιθανή επίδρασή τους στη μακροπρόθεσμη υγεία αξίζει να διερευνηθεί.

Τα τελευταία χρόνια, οι ερευνητές εξετάζουν τις πιθανές συνέπειες της έκθεσης στα PFAS, από τη διαταραχή των ορμονών μέχρι ορισμένους καρκίνους. Τα ευρήματα για τον καρκίνο του μαστού, όμως, δεν ήταν πάντα συνεπή.

Μία από τις δυσκολίες είναι ότι ο καρκίνος του μαστού δεν αποτελεί μία ενιαία νόσο. Οι διαφορετικοί τύποι όγκων έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά, παράγοντες κινδύνου και θεραπευτικές επιλογές, επομένως οι περιβαλλοντικές εκθέσεις μπορεί να μην τους επηρεάζουν όλους με τον ίδιο τρόπο.

Νέα μελέτη από τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ (NIH) εξετάζει πιο προσεκτικά πώς δύο κοινά PFAS ενδέχεται να σχετίζονται με μια ιδιαίτερα επιθετική μορφή καρκίνου του μαστού.

Τα «παντοτινά χημικά» και ο κίνδυνος καρκίνου του μαστού

Στη μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο Journal of Clinical Oncology, οι ερευνητές διερεύνησαν αν η έκθεση σε συγκεκριμένα PFAS συνδέεται με τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού.

Τα PFAS, ή αλλιώς υπερ- και πολυφθοριωμένες αλκυλιωμένες ουσίες, είναι μια μεγάλη ομάδα συνθετικών χημικών ουσιών που χρησιμοποιούνται σε προϊόντα όπως υφάσματα ανθεκτικά στους λεκέδες και ορισμένα υλικά συσκευασίας τροφίμων. Ονομάζονται «παντοτινά χημικά» επειδή διασπώνται πολύ αργά στο περιβάλλον, ενώ ορισμένα μπορούν να παραμείνουν στο σώμα για χρόνια.

Οι ερευνητές ανέλυσαν δείγματα αίματος από περίπου 1.600 γυναίκες που εμφάνισαν καρκίνο του μαστού και από μια ομάδα σύγκρισης περίπου 2.300 γυναικών, οι οποίες συμμετείχαν στη μελέτη Sister Study του NIH.

Τα δείγματα είχαν συλλεχθεί αρκετά χρόνια πριν από τη διάγνωση του καρκίνου, γεγονός που επέτρεψε στους ερευνητές να εξετάσουν αν η προηγούμενη έκθεση στις χημικές ουσίες συνδεόταν με μεταγενέστερη εμφάνιση της νόσου. Μέτρησαν 17 διαφορετικά PFAS και εξέτασαν τόσο τον συνολικό κίνδυνο καρκίνου του μαστού όσο και συγκεκριμένους τύπους όγκων.

Δύο PFAS συνδέθηκαν με υψηλότερα ποσοστά

Το πιο αξιοσημείωτο εύρημα αφορούσε δύο χημικές ουσίες, το PFOA και το PFOS. Σε σύγκριση με τις γυναίκες που είχαν τις χαμηλότερες συγκεντρώσεις των ουσιών στο αίμα:

• Οι γυναίκες με τα υψηλότερα επίπεδα PFOA είχαν κατά 67% υψηλότερο ποσοστό καρκίνου του μαστού αρνητικού στους υποδοχείς οιστρογόνων (ER-αρνητικού).
• Οι γυναίκες με τα υψηλότερα επίπεδα PFOS είχαν κατά 93% υψηλότερο ποσοστό ER-αρνητικού καρκίνου του μαστού.

Τα ποσοστά αυτά περιγράφουν σχετικές διαφορές μεταξύ των ομάδων έκθεσης και όχι την πιθανότητα να εμφανίσει καρκίνο ένα συγκεκριμένο άτομο.

Ο ER-αρνητικός καρκίνος του μαστού δεν έχει υποδοχείς οιστρογόνων, οι οποίοι επιτρέπουν σε ορισμένους όγκους να ανταποκρίνονται σε ορμονικές θεραπείες. Αυτοί οι καρκίνοι τείνουν να είναι πιο επιθετικοί, ενώ οι ειδικοί γνωρίζουν λιγότερα για τους συγκεκριμένους παράγοντες κινδύνου τους.

Αξιοσημείωτο είναι ότι ούτε το PFOA ούτε το PFOS εμφάνισαν σαφή σύνδεση με τον συνολικό κίνδυνο καρκίνου του μαστού. Η σχέση εντοπίστηκε στις γυναίκες που εμφάνισαν ER-αρνητικούς όγκους, κάτι που υποδηλώνει ότι οι περιβαλλοντικές εκθέσεις μπορεί να σχετίζονται περισσότερο με ορισμένους υποτύπους της νόσου παρά με άλλους.

Οι επιστήμονες θεωρούν ότι πιθανές αλλαγές στη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος ή στη ρύθμιση των γονιδίων θα μπορούσαν να εξηγήσουν τη σύνδεση, ωστόσο η συγκεκριμένη μελέτη δεν εξέτασε άμεσα αυτούς τους μηχανισμούς. Επίσης, επειδή ήταν παρατηρητική, δεν μπορεί να αποδείξει ότι η έκθεση στα PFAS προκαλεί καρκίνο του μαστού.

Πώς μπορείτε να περιορίσετε την έκθεση στα PFAS

Τα PFAS βρίσκονται σχεδόν παντού, επομένως η πλήρης αποφυγή τους δεν είναι ρεαλιστική. Ορισμένες απλές επιλογές και συνήθειες, ωστόσο, μπορούν να περιορίσουν την καθημερινή έκθεση:

• Επιλέξτε ένα καλό φίλτρο νερού. Αναζητήστε φίλτρο πιστοποιημένο για τη μείωση των PFAS. Ορισμένα φίλτρα ενεργού άνθρακα και αντίστροφης όσμωσης μπορούν να βοηθήσουν, αλλά δεν αφαιρούν όλα τα φίλτρα τις ίδιες χημικές ουσίες.
• Επανεξετάστε τις συσκευασίες φαγητού σε πακέτο. Οι λιποαπωθητικές συσκευασίες και τα περιτυλίγματα τροφίμων μπορεί να περιέχουν PFAS. Προτιμήστε να μεταφέρετε το φαγητό σε δικά σας πιάτα ή γυάλινα δοχεία αντί να το αποθηκεύετε ή να το ζεσταίνετε στην αρχική συσκευασία.
• Αποφύγετε τις επεξεργασίες κατά των λεκέδων. Όταν αγοράζετε καναπέ, χαλί ή μπουφάν, αναζητήστε προϊόντα χωρίς πρόσθετα PFAS ή χημικές επεξεργασίες που απωθούν τους λεκέδες.
• Ελέγξτε τα αντικολλητικά μαγειρικά σκεύη. Ορισμένα αντικολλητικά τηγάνια έχουν επιστρώσεις με βάση τα PFAS. Αν αντικαθιστάτε ένα παλιό σκεύος, μπορείτε να εξετάσετε εναλλακτικές από ανοξείδωτο ατσάλι, χυτοσίδηρο ή κεραμικό χωρίς επίστρωση.
• Ελέγξτε τα καλλυντικά σας. Ορισμένα προϊόντα μακράς διάρκειας ή αδιάβροχα μπορεί να περιέχουν PFAS. Αναζητήστε στον κατάλογο συστατικών ονομασίες που περιλαμβάνουν «perfluoro» ή «polyfluoro» και, όπου είναι δυνατόν, προτιμήστε προϊόντα χωρίς PFAS.
• Αυξήστε την πρόσληψη φυτικών ινών. Η κατανάλωση περισσότερων φυτικών ινών μπορεί να βοηθήσει τον οργανισμό να αποβάλει ορισμένα PFAS μέσω του πεπτικού συστήματος, περιορίζοντας ενδεχομένως τη συσσώρευσή τους με την πάροδο του χρόνου.

Τι δείχνουν τα ευρήματα

Είναι γνωστό εδώ και αρκετό καιρό ότι τα «παντοτινά χημικά» μπορεί να έχουν συνέπειες για την ανθρώπινη υγεία. Οι ερευνητές, ωστόσο, συνεχίζουν να προσπαθούν να κατανοήσουν ποιες εκθέσεις ενέχουν τους μεγαλύτερους κινδύνους και ποιοι άνθρωποι μπορεί να είναι πιο ευάλωτοι.

Η μελέτη προσθέτει ένα ακόμη στοιχείο, εντοπίζοντας πιθανή σύνδεση ανάμεσα σε δύο ευρέως διαδεδομένες χημικές ουσίες και έναν υπότυπο καρκίνου του μαστού για τον οποίο έχουν καθοριστεί σχετικά λίγοι παράγοντες κινδύνου.

Πολλά παραμένουν άγνωστα, ιδιαίτερα για τα νεότερα PFAS που έχουν αντικαταστήσει το PFOA και το PFOS σε πολλά προϊόντα. Τα ευρήματα υπενθυμίζουν τη σημασία της προσοχής στις περιβαλλοντικές εκθέσεις, τόσο στις ατομικές επιλογές όσο και στις ευρύτερες προσπάθειες περιορισμού αυτών των ουσιών στο νερό, στα τρόφιμα και στο καθημερινό περιβάλλον.

Για ζητήματα που αφορούν την υγεία ή αποφάσεις σχετικά με την πρόληψη και τη θεραπεία, συμβουλευτείτε τον γιατρό σας.