Φάρμακα για τον διαβήτη: Επιστήμονες εντόπισαν κρυφό «ντόμινο» παρενεργειών και συνταγογραφήσεων

Μια νέα μεγάλη μελέτη εντόπισε επτά πιθανές αλυσιδωτές συνταγογραφήσεις σε ανθρώπους με διαβήτη τύπου 2: κοινά φάρμακα ενδέχεται να πυροδοτούν ένα κρυφό «ντόμινο», καθώς ο γιατρός μπορεί να προσθέσει δεύτερο φάρμακο για να αντιμετωπίσει παρενέργειες του πρώτου. Έτσι αυξάνεται ο κίνδυνος πολυφαρμακίας. Τι αποκάλυψαν τα ευρήματα;

Φάρμακα για τον διαβήτη: Νέα μελέτη εξετάζει τις αλυσιδωτές συνταγογραφήσεις

Εκατομμύρια άνθρωποι με διαβήτη τύπου 2 λαμβάνουν καθημερινά αγωγή για να ρυθμίζουν το σάκχαρο στο αίμα. Οι θεραπείες αυτές ενδέχεται να συνοδεύονται από ανεπιθύμητες ενέργειες, που κυμαίνονται από ήπιες έως σοβαρότερες.

Κίνδυνος δημιουργείται όταν μια παρενέργεια θεωρείται ξεχωριστό πρόβλημα υγείας και ο ασθενής λαμβάνει δεύτερο φάρμακο για την αντιμετώπισή της, χωρίς να έχει διερευνηθεί επαρκώς αν σχετίζεται με την αρχική αγωγή. Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τους ηλικιωμένους, οι οποίοι συχνά χρησιμοποιούν ταυτόχρονα πολλά φάρμακα.

Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο περιοδικό BMC Medicine και φέρει τον τίτλο “Prescribing cascades in people with type 2 diabetes: analyses of two representative routine healthcare databases”.

Για την ανάλυσή τους, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν δύο μεγάλες βάσεις δεδομένων από την καθημερινή κλινική φροντίδα. Εξέτασαν αν μετά την έναρξη ενός φαρμάκου ακολουθούσε συχνότερα η χορήγηση δεύτερου φαρμάκου απ’ ό,τι συνέβαινε με την αντίστροφη σειρά.

Η έρευνα επιδίωξε να εντοπίσει πιθανές περιπτώσεις στις οποίες προστίθεται φάρμακο για να περιοριστούν ανεπιθύμητες ενέργειες προηγούμενης θεραπείας.

Αλυσιδωτές συνταγογραφήσεις: Τι έχουν καταγράψει νεότερες μελέτες

Τα ευρήματα των ερευνών των τελευταίων ετών δεν είναι ομοιόμορφα: η συχνότητα των αλυσιδωτών συνταγογραφήσεων φαίνεται να μεταβάλλεται ανάλογα με τον πληθυσμό και το πλαίσιο περίθαλψης.

• Η μελέτη του 2026 με τίτλο “Characterising prescribing cascades in older community-dwelling adults attending general practice in The Netherlands: a retrospective cohort study” κατέληξε ότι οι αλυσιδωτές συνταγογραφήσεις είναι μάλλον σχετικά σπάνιες στην πρωτοβάθμια φροντίδα. Ωστόσο, εξακολουθούν να αποτελούν πιθανή αιτία βλάβης από φάρμακα που μπορεί να αποφευχθεί.
• Στη μελέτη του 2025 με τίτλο “Detection of Potential Prescribing Cascades in Multimorbid Older Patients Hospitalised with Acute Illness—An Observational Prospective Prevalence Study”, τουλάχιστον μία πιθανή αλυσιδωτή συνταγογράφηση καταγράφηκε στο 39,4% των 385 ηλικιωμένων νοσηλευόμενων ασθενών με πολλαπλά προβλήματα υγείας.
• Το άρθρο του 2025 “Reducing prescribing cascades” αναφέρει ότι η έγκαιρη αναγνώριση τέτοιων περιπτώσεων μπορεί να βοηθήσει στον περιορισμό της πολυφαρμακίας. Στα μέτρα που προτείνονται συγκαταλέγονται η αξιολόγηση των ανεπιθύμητων ενεργειών και η επανεκτίμηση της ανάγκης για κάθε φάρμακο, καθώς και η μείωση της δόσης ή η διακοπή της θεραπείας, όταν ενδείκνυται και υπάρχει ιατρική καθοδήγηση.

Τα δεδομένα της μελέτης και τα βασικά ευρήματα

Οι ερευνητές αξιολόγησαν ζεύγη φαρμάκων, στα οποία το δεύτερο ενδέχεται να χορηγείται για την αντιμετώπιση γνωστής ανεπιθύμητης ενέργειας του πρώτου. Από τα 12 ζεύγη που εξετάστηκαν, προέκυψαν επτά πιθανές αλυσιδωτές συνταγογραφήσεις, με φάρμακα για τον διαβήτη αλλά και για άλλα προβλήματα υγείας που συχνά συνυπάρχουν με την πάθηση.

Μετά την έναρξη αγωγής με αναστολείς SGLT2, καταγράφηκε αυξημένη συνταγογράφηση αντιβιοτικών για ουρολοιμώξεις, καθώς και αντιμυκητιασικών και φαρμάκων για την υπερδραστήρια ουροδόχο κύστη.

Η αγωγή με θειαζολιδινεδιόνες συσχετίστηκε με μεταγενέστερη χορήγηση διουρητικών της αγκύλης. Τα φάρμακα αυτά συμβάλλουν στην απομάκρυνση της περίσσειας αλατιού και νερού από τον οργανισμό μέσω των ούρων.

Στις πιθανές αλυσίδες φαρμακευτικής αγωγής εντάχθηκαν και περιπτώσεις που σχετίζονταν με τις στατίνες. Η μελέτη εξέτασε αν η χρήση τους συνδεόταν με επόμενη χορήγηση φαρμάκων για συμπτώματα του κατώτερου ουροποιητικού συστήματος ή για διαταραχές του ύπνου.

Για την υψηλή αρτηριακή πίεση, ακόμη και σε άτομα με διαβήτη, χρησιμοποιούνται συχνά αναστολείς διαύλων ασβεστίου. Πιθανή ανεπιθύμητη ενέργειά τους είναι το πρήξιμο στα πόδια, το οποίο μπορεί να οδηγήσει σε συνταγογράφηση διουρητικών, παρότι δεν προκαλείται απαραίτητα από κατακράτηση υγρών που χρειάζεται τέτοια αγωγή.

Αναστολείς SGLT2 και λοιμώξεις: Ποια είναι η σύνδεση

Οι αναστολείς SGLT2 μειώνουν την επαναρρόφηση της γλυκόζης από τους νεφρούς, με αποτέλεσμα μεγαλύτερη ποσότητα γλυκόζης να αποβάλλεται στα ούρα. Στις πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες συγκαταλέγονται η αυξημένη ούρηση και η ζάλη, η οποία μπορεί να σχετίζεται με την ελάττωση του όγκου των υγρών στο σώμα.

Όταν αυξάνεται η γλυκόζη στα ούρα, δημιουργούνται επίσης ευνοϊκότερες συνθήκες για την ανάπτυξη μυκήτων. Αυτό ενισχύει κυρίως τον κίνδυνο μυκητιασικών λοιμώξεων στα γεννητικά όργανα και μπορεί να εξηγεί την ανάγκη ορισμένων ασθενών για αντιμυκητιασική αγωγή μετά την έναρξη αυτών των φαρμάκων.

Η σύνδεση με τις λοιμώξεις του ουροποιητικού παραμένει λιγότερο ξεκάθαρη και δεν θα πρέπει να εξισώνεται με τον τεκμηριωμένο αυξημένο κίνδυνο μυκητιασικών λοιμώξεων.

Θειαζολιδινεδιόνες: Πώς το πρήξιμο μπορεί να καταλήξει σε συνταγογράφηση διουρητικών

Με τη δράση των θειαζολιδινεδιονών, ο οργανισμός ανταποκρίνεται αποτελεσματικότερα στην ινσουλίνη, κάτι που συμβάλλει στη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα.

Μεταξύ των πιθανών παρενεργειών τους βρίσκονται η κατακράτηση υγρών, το πρήξιμο στα πόδια και στους αστραγάλους και η αύξηση του σωματικού βάρους. Παράλληλα, ορισμένα φάρμακα της κατηγορίας σχετίζονται με μεγαλύτερο κίνδυνο καταγμάτων και ενδέχεται να επιδεινώσουν την καρδιακή ανεπάρκεια. Ο κίνδυνος υπογλυκαιμίας αυξάνεται όταν συγχορηγούνται με άλλα αντιδιαβητικά που μειώνουν το σάκχαρο.

Η αντιμετώπιση του πρηξίματος με την προσθήκη διουρητικού, χωρίς να διερευνηθεί αν το προκάλεσε η αρχική αγωγή, ενδέχεται να οδηγήσει σε αλυσιδωτή συνταγογράφηση.

Οι συστάσεις των ερευνητών

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι, πριν προστεθεί αυτόματα ένα ακόμη φάρμακο για κάθε καινούργιο σύμπτωμα, χρειάζεται να εξεταστεί αν αυτό αποτελεί ανεπιθύμητη ενέργεια θεραπείας που ήδη λαμβάνει ο ασθενής.

Ανάλογα με τα δεδομένα κάθε περίπτωσης, ο θεράπων γιατρός ενδέχεται να αξιολογήσει την αλλαγή της δόσης, την αντικατάσταση ή τη διακοπή του αρχικού φαρμάκου, εφόσον αυτό είναι συμβατό με την ισορροπία οφέλους και κινδύνου. Ωστόσο, το ότι δύο συνταγογραφήσεις έγιναν διαδοχικά δεν αποδεικνύει από μόνο του πως η δεύτερη ήταν περιττή.

Επιδιώκεται να περιοριστούν το θεραπευτικό φορτίο και οι περιττές φαρμακευτικές αγωγές, ενώ παράλληλα να γίνει ευκολότερη η καθημερινότητα και να βελτιωθεί η ποιότητα ζωής των ασθενών.

Οι άνθρωποι με διαβήτη δεν πρέπει να διακόπτουν ή να τροποποιούν μόνοι τους τη φαρμακευτική αγωγή τους. Αν παρουσιαστεί νέο σύμπτωμα μετά την έναρξη μιας θεραπείας, θα πρέπει να το συζητήσουν με τον γιατρό τους.