Η έρευνα του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν αναδεικνύει πόσο σύνθετο είναι το βιολογικό μας ρολόι, δηλαδή ο κιρκάδιος ρυθμός, και πώς επηρεάζεται από τις εποχικές μεταβολές στο φως.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν πως το εσωτερικό ρολόι διαθέτει δύο διακριτά συστήματα χρονισμού, ένα για την αυγή και ένα για το σούρουπο. Η λειτουργία τους συνδέεται με την απόδοση και το πόσο ευαίσθητοι είναι οι άνθρωποι στα ακανόνιστα ωράρια εργασίας.
Παρακολουθώντας 3.000 ιατρικούς ασκούμενους, η μελέτη εντόπισε γενετικές παραλλαγές που σχετίζονται με την εποχική συμπεριφορά. Τα ευρήματα υπογραμμίζουν την ανάγκη για εξατομικευμένες προσεγγίσεις, ώστε οι άνθρωποι να προσαρμόζονται στις σύγχρονες συνθήκες εργασίας και να ενισχύονται η υγεία και η απόδοσή τους.
Ο όρος «βιολογικό ρολόι», ή κιρκάδιος ρυθμός, είναι γνωστός σε όλους, όμως το πώς επηρεάζεται από τις εποχές δεν είναι εξίσου σαφές. Το ρολόι αυτό ελέγχει σημαντικές λειτουργίες του σώματος, μεταξύ των οποίων τον ύπνο, τη θερμοκρασία και την παραγωγή ορμονών.
Σύμφωνα με νέα μελέτη του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν, το βιολογικό ρολόι έχει μεγαλύτερη πολυπλοκότητα απ’ όση θεωρούσαμε, καθώς περιλαμβάνει δύο διαφορετικούς μηχανισμούς χρονισμού: έναν που συνδέεται με την αυγή και έναν με το σούρουπο.
Ο αποκαλούμενος «διπλός ταλαντωτής» έχει διαμορφωθεί μέσα από την εξελικτική πορεία του ανθρώπου, ώστε να συγχρονίζεται με τις εποχικές μεταβολές του ημερήσιου φωτός. Στα σημερινά περιβάλλοντα, όμως, όπου κυριαρχούν ο τεχνητός φωτισμός και τα ακανόνιστα ωράρια, μπορεί αυτή η προσαρμοστική λειτουργία να έχει και αντίθετες συνέπειες;
Καλοκαίρι και χειμώνας: Πώς οι εποχές συνδέονται με την απόδοσή μας;
Το ρολόι του οργανισμού δεν λειτουργεί ως ενιαίο σύστημα: έχει διαφορετικούς «ιχνηλάτες» για την αυγή και το σούρουπο, οι οποίοι εξελίχθηκαν για να ακολουθούν τις εποχικές μεταβολές. Αυτό ενδέχεται να κάνει ορισμένους ανθρώπους πιο ευάλωτους στις αλλαγές του ωραρίου.
Είναι από καιρό γνωστό ότι οι άνθρωποι, όπως και πολλά ζώα, έχουν εσωτερικά ρολόγια που ανταποκρίνονται στις αλλαγές του φυσικού φωτός ανάλογα με την εποχή. Η συγκεκριμένη έρευνα θεωρείται, ωστόσο, η πρώτη μεγάλης κλίμακας που συνδέει αυτή την εποχική ευαισθησία με τον τρόπο αντίδρασης σε ακανόνιστα ωράρια εργασίας.
Δημοσιευμένη στο επιστημονικό περιοδικό npj Digital Medicine, η μελέτη παρακολούθησε περισσότερους από 3.000 ιατρικούς ασκούμενους, μια επαγγελματική ομάδα που συχνά εργάζεται εξαντλητικές βάρδιες και στερείται ύπνου. Οι ερευνητές κατέγραψαν την καθημερινή δραστηριότητα και τους καρδιακούς ρυθμούς τους και προχώρησαν σε εντυπωσιακές διαπιστώσεις.
Οι συμμετέχοντες με μεγαλύτερη εποχική διακύμανση στη σωματική δραστηριότητα —για παράδειγμα, όσοι περπατούσαν πολύ περισσότερο το καλοκαίρι σε σχέση με τον χειμώνα— παρουσίαζαν εντονότερη διαταραχή του κιρκάδιου ρυθμού στις νυχτερινές βάρδιες, κυρίως κατά τη χειμερινή περίοδο.
Επομένως, όσοι έχουν μεγάλη διαφορά στον αριθμό των βημάτων τους ανάμεσα στο καλοκαίρι και τον χειμώνα μπορεί να δυσκολεύονται περισσότερο στις βάρδιες απ’ ό,τι άτομα των οποίων η φυσική δραστηριότητα παραμένει σχετικά σταθερή στη διάρκεια του έτους.
Η απορρύθμιση καταγράφηκε ως ασυμφωνία ανάμεσα στον ύπνο και τον καρδιακό ρυθμό, μια κατάσταση που έχει συσχετιστεί
- με υψηλότερο κίνδυνο κατάθλιψης,
- με καρδιαγγειακές παθήσεις και
- με χαμηλότερη απόδοση.
Πώς επηρεάζει η γενετική τον κιρκάδιο ρυθμό;
Η γενετική φαίνεται να συμβάλλει σε αυτή την ευαισθησία. Οι ερευνητές βρήκαν παραλλαγές στο γονίδιο SLC20A2, το οποίο συνδέεται με την εποχική συμπεριφορά. Όσοι έφεραν τις συγκεκριμένες παραλλαγές είχαν μεγαλύτερες μεταβολές στη δραστηριότητά τους ανάλογα με την εποχή και ισχυρότερες αντιδράσεις του κιρκάδιου συστήματος στις νυχτερινές βάρδιες.
Οι γενετικές αποκλίσεις είναι μικρές, ωστόσο φωτίζουν έναν σημαντικό βιολογικό μηχανισμό: εξηγούν γιατί ορισμένοι άνθρωποι αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη δυσκολία σε εργασίες με ακανόνιστο ωράριο.
Εποχικές αλλαγές και ωράρια: Ποιοι είναι πιο ευαίσθητοι;
Η προσαρμογή του σώματος στο φυσικό περιβάλλον ωφέλησε τους προγόνους μας. Στη σημερινή εποχή, όμως, η ίδια ευαισθησία μπορεί να δυσκολεύει την εργασία σε συνθήκες λειτουργίας όλο το 24ωρο.
Ένα άτομο με έντονη εποχική ανταπόκριση, για παράδειγμα, ενδέχεται να προσαρμόζεται γρήγορα σε μια νυχτερινή βάρδια. Η ταχεία αυτή μετατόπιση, όμως, προκαλεί μεγαλύτερη σύγχυση όταν, λίγες ώρες αργότερα, επιστρέψει σε ημερήσιο ωράριο. Έτσι, ο κιρκάδιος ρυθμός μπορεί να απορρυθμίζεται διαρκώς.
Ποιες κινήσεις μπορούν να βοηθήσουν;
Παρότι η έρευνα βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο, τα ευρήματα δείχνουν ότι χρειάζονται προσεγγίσεις προσαρμοσμένες σε κάθε άτομο, όπως:
- Έγκαιρος εντοπισμός όσων παρουσιάζουν υψηλή εποχική ευαισθησία.
- Προσαρμογή των ωραρίων ανάλογα με τις αντιδράσεις του κιρκάδιου ρυθμού.
- Στοχευμένες παρεμβάσεις στον φωτισμό, όπως η χρήση φωτός πλήρους φάσματος τις βραδινές ώρες.
- Θέσπιση σταθερών προγραμμάτων.
Η μελέτη αποδεικνύει ότι το εσωτερικό μας ρολόι δεν λειτουργεί τυχαία, αλλά συνδέεται βαθιά με τον κύκλο του φωτός, τις εποχές και τη γενετική μας καταβολή. Στη σύγχρονη εργασιακή πραγματικότητα, η γνώση του κιρκάδιου ρυθμού ενδέχεται να συμβάλει σε καλύτερη υγεία, μεγαλύτερη αποδοτικότητα και ποιότητα ζωής.
Σύνοψη των βασικών σημείων
- Η έρευνα του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν εξετάζει τον κιρκάδιο ρυθμό και την επίδραση που έχουν σε αυτόν οι εποχικές μεταβολές του φωτός.
- Το εσωτερικό ρολόι βασίζεται σε δύο διαφορετικά συστήματα χρονισμού, ένα για την αυγή και ένα για το σούρουπο· η λειτουργία τους μπορεί να συνδέεται με ευαισθησία στα ακανόνιστα εργασιακά ωράρια.
- Οι ερευνητές παρακολούθησαν 3.000 ιατρικούς ασκούμενους και βρήκαν γενετικές παραλλαγές που σχετίζονται με την εποχιακή συμπεριφορά.
- Όσοι παρουσιάζουν εντονότερες εποχικές διακυμάνσεις στη δραστηριότητά τους εμφανίζουν και μεγαλύτερη απορρύθμιση του κιρκάδιου ρυθμού, κάτι που έχει αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία.
- Η μελέτη υπογραμμίζει την ανάγκη για εξατομικευμένες προσεγγίσεις που θα ενισχύουν την υγεία και την απόδοση, όπως η προσαρμογή των ωραρίων και οι στοχευμένες παρεμβάσεις στον φωτισμό.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/to-viologiko-roloi-mas-pos-oi-epoches-diamorfonoyn-ton-kirkadio-mas-rythmo/11673
