«Η PrEP είναι ένα πάρα πολύ αποτελεσματικό εργαλείο για την αποτροπή έκθεσης στον HIV, και όταν χρησιμοποιείται ορθά, τα ποσοστά αποτελεσματικότητας ξεπερνούν το 99%, σύμφωνα με το CDC», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Νίκος Δέδες, πρόεδρος της Θετικής Φωνής- Συλλόγου Οροθετικών Ελλάδος, μιλώντας στο News4Health, με αφορμή την έναρξη χορήγησης της προφυλακτικής θεραπείας στην Ελλάδα.
Η PrEP, δηλαδή η αντιρετροϊκή προφύλαξη που λαμβάνεται πριν από πιθανή έκθεση στον HIV, συγκαταλέγεται στις πιο αποτελεσματικές μεθόδους για τη μείωση της επίπτωσης της λοίμωξης.
Το UNAIDS (Joint United Nations Programme on HIV/AIDS), το κοινό πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών που συντονίζει και καθοδηγεί τη διεθνή προσπάθεια για τον τερματισμό της επιδημίας HIV/AIDS, θεωρεί την PrEP βασικό εργαλείο δημόσιας υγείας. Στόχος είναι να επιτευχθεί ο οριστικός έλεγχος της επιδημίας έως το 2030.
Η PrEP: τι είναι
Πρόκειται για αντιρετροϊκή αγωγή πρόληψης του HIV, η οποία λαμβάνεται πριν από την έκθεση στον ιό. Η PrEP μπορεί να χορηγηθεί σε ενήλικες και εφήβους που δεν έχουν HIV, αλλά ενδέχεται να εκτεθούν σε αυτόν μέσω σεξουαλικής επαφής ή χρήσης ενέσιμων ναρκωτικών.
Το CDC αναφέρει ότι η PrEP μειώνει κατά 99% τον κίνδυνο μετάδοσης του HIV μέσω σεξ, εφόσον λαμβάνεται όπως έχουν υποδείξει οι γιατροί. CDC είναι τα αρχικά του Centers for Disease Control and Prevention, του εθνικού οργανισμού δημόσιας υγείας των Ηνωμένων Πολιτειών.
Με την αναστολή του κύκλου ζωής του HIV, η PrEP εμποδίζει τον ιό να εισέλθει στον οργανισμό και να εξαπλωθεί μετά από έκθεση κατά τη σεξουαλική επαφή ή τη χρήση ενέσιμων ναρκωτικών.
Για να είναι αποτελεσματική η αγωγή, χρειάζεται να λαμβάνεται σύμφωνα με τις οδηγίες, ώστε να διατηρείται στην κυκλοφορία του αίματος επαρκής ποσότητα φαρμάκου για την αναχαίτιση της εξάπλωσης του ιού.
«Δεν παύει να αποτελεί μια θεραπευτική προσέγγιση, οπότε πρέπει να την λαμβάνουν τα άτομα που θα επωφεληθούν περισσότερο και βάσει των οδηγιών. Για παράδειγμα, αν κάποιο άτομο είναι σε μια μόνιμη, σταθερή σχέση δεν ενδείκνυται να λάβει PrEP», τόνισε ο κ. Δέδες.
Ο κ. Δέδες στάθηκε επίσης στη σημασία της PrEP για τα άτομα που κάνουν σεξεργασία, παράλληλα με τις υπόλοιπες μεθόδους προφύλαξης.
Το «όπλο» της PrEP απέναντι στον HIV/AIDS
Ήδη το 2016, το CDC εκτιμούσε ότι η διεύρυνση της πρόσβασης στην PrEP, μαζί με άλλες παρεμβάσεις, θα μπορούσε να αποτρέψει έως και μία στις πέντε νέες μολύνσεις από HIV.
«Όπου έχει χορηγηθεί η PrEP και υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία παρακολούθησης υπήρξε κάθετη μείωση των νέων HIV λοιμώξεων και διαγνώσεων», υπογραμμίζει ο κ. Δέδες.
Τα στοιχεία συνηγορούν υπέρ αυτής της εκτίμησης.
Μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2024 κατέγραψε ότι στη Νέα Υόρκη, καθώς η χρήση της PrEP αυξήθηκε από 2.551 άτομα το 2014 σε 35.742 το 2022, ο συνολικός ρυθμός νέων διαγνώσεων HIV υποχώρησε από 48,1 ανά 100.000 κατοίκους το 2003 σε 17,1 το 2022.
Ανάλογα ευρήματα που ενισχύουν τη χρήση της PrEP έχουν καταγραφεί και στη Βρετανία.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η μελέτη PROUD έδειξε ότι η καθημερινή λήψη PrEP περιόρισε κατά 86% τον κίνδυνο μόλυνσης από HIV στους άνδρες που κάνουν σεξ με άνδρες (MSM). Αντίστοιχα, η μελέτη PrEP Impact Trial, η μεγαλύτερη μελέτη σε πραγματικές συνθήκες με περισσότερους από 24.000 συμμετέχοντες, κατέγραψε επίσης μείωση 86% στις πιθανότητες μόλυνσης από HIV και συνέβαλε σημαντικά στον περιορισμό των νέων λοιμώξεων στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Στοιχεία του Public Health England κατέγραψαν υποχώρηση των νέων διαγνώσεων HIV από 5.280 το 2016 σε 4.363 το 2017. Επιπλέον, σε επιλεγμένες κλινικές σεξουαλικής υγείας του Λονδίνου, οι διαγνώσεις μειώθηκαν κατά 32% από τον Οκτώβριο του 2015 έως τον Σεπτέμβριο του 2016.
Για να πετύχει τον σκοπό της, η PrEP πρέπει, σύμφωνα με τις διεθνείς και ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες, να είναι: α) προσβάσιμη στον ευρύτερο δυνατό πληθυσμό, β) διαθέσιμη με τον πιο απλό τρόπο και χωρίς στίγμα, χωρίς επιπλέον εμπόδια και, κυρίως, γ) να υπάρχει συστηματική παρακολούθηση της σωστής τήρησης της αγωγής, της διάγνωσης πιθανής λοίμωξης και, τελικά, της αξιολόγησης της συμβολής της στη μείωση των νέων λοιμώξεων.
Η PrEP στην Ελλάδα: διάθεση και πρόσβαση
Με εγκύκλιο που υπογράφει η Αναπληρώτρια Υπουργός Υγείας, Ειρήνη Αγαπηδάκη, η PrEP άρχισε να διατίθεται στις 19 Μαΐου από τα φαρμακεία 24 νοσοκομείων, μέχρι σήμερα.
Η εγκύκλιος αναφέρει ως δικαιούχους της PrEP άτομα με αρνητικό αποτέλεσμα για HIV, εφόσον πληρούν τουλάχιστον ένα από τα παρακάτω ενδεικτικά κριτήρια:
α) να έχουν αυξημένη πιθανότητα μόλυνσης από τον HIV. Ο κίνδυνος αυτός αφορά συνδυασμό παραγόντων που ενδέχεται να σχετίζονται με την εργασία, τον τόπο διαμονής, υποκείμενα νοσήματα ή τη σεξουαλική συμπεριφορά και αυξάνουν την πιθανότητα μόλυνσης,
β) να έχουν σεξουαλική επαφή με σύντροφο που παρουσιάζει διαφορετικό ορολογικό προφίλ για τον HIV,
γ) να χρησιμοποιούν ενδοφλέβια εξαρτησιογόνες ουσίες,
δ) να έχουν σεξουαλικές επαφές με αμοιβή.
Στο έγγραφο αναφέρεται: «σε κάθε περίπτωση και τηρουμένων των μέτρων προφύλαξης από τη μετάδοση σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων (ΣΜΝ), προϋποθέσεις για τη χορήγηση της αντιρετροϊκής αγωγής PrEP αποτελούν η έκδοση αρνητικού αποτελέσματος μετά από τη διενέργεια των προβλεπόμενων από το «Πρωτόκολλο για τη χορήγηση προφυλακτικής αντιρετροϊκής αγωγής (Pre Exposure Prophylaxis – PrEP) πριν από πιθανή έκθεση στον HIV» για την PrEP ιατρικών εξετάσεων για την ανίχνευση του ιού HIV (εξέταση αρχικού ελέγχου – screening) καθώς και η πραγματοποίηση εργαστηριακού ελέγχου για άλλα ΣΜΝ».
Τα στάδια της διαδικασίας καταγράφονται στην εγκύκλιο. Συνταγογράφηση, ωστόσο, μπορούν να πραγματοποιούν μόνο γιατροί με ειδικότητα Γενικής/Οικογενειακής Ιατρικής, Εσωτερικής Παθολογίας, Δερματολογίας/Αφροδισιολογίας ή Μαιευτικής-Γυναικολογίας.
Ο κ. Δέδες εξηγεί ότι «Η συνταγογράφηση γίνεται ανωνυμοποιημένα, δηλαδή το χαρτί της συνταγής δεν γράφει όνομα». Συμπληρώνει πως, όταν η συνταγή εκτελείται στα νοσοκομειακά φαρμακεία από τα οποία διατίθεται η αγωγή, απαιτείται επιβεβαίωση της ταυτότητας του ατόμου.
Προς το παρόν, η προληπτική αντιρετροϊκή αγωγή χορηγείται μέσω 24 νοσοκομειακών φαρμακείων του ΕΣΥ, τα οποία ήδη εξυπηρετούν ασθενείς που παίρνουν αντιρετροϊκή θεραπεία:
- 251 Γενικό Νοσοκομείο Αεροπορίας
- Γ.Ν.Α. Λαϊκό
- Γ.Ν. Ρόδου Ανδρέας Γ. Παπανδρέου
- Γ.Ν. Πειραιά Τζάνειο
- Γ.Ν. Χίου «Σκυλίτσειο»
- Γ.Ν.Α. Κοργιαλένειο-Μπενάκειο Ε.Ε.Σ.
- Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισμός»
- Γενικό Νοσοκομείο Αττικής Κ.Α.Τ.-Ε.Κ.Α.
- Γ.Ν.Α. «Γ. Γεννηματάς»
- Γ.Ν.Θ. Ιπποκράτειο
- Γενικό Νοσοκομείο Ηρακλείου Βενιζέλειο – Πανάνειο
- Γ.Ν.Α. «Αλεξάνδρα»
- Γενικό Νοσοκομείο Νίκαιας Πειραιά «Αγ. Παντελεήμων»-Γ.Ν. Δυτικής Αττικής Η Αγία Βαρβάρα
- Γενικό Ογκολογικό Νοσοκομείο Κηφισιάς Οι Άγιοι Ανάργυροι
- Νοσοκομείο «Ανδρέας Συγγρός»
- Γ.Ν. «Ασκληπιείο Βούλας»
- Π.Γ.Ν. Πατρών Παναγία η Βοήθεια
- Γ.Ν. Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών «Η Σωτηρία»
- Γ.Ν.Α. Ιπποκράτειο
- Π.Γ.Ν. Αλεξανδρούπολης
- Π.Γ.Ν. Αττικόν
- Π.Γ.Ν.Θ. «ΑΧΕΠΑ»
- Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Ηρακλείου
- Γενικό Νοσοκομείο Αττικής Σισμανόγλειο-Αμαλία Φλέμιγκ
Όσοι λαμβάνουν PrEP πρέπει να κάνουν εξετάσεις για HIV και σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις ανά τρίμηνο, επισημαίνει ο κ. Δέδες: «Είναι προϋπόθεση για τη λήψη της αγωγής».
Ο κ. Δέδες εξηγεί ότι ο έλεγχος κάθε τρεις μήνες είναι αναγκαίος, καθώς άτομο που έχει μολυνθεί από HIV χωρίς να το γνωρίζει και ξεκινά στη συνέχεια PrEP ενδέχεται να αναπτύξει αντοχή στις θεραπείες κατά του ιού.
Η Ελλάδα στην προσπάθεια αντιμετώπισης του HIV
Για τον τερματισμό της επιδημίας έως το 2030, το UNAIDS έχει θέσει συγκεκριμένους βασικούς δείκτες προς επίτευξη:
- Να έχει διαγνωστεί το 95% των ανθρώπων που ζουν με HIV,
- Να λαμβάνει αντιρετροϊκή θεραπεία το 95% όσων έχουν διαγνωστεί,
- Να έχει επιτευχθεί ιολογική καταστολή στο 95% των ατόμων που βρίσκονται σε θεραπεία,
- Να περιοριστούν οι νέες λοιμώξεις κατά 90% σε σχέση με τα επίπεδα του 2010.
Τα νεότερα επιδημιολογικά στοιχεία του ΕΟΔΥ δείχνουν ότι στην Ελλάδα έχει διαγνωστεί το 92% των ανθρώπων που ζουν με HIV. Αντιρετροϊκή αγωγή λαμβάνει το 72% των διαγνωσμένων και, από αυτούς, το 95% έχει πετύχει ιολογική καταστολή.
Το 2023, πάντως, οι νέες διαγνώσεις αυξήθηκαν κατά 20% σε σύγκριση με την προηγούμενη χρονιά.
Για να πλησιάσει η Ελλάδα τους στόχους εξάλειψης της επιδημίας, χρειάζεται να διασφαλιστεί ότι όσοι δεν έχουν μολυνθεί από HIV θα παραμείνουν οροαρνητικοί και ότι όσοι έχουν μολυνθεί θα διαγνωστούν έγκαιρα και θα συνδεθούν με την κατάλληλη φροντίδα.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/news/ena-vima-pio-konta-ston-elegcho-toy-hiv-aids-i-ellada-me-ti-diathesi-tis-prep/10180
