Αισθήσεις: Το μωρό ανακαλύπτει τον κόσμο μέσα από το παιχνίδι

Παρατηρείτε το μωρό να χτυπά επανειλημμένα ένα παιχνίδι στο πάτωμα, να πιάνει τα δάχτυλά του ή να επιχειρεί να βάλει στο στόμα του ό,τι βρίσκεται κοντά του; Αυτή η συμπεριφορά μπορεί να φαίνεται σαν απλή περιέργεια ή μικρή σκανταλιά, όμως μέσα από αυτήν το βρέφος εξερευνά το περιβάλλον του και αρχίζει να αντιλαμβάνεται πώς λειτουργεί ο κόσμος. Στα πρώτα δύο χρόνια, τα παιδιά διανύουν ένα σημαντικό στάδιο της γνωστικής ανάπτυξης, το οποίο ονομάζεται αισθησιοκινητικό. Όπως αναφέρει η θεωρία του Ελβετού ψυχολόγου Ζαν Πιαζέ, τα βρέφη αποκτούν κυρίως γνώση με τις αισθήσεις και τις κινήσεις τους: παρατηρούν, ακούν, αγγίζουν, πιάνουν, δοκιμάζουν γεύσεις και επαναλαμβάνουν τις ίδιες ενέργειες.

Τα έξι στάδια της μάθησης του μωρού

Η αισθησιοκινητική ανάπτυξη περιλαμβάνει έξι διαδοχικά στάδια. Χρειάζεται, ωστόσο, να θυμόμαστε πως οι ηλικίες που αναφέρονται είναι ενδεικτικές, αφού η ανάπτυξη κάθε παιδιού ακολουθεί τον δικό της ρυθμό.

Αντανακλαστικά (0–1 μηνός)

Ήδη από τις πρώτες ημέρες της ζωής του, το μωρό εμφανίζει έμφυτες αντανακλαστικές αντιδράσεις, όπως το πιπίλισμα ή το να κλείνει τα δάχτυλά του γύρω από ένα αντικείμενο. Αυτές οι αυτόματες κινήσεις αποτελούν το ξεκίνημα για τις δεξιότητες που θα αναπτύξει αργότερα.

Επαναλαμβανόμενες κινήσεις του σώματος (1–4 μηνών)

Ανακαλύπτοντας ότι κάποιες κινήσεις τού προσφέρουν ευχάριστα αισθήματα, το μωρό κουνά τα άκρα του και πιπιλά τα δάχτυλά του, ενώ αρχίζει να χαμογελά στους άλλους. Σταδιακά ξεχωρίζει οικεία πρόσωπα και αντιδρά στη φωνή και στις εκφράσεις σου.

Εξερεύνηση μέσω αντικειμένων (4–8 μηνών)

Σε αυτή τη φάση, το μωρό δοκιμάζει τις δυνατότητες των αντικειμένων γύρω του: μπορεί να κουνήσει μια κουδουνίστρα, να χτυπήσει ένα παιχνίδι ή να το αφήσει να πέσει, παρατηρώντας την εξέλιξη. Η επανάληψη αυτών των ενεργειών έχει σκοπό, καθώς έτσι μαθαίνει πώς συνδέονται οι πράξεις με τα αποτελέσματά τους.

Συντονισμός κινήσεων και αναζήτηση (8–12 μηνών)

Για να φτάσει σε έναν στόχο, το μωρό αρχίζει να συνδυάζει περισσότερες από μία κινήσεις. Ενδέχεται να παραμερίσει ένα αντικείμενο ώστε να πάρει ένα παιχνίδι ή να αναζητήσει κάτι που κρύψαμε μπροστά του. Κομβικό επίτευγμα αυτής της περιόδου είναι να καταλάβει πως τα αντικείμενα εξακολουθούν να υπάρχουν, ακόμη και όταν βρίσκονται εκτός οπτικού πεδίου.

Πειραματισμός και νέες λύσεις (12–18 μηνών)

Καθώς το παιδί πλησιάζει τα πρώτα του γενέθλια και εισέρχεται στη νηπιακή ηλικία, αρχίζει να δοκιμάζει ποικίλες λύσεις για να πετύχει τον σκοπό του. Μπορεί να βάζει και να βγάζει πράγματα από κουτιά, να τοποθετεί κύβους τον έναν πάνω στον άλλον και να εξετάζει τη λειτουργία των παιχνιδιών. Η διάθεσή του για εξερεύνηση γίνεται όλο και πιο έντονη.

Οι πρώτες συμβολικές σκέψεις (18–24 μηνών)

Στα τελευταία στάδια της αισθησιοκινητικής περιόδου, το παιδί αρχίζει να αναπτύσσει νοερές εικόνες και αναπαραστάσεις. Έτσι, μπορεί να θυμηθεί τη θέση ενός παιχνιδιού που δεν βλέπει ή να αντιγράψει μια καθημερινή ενέργεια που έχει παρακολουθήσει. Σταδιακά, οι λέξεις και οι εικόνες, όπως και το παιχνίδι προσποίησης, αποκτούν πιο σημαντικό ρόλο.

Τέσσερις εύκολες δραστηριότητες για να κάνετε μαζί

Δεν είναι απαραίτητο να ετοιμάζετε κάθε μέρα ένα σύνθετο πρόγραμμα δραστηριοτήτων. Λίγα λεπτά παιχνιδιού, ανάλογα με την ηλικία και τις ανάγκες του μωρού σου, μπορούν να ενισχύσουν την εξερεύνησή του.

Παίξτε κρυφτό: Βάλτε για λίγο τα χέρια μπροστά στο πρόσωπό σας και ύστερα εμφανιστείτε ξανά με χαμόγελο. Με αυτό το παιχνίδι το μωρό εξοικειώνεται με την ιδέα ότι κάτι συνεχίζει να υπάρχει, παρόλο που δεν το βλέπει.
Ανακαλύψτε διαφορετικές υφές: Δώστε του ασφαλή αντικείμενα που διαφέρουν στην αφή, όπως ένα μαλακό πανάκι ή ένα υφασμάτινο βιβλίο κατάλληλο για την ηλικία του. Αφήστε το να τα αγγίξει και περιγράψτε μαζί όσα παρατηρείτε.
Δώστε του αντικείμενα για εξερεύνηση: Επιλέξτε παιχνίδια που βγάζουν ήπιους ήχους, καθώς ενθαρρύνουν το μωρό να τα πιάνει και να τα παρατηρεί, ενώ παράλληλα εξασκεί τον συντονισμό του.
Διαβάστε και τραγουδήστε μαζί: Παρουσιάστε του εικόνες, πείτε το όνομα των αντικειμένων και ξανατραγουδήστε τραγούδια που αγαπά. Ακούγοντας τη φωνή σας, το μωρό συνδέει ήχους και λέξεις με εικόνες και με όσα υπάρχουν γύρω του.