Ασθένεια παιδιού: Γιατί μας προκαλεί τόσο άγχος όταν αρρωσταίνει;

Όταν το παιδί αρρωσταίνει, η ανησυχία είναι μια φυσιολογική αντίδραση. Η υγεία και η ασφάλειά του βρίσκονται ψηλά στις προτεραιότητές μας, γι’ αυτό και ακόμη και μια μικρή αλλαγή μπορεί να μας κάνει να προσέξουμε περισσότερο. Η ανησυχία δεν είναι αναγκαστικά επιβλαβής: μπορεί να μας βοηθήσει να παρακολουθήσουμε προσεκτικά τα συμπτώματα, να ζητήσουμε εγκαίρως ιατρική συμβουλή και να ανταποκριθούμε στις ανάγκες του παιδιού. Δυσκολία προκύπτει όταν οι σκέψεις γίνονται ένας αδιάκοπος κύκλος και μια συνηθισμένη ασθένεια ή ένα κοινό σύμπτωμα μάς φαίνεται προάγγελος του χειρότερου…

Ασθένεια: Ο φόβος μπροστά στην αβεβαιότητα

Το άγχος για την ασθένεια του παιδιού συχνά ενισχύεται επειδή δεν γνωρίζουμε πάντα πώς θα εξελιχθεί. Θα υποχωρήσει ο πυρετός; Θα σταματήσει ο βήχας; Χρειάζεται να ξαναμιλήσουμε με τον παιδίατρο;

Όταν δεν έχουμε βεβαιότητα, ακόμη και ένα σχετικά ήπιο πρόβλημα μπορεί να μοιάζει πιο σοβαρό. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τα μικρά παιδιά, που ενδέχεται να μην μπορούν να εξηγήσουν με ακρίβεια τι αισθάνονται· έτσι οι γονείς προσπαθούν να καταλάβουν τι σημαίνει κάθε αλλαγή στη συμπεριφορά τους.

Η απουσία άμεσων απαντήσεων μπορεί να οδηγήσει το μυαλό μας στη δημιουργία πιθανών σεναρίων. Αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι υπάρχουν σημάδια σοβαρού κινδύνου· συχνά είναι η ίδια η αβεβαιότητα που μας δυσκολεύει.

Η επιθυμία να διατηρούμε τον έλεγχο

Με τη γονεϊκότητα έρχεται και έντονη αίσθηση ευθύνης. Προσπαθούμε να αποτρέπουμε πιθανούς κινδύνους, να κρατάμε το παιδί ασφαλές και να αντιμετωπίζουμε ό,τι το δυσκολεύει.

Όταν το παιδί ασθενεί, όμως, χρειάζεται να αντιμετωπίσουμε μια κατάσταση που δεν είναι δυνατόν να ελέγξουμε πλήρως.

Μπορούμε να τηρούμε όσα μας έχει συστήσει ο παιδίατρος, να εξασφαλίζουμε ότι το παιδί ξεκουράζεται και να παρατηρούμε πώς εξελίσσεται η κατάστασή του. Δεν είναι όμως στο χέρι μας να ορίσουμε πότε ακριβώς θα περάσει κάθε σύμπτωμα.

Η διαφορά ανάμεσα σε όσα θα θέλαμε να ελέγξουμε και σε όσα όντως περνούν από το χέρι μας μπορεί να κάνει την αγωνία πιο έντονη.

Η επίδραση του γονεϊκού άγχους στο παιδί

Τα παιδιά αντιλαμβάνονται περισσότερα απ’ όσα συχνά πιστεύουμε. Εκτός από τα λόγια μας, προσέχουν τον τόνο της φωνής, τις εκφράσεις μας και την αντίδρασή μας όταν προκύπτει μια δύσκολη συνθήκη.

Μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση στο επιστημονικό περιοδικό Clinical Child and Family Psychology Review διερεύνησε την επίδραση που ενδέχεται να έχουν στα μικρά παιδιά οι φοβικές αντιδράσεις των γονέων. Οι ερευνητές κατέληξαν ότι βρέφη και νήπια μαθαίνουν να φοβούνται ορισμένα άγνωστα ερεθίσματα, παρατηρώντας πώς αντιδρούν οι γονείς τους. Η μελέτη δεν εξέτασε τις παιδικές ασθένειες, αναδεικνύει όμως τον πιθανό ρόλο της συμπεριφοράς των ενηλίκων στον τρόπο που τα παιδιά αντιλαμβάνονται όσα συμβαίνουν.

Δεν χρειάζεται αυτό να σημαίνει πως οφείλουμε να αποκρύπτουμε κάθε ανησυχία. Είναι, ωστόσο, χρήσιμο να επιδιώκουμε επικοινωνία με ηρεμία και καθησυχαστικό τόνο.

Μπορούμε, αντί να πούμε «Δεν ξέρω τι θα κάνουμε αν συνεχίσεις να έχεις πυρετό», να απαντήσουμε: «Ξέρω ότι δεν αισθάνεσαι καλά. Θα σε φροντίσουμε και θα μιλήσουμε με τον γιατρό αν χρειαστεί».

Όταν προστίθενται και οι ενοχές…

Για αρκετούς γονείς, όταν αρρωσταίνει το παιδί δεν υπάρχει μόνο η αγωνία για την υγεία του. Η καθημερινότητα αλλάζει: μπορεί να χρειαστεί να λείψουν από τη δουλειά, να κοιμηθούν λιγότερο και να αναλάβουν περισσότερες υποχρεώσεις. Σε αυτό το πλαίσιο είναι πιθανό να προστεθούν και οι ενοχές.

Μήπως δεν ήμασταν αρκετά προσεκτικοί; Μήπως θα έπρεπε να είχαμε αντιληφθεί νωρίτερα ότι αρρώσταινε; Μήπως δεν έχουμε τη δυνατότητα να του δώσουμε τον χρόνο που χρειάζεται;

Οι σκέψεις αυτές μπορεί να επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο μια κατάσταση που ήδη απαιτεί πολλά από εμάς.

Αξίζει, ωστόσο, να θυμόμαστε ότι οι κοινές παιδικές λοιμώξεις δεν αποδεικνύουν από μόνες τους πως οι γονείς δεν φρόντισαν επαρκώς το παιδί. Ένα παιδί μπορεί να αρρωστήσει ακόμη κι όταν εφαρμόζονται όλα τα βασικά μέτρα πρόληψης.

Ασθένεια παιδιού: Τρόποι να περιορίσουμε την ανησυχία μας

Στόχος δεν είναι να μην αισθανόμαστε καθόλου ανησυχία, αλλά να μην επιτρέπουμε στο άγχος να καθοδηγεί όλες τις αντιδράσεις μας.

Υπάρχουν μερικά πρακτικά βήματα που μπορεί να φανούν χρήσιμα:

• Διαχωρίζουμε όσα συμβαίνουν από όσα φοβόμαστε. Το ότι το παιδί έχει πυρετό δεν σημαίνει αυτομάτως πως αντιμετωπίζει κάτι σοβαρό.
• Επιλέγουμε έγκυρη ενημέρωση. Αντί να ψάχνουμε ασταμάτητα συμπτώματα στο διαδίκτυο, απευθυνόμαστε στον παιδίατρο, που μπορεί να μας καθοδηγήσει καλύτερα.
• Βάζουμε σε σειρά όσα είναι στο χέρι μας. Ένα ξεκάθαρο σχέδιο για την παρακολούθηση των συμπτωμάτων και για το πότε πρέπει να επικοινωνήσουμε με γιατρό περιορίζει την αβεβαιότητα.
• Κατανέμουμε τη φροντίδα. Αν υπάρχει δυνατότητα, ζητάμε τη συνδρομή του άλλου γονέα ή ενός ανθρώπου που εμπιστευόμαστε.
• Δεν παραμελούμε τη δική μας κόπωση. Η αϋπνία και η διαρκής ένταση δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο τη διαχείριση μιας απαιτητικής κατάστασης.

Η διατήρηση της ψυχραιμίας, βέβαια, δεν σημαίνει πως αγνοούμε τα συμπτώματα. Αν η κατάσταση του παιδιού μάς ανησυχεί ή παρουσιαστούν προειδοποιητικά σημάδια, είναι απαραίτητη η έγκαιρη ιατρική αξιολόγηση.

Το παιδί δεν χρειάζεται γονέα που δεν φοβάται ποτέ

Αυτό ίσως είναι το πιο ουσιαστικό που πρέπει να κρατήσουμε. Δεν είναι απαραίτητο να παραμένουμε πάντα ατάραχοι ή να γνωρίζουμε αμέσως τι να απαντήσουμε σε όλα. Μπορούμε να νιώθουμε ανησυχία και παράλληλα να αντιδρούμε με ψυχραιμία. Αναγνωρίζουμε τον φόβο μας, χωρίς να τον αφήνουμε να μας οδηγεί σε καταστροφικές σκέψεις, ζητάμε βοήθεια όταν τη χρειαζόμαστε και ακολουθούμε την ιατρική καθοδήγηση.

Όταν αρρωσταίνει το παιδί, δεν έχει ανάγκη από τη δική μας απόλυτη βεβαιότητα ότι όλα θα εξελιχθούν καλά. Χρειάζεται να είμαστε κοντά του, να το φροντίζουμε και να νιώθει πως δεν είναι μόνο του.