Threenager: Το τρίχρονο παιδί περνάει «εφηβεία»

Το threenager είναι η περίοδος κατά την οποία το παιδί που μέχρι πρόσφατα έμοιαζε συνεργάσιμο αρχίζει να υπερασπίζεται την ανεξαρτησία του με ένα ηχηρό «όχι». Αμφισβητεί τα όρια και επιμένει να κάνει τα πάντα με τον δικό του τρόπο.

Ο όρος «threenager» ενώνει τις αγγλικές λέξεις three (τρία) και teenager (έφηβος). Χρησιμοποιείται χιουμοριστικά για να περιγράψει τη συμπεριφορά που εκδηλώνουν πολλά παιδιά γύρω στην ηλικία των τριών, καθώς η επιθυμία τους για αυτονομία προηγείται της ωρίμανσης των συναισθηματικών και γνωστικών δεξιοτήτων τους.

Τι βρίσκεται πίσω από αυτές τις έντονες αντιδράσεις και πόσο μπορεί να κρατήσει αυτή η απαιτητική φάση; Και, πάνω απ’ όλα, με ποιους τρόπους μπορούμε να στηρίξουμε το παιδί χωρίς να χάνουμε την ψυχραιμία μας;

Τι είναι το threenager;

Η επιμονή ενός τρίχρονου να ντυθεί χωρίς βοήθεια, η άρνησή του να φύγει από την παιδική χαρά ή τα κλάματα επειδή το ποτήρι έχει λάθος χρώμα μπορεί να θυμίζουν συμπεριφορά μικρού εφήβου. Συχνά, όμως, πρόκειται για ένα φυσιολογικό στάδιο της ανάπτυξης.

Με τον όρο περιγράφεται η αντιδραστικότητα και η αμφισβήτηση που ενδέχεται να εκδηλώνουν τα παιδιά στα τρία τους χρόνια, καθώς προσπαθούν να αποκτήσουν μεγαλύτερη ανεξαρτησία.

Σταδιακά το παιδί καταλαβαίνει πιο καθαρά πως αποτελεί ξεχωριστή προσωπικότητα και έχει τις δικές του προτιμήσεις, επιθυμίες και απόψεις. Επιδιώκει να κάνει επιλογές, να εξερευνά και να δοκιμάζει πράγματα, αλλά και να έχει λόγο στις αποφάσεις που το αφορούν.

Η φράση «θέλω να το κάνω μόνος μου» δεν εκφράζει απλώς μια επίμονη απαίτηση. Μέσα από αυτή την προσπάθεια το παιδί δοκιμάζει τις δυνατότητές του και εξερευνά τα όρια του κόσμου γύρω του.

Γιατί τα τρίχρονα βιώνουν τόσο έντονα συναισθήματα;

Το να γελάει το παιδί χαρούμενο και λίγο αργότερα να κλαίει δεν αποτελεί από μόνο του ένδειξη ότι κάτι δεν πάει καλά. Σε αυτή την ηλικία τα συναισθήματα μπορεί να είναι πολύ έντονα, ενώ η ικανότητα διαχείρισής τους δεν έχει ακόμη αναπτυχθεί πλήρως.

Πολλά παιδιά αρχίζουν να δείχνουν πιο έντονα την επιθυμία τους για ανεξαρτησία περίπου από τους 18 έως τους 24 μήνες. Όταν φτάσουν τα τρία, εκφράζουν καλύτερα τις ιδέες, τις προτιμήσεις και τις επιθυμίες τους, αλλά μπορεί ακόμη να δυσκολεύονται με την απογοήτευση, την αναμονή της σειράς τους και την αποδοχή πως δεν γίνεται πάντα να αποκτούν αυτό που θέλουν.

Στη διαδικασία αυτή συμμετέχει και ο προμετωπιαίος φλοιός του εγκεφάλου. Η περιοχή αυτή συμβάλλει στον σχεδιασμό, στις αποφάσεις, στον έλεγχο των παρορμήσεων και στη ρύθμιση των συναισθημάτων. Οι λειτουργίες της ωριμάζουν βήμα βήμα και εξακολουθούν να αναπτύσσονται έως την ενήλικη ζωή.

Με άλλα λόγια, ένα τρίχρονο μπορεί να ξέρει τι επιθυμεί, χωρίς να διαθέτει ακόμη τις δεξιότητες για να διαχειριστεί με ψυχραιμία το ότι δεν μπορεί να το αποκτήσει.

Υπάρχει και μια ακόμη διαφορά: τα τρίχρονα, σε αντίθεση με τους εφήβους, δεν περνούν τις έντονες ορμονικές αλλαγές της εφηβείας. Τα ξεσπάσματα, το πείσμα και η προσπάθεια για ανεξαρτησία συνδέονται κυρίως με τη φυσιολογική ανάπτυξή τους.

Πόσο κρατά η περίοδος του threenager;

Η διάρκεια δεν είναι ίδια για όλα τα παιδιά ούτε υπάρχει ένα καθορισμένο χρονοδιάγραμμα. Οι έντονες αντιδράσεις μπορεί να διαρκέσουν λίγους μήνες για ορισμένα παιδιά, ενώ σε άλλα η περίοδος ενδέχεται να είναι μεγαλύτερη, ανάλογα με την ιδιοσυγκρασία, το περιβάλλον και τις αναπτυξιακές ανάγκες τους.

Όσο πλησιάζουν τα τέσσερα και τα πέντε χρόνια, τα παιδιά συνήθως αποκτούν καλύτερο αυτοέλεγχο, μπορούν να συγκεντρώνονται περισσότερο και αντιμετωπίζουν αποτελεσματικότερα κάποιες απογοητεύσεις.

Αυτό δεν σημαίνει, ωστόσο, πως θα έρθει κάποια μέρα που κάθε δυσκολία θα έχει πια εξαφανιστεί. Η συναισθηματική ωρίμανση προχωρά σταδιακά και περιλαμβάνει τόσο βήματα μπροστά όσο και πισωγυρίσματα.