Αλτσχάιμερ: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι η νόσος Αλτσχάιμερ

Η νόσος Αλτσχάιμερ επηρεάζει τον εγκέφαλο και προκαλεί άνοια. Η άνοια δεν είναι μία συγκεκριμένη ασθένεια, αλλά ένας όρος για την έκπτωση της μνήμης, της σκέψης και άλλων νοητικών λειτουργιών, όταν αυτή δυσκολεύει την καθημερινή ζωή. Το Αλτσχάιμερ δεν αποτελεί φυσιολογικό μέρος της γήρανσης. Συνήθως ξεκινά αργά, με δυσκολία να θυμηθείς πρόσφατες συζητήσεις ή γεγονότα, και εξελίσσεται σε βάθος χρόνου.

Στον εγκέφαλο παρατηρείται μη φυσιολογική συσσώρευση πρωτεϊνών μέσα και γύρω από τα νευρικά κύτταρα. Παράλληλα, μειώνονται ουσίες που βοηθούν τα κύτταρα να επικοινωνούν και, με τον χρόνο, περιοχές του εγκεφάλου συρρικνώνονται. Δεν είναι ακόμη πλήρως κατανοητό τι ξεκινά αυτή τη διαδικασία. Καθώς η νόσος προχωρά, μπορεί να επηρεάζονται η επικοινωνία, η συμπεριφορά, η κίνηση και η αυτοφροντίδα. Δεν υπάρχει σήμερα οριστική ίαση. Ωστόσο, φάρμακα, ειδικές δραστηριότητες και πρακτική υποστήριξη μπορούν να ανακουφίσουν ορισμένα συμπτώματα και να βοηθήσουν στην καθημερινότητα.

Μορφές και τύποι

• Πρώιμο στάδιοΚυριαρχούν τα κενά μνήμης, η επανάληψη ερωτήσεων και η δυσκολία εύρεσης λέξεων ή λήψης αποφάσεων. Μπορεί να συνυπάρχουν άγχος και σύγχυση.
• Μέσο στάδιοΟι δυσκολίες μνήμης και προσανατολισμού αυξάνονται και μπορεί να δυσκολεύεσαι να αναγνωρίσεις οικεία πρόσωπα. Συνήθως χρειάζεσαι βοήθεια στο φαγητό, στο ντύσιμο και στην προσωπική υγιεινή.
• Προχωρημένο στάδιοΜπορεί να εμφανιστούν σοβαρά προβλήματα μνήμης, απώλεια ομιλίας, δυσκολία κατάποσης και περιορισμός της κίνησης. Ενδέχεται να χρειάζεσαι συνεχή φροντίδα.
• Πρώιμης έναρξης ΑλτσχάιμερΗ νόσος εμφανίζεται πριν από τα 65 και είναι λιγότερο συχνή από τη μορφή που ξεκινά σε μεγαλύτερη ηλικία.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Η νόσος εξελίσσεται σταδιακά και ο ρυθμός της διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο. Μπορείς να ζήσεις αρκετά χρόνια μετά την εμφάνιση των συμπτωμάτων. Το Αλτσχάιμερ περιορίζει το προσδόκιμο ζωής, αν και πολλοί άνθρωποι με τη διάγνωση πεθαίνουν από άλλη αιτία. Στα προχωρημένα στάδια αυξάνονται οι ανάγκες βοήθειας στο φαγητό, στην κίνηση και στην προσωπική φροντίδα.

Συμπτώματα νόσου Αλτσχάιμερ

Τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως σταδιακά και γίνονται εντονότερα με τον χρόνο. Τα προβλήματα μνήμης από μόνα τους δεν σημαίνουν ότι έχεις Αλτσχάιμερ.

• Κενά μνήμης Ξεχνάς πρόσφατες συζητήσεις ή γεγονότα, χάνεις αντικείμενα ή επαναλαμβάνεις τις ίδιες ερωτήσεις.
• Δυσκολία στις αποφάσεις Ο προγραμματισμός, η οργάνωση και η κρίση μπορεί να γίνονται δυσκολότερα.
• Αποπροσανατολισμός Μπορεί να χάνεσαι σε γνωστά μέρη ή να μπερδεύεις την ώρα και τον τόπο.
• Δυσκολία στην επικοινωνία Μπορεί να δυσκολεύεσαι να βρεις λέξεις, να μιλήσεις, να διαβάσεις ή να γράψεις.
• Δυσκολία αναγνώρισης προσώπων Με την εξέλιξη της νόσου μπορεί να δυσκολεύεσαι να αναγνωρίσεις συγγενείς και φίλους.
• Αλλαγές διάθεσης Μπορεί να εμφανιστούν άγχος, κατάθλιψη, εκνευρισμός ή συχνές μεταπτώσεις διάθεσης.
• Αλλαγές συμπεριφοράς Μπορεί να εμφανιστούν καχυποψία, επιθετικότητα, περιπλάνηση ή επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές.
• Ψευδαισθήσεις Μπορεί να βλέπεις ή να ακούς πράγματα που δεν υπάρχουν ή να πιστεύεις πράγματα που δεν είναι αληθινά.
• Διαταραχές ύπνου Ο ύπνος μπορεί να διαταραχθεί καθώς η νόσος εξελίσσεται.
• Δυσκολία στην αυτοφροντίδα Μπορεί να χρειάζεσαι βοήθεια στο μπάνιο, στο ντύσιμο, στο φαγητό ή στην τουαλέτα.
• Δυσκολία κίνησης Σε προχωρημένο στάδιο μπορεί να δυσκολεύεσαι να αλλάξεις θέση ή να μετακινηθείς χωρίς βοήθεια.
• Δυσκολία στην κατάποση Σε προχωρημένο στάδιο μπορεί να συνυπάρχουν δυσκολία στο φαγητό, απώλεια βάρους και ακράτεια ούρων ή κοπράνων.

Η επιδείνωση συνήθως διαρκεί αρκετά χρόνια, αλλά ο ρυθμός διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Σε λιγότερο συχνές μορφές, τα πρώτα προβλήματα αφορούν την όραση ή τη γλώσσα αντί για τη μνήμη. Η γρήγορη επιδείνωση μπορεί να σχετίζεται με άλλες καταστάσεις, όπως λοίμωξη, εγκεφαλικό επεισόδιο, οξεία σύγχυση ή επίδραση φαρμάκων, και χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες νόσου Αλτσχάιμερ και παράγοντες κινδύνου

Η ακριβής αιτία δεν είναι πλήρως γνωστή. Η νόσος συνδέεται με μη φυσιολογική συσσώρευση αμυλοειδούς, μιας πρωτεΐνης που σχηματίζει πλάκες γύρω από τα εγκεφαλικά κύτταρα, και πρωτεΐνης ταυ, που σχηματίζει συσσωματώματα μέσα τους. Οι αλλαγές αυτές αρχίζουν πολλά χρόνια πριν εμφανιστούν συμπτώματα. Μειώνονται επίσης οι νευροδιαβιβαστές, δηλαδή οι χημικές ουσίες που μεταφέρουν μηνύματα μεταξύ των κυττάρων. Ιδιαίτερα χαμηλή είναι η ακετυλοχολίνη. Η ηλικία, η κληρονομικότητα, η υγεία και ο τρόπος ζωής φαίνεται να συμβάλλουν στον κίνδυνο, χωρίς ένας παράγοντας να σημαίνει ότι θα εμφανίσεις τη νόσο.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Μεγαλύτερη ηλικία, ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου.
• Οικογενειακό ιστορικό Αλτσχάιμερ.
• Σύνδρομο Down.
• Σοβαρός τραυματισμός στο κεφάλι, με τη σχέση αυτή να χρειάζεται περαιτέρω έρευνα.
• Κάπνισμα.
• Παχυσαρκία.
• Διαβήτης.
• Υψηλή αρτηριακή πίεση.
• Υψηλή χοληστερόλη.
• Απώλεια ακοής.
• Κατάθλιψη που δεν αντιμετωπίζεται.
• Μοναξιά ή κοινωνική απομόνωση.
• Καθιστική ζωή.
• Ήπια γνωστική διαταραχή, δηλαδή προβλήματα μνήμης μεγαλύτερα από τα αναμενόμενα για την ηλικία.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Δεν υπάρχει μία μόνο εξέταση που να επιβεβαιώνει τη νόσο. Ο γιατρός σου θα συζητήσει μαζί σου τις αλλαγές που παρατηρείς, θα εξετάσει το ιστορικό και τα φάρμακά σου και θα κάνει κλινικό έλεγχο. Αν είναι δυνατόν, πήγαινε με κάποιον που σε γνωρίζει καλά και μπορεί να περιγράψει αλλαγές στην καθημερινότητά σου. Ο έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει δοκιμασίες μνήμης και σκέψης, εξετάσεις αίματος και απεικόνιση του εγκεφάλου, ώστε να αναζητηθούν και άλλες αιτίες. Αν χρειάζεται, θα παραπεμφθείς σε ειδικό. Η βαθμολογία σε ένα τεστ νοητικών λειτουργιών δεν αρκεί από μόνη της για διάγνωση και μπορεί να επηρεάζεται από το επίπεδο εκπαίδευσης.

• Ιατρικό ιστορικό και έλεγχος των φαρμάκων που παίρνεις.
• Κλινική και νευρολογική εξέταση.
• Δοκιμασίες μνήμης, προσοχής, γλώσσας, προσανατολισμού και επίλυσης προβλημάτων.
• Έλεγχος για κατάθλιψη.
• Εξετάσεις αίματος για αποκλεισμό άλλων αιτιών.
• Αξονική τομογραφία εγκεφάλου, αν χρειάζεται.
• Μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου, αν χρειάζεται.

Θεραπεία νόσου Αλτσχάιμερ

Δεν υπάρχει σήμερα οριστική ίαση για τη νόσο Αλτσχάιμερ. Υπάρχουν όμως φάρμακα που μπορούν να ανακουφίσουν προσωρινά ορισμένα συμπτώματα. Η επιλογή τους γίνεται από τον γιατρό, ανάλογα με το στάδιο, τις ανάγκες και την ανοχή σου στη θεραπεία. Η φροντίδα δεν περιορίζεται στα φάρμακα. Οι οργανωμένες δραστηριότητες, η προσαρμογή του σπιτιού και η υποστήριξη τόσο για σένα όσο και για όσους σε φροντίζουν είναι σημαντικά μέρη της αντιμετώπισης.

• Αναστολείς ακετυλοχολινεστεράσηςΗ δονεπεζίλη, η γαλανταμίνη και η ριβαστιγμίνη αυξάνουν την ακετυλοχολίνη, που βοηθά τα νευρικά κύτταρα να επικοινωνούν. Μπορεί να προκαλέσουν ναυτία, εμετό και μειωμένη όρεξη.
• ΜεμαντίνηΧρησιμοποιείται σε μέτρια ή σοβαρή νόσο και περιορίζει την επίδραση υπερβολικής ποσότητας γλουταμικού, μιας χημικής ουσίας του εγκεφάλου. Πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι πονοκέφαλος, ζάλη και δυσκοιλιότητα.
• Αντιμετώπιση συμπεριφορικών συμπτωμάτωνΌταν οι μη φαρμακευτικές προσεγγίσεις δεν αρκούν, ο ειδικός μπορεί να εξετάσει αντιψυχωσικά, όπως η ρισπεριδόνη, για επίμονη επιθετικότητα ή έντονη δυσφορία. Έχουν σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες και απαιτούν προσεκτική ιατρική αξιολόγηση.
• ΑντικαταθλιπτικάΜπορεί να δοθούν όταν ο γιατρός υποψιάζεται ότι η κατάθλιψη αποτελεί υποκείμενη αιτία του άγχους.
• Γνωστική διέγερσηΠεριλαμβάνει ομαδικές δραστηριότητες και ασκήσεις που στοχεύουν στη μνήμη και στην επίλυση προβλημάτων.
• Γνωστική αποκατάστασηΜε εκπαιδευμένο επαγγελματία και ένα οικείο πρόσωπο δουλεύεις πάνω σε πρακτικούς στόχους, όπως η χρήση κινητού τηλεφώνου.
• Δραστηριότητες αναμνήσεωνΣυζητήσεις με φωτογραφίες, μουσική και προσωπικά αντικείμενα, καθώς και ένα λεύκωμα ζωής, μπορούν να βοηθήσουν τη διάθεση και την ευεξία.
• Υποστηρικτική και ανακουφιστική φροντίδαΠεριλαμβάνει βοήθεια στις καθημερινές ανάγκες και υποστήριξη της οικογένειας. Καθώς η νόσος εξελίσσεται, μπορεί να χρειάζεται συνεχής φροντίδα.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Με υποστήριξη, προσάρμοσε το σπίτι ώστε να μετακινείσαι ευκολότερα και να θυμάσαι τις καθημερινές εργασίες.
• Συζήτησε με την οικογένεια ή τους φίλους σου τις ανάγκες σου και ζήτησε υποστήριξη.
• Χρησιμοποίησε φωτογραφίες, μουσική ή αναμνηστικά για δραστηριότητες που συνδέονται με την προσωπική σου ιστορία.
• Μετά τη διάγνωση, σκέψου μαζί με τα οικεία σου πρόσωπα τις μελλοντικές ανάγκες φροντίδας και τα οικονομικά ή νομικά ζητήματα.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Δεν υπάρχει βέβαιος τρόπος πρόληψης του Αλτσχάιμερ. Ο υγιεινός τρόπος ζωής και η αντιμετώπιση παραγόντων κινδύνου μπορεί να μειώσουν τον κίνδυνο άνοιας ή να καθυστερήσουν την εμφάνισή της, χωρίς να παρέχουν εγγύηση.

• Απόφυγε το κάπνισμα και ζήτησε βοήθεια για διακοπή αν καπνίζεις.
• Περιόρισε το αλκοόλ.
• Ακολούθησε υγιεινή, ισορροπημένη διατροφή και διατήρησε υγιές βάρος.
• Μείνε σωματικά δραστήριος, ανάλογα με τις δυνατότητές σου.
• Έλεγχε τακτικά την αρτηριακή σου πίεση και ακολούθησε την αγωγή που σου έχει συνταγογραφηθεί.
• Αν έχεις διαβήτη, ακολούθησε τις οδηγίες για τη διατροφή και τη θεραπεία σου.
• Συζήτησε με τον γιατρό σου τυχόν απώλεια ακοής και την αντιμετώπισή της.
• Διατήρησε κοινωνικές επαφές και δραστηριότητες, όπως διάβασμα, εκμάθηση γλώσσας, μουσική ή νέα ενδιαφέροντα.
• Φρόντισε να κοιμάσαι αρκετά.

Επιπλοκές νόσου Αλτσχάιμερ

• Δυσκολία κατάποσης.
• Εισρόφηση, δηλαδή είσοδος τροφής στους πνεύμονες, που μπορεί να προκαλέσει επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις του αναπνευστικού.
• Μειωμένη όρεξη και απώλεια βάρους, μερικές φορές σοβαρή.
• Ακράτεια ούρων ή κοπράνων.
• Απώλεια αυτονομίας και ανάγκη συνεχούς φροντίδας.
• Σημαντική επιβάρυνση της οικογένειας και των φροντιστών.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Κλείσε ραντεβού αν παρατηρείς αλλαγές στη μνήμη σου ή δυσκολεύεσαι στον προγραμματισμό, στην οργάνωση και στις καθημερινές εργασίες.
• Αν έχεις Αλτσχάιμερ και τα συμπτώματα χειροτερεύουν γρήγορα, ζήτησε άμεσα ιατρική αξιολόγηση για πιθανή αντιμετωπίσιμη αιτία.
• Αν ανησυχείς για τη μνήμη κάποιου δικού σου, ενθάρρυνέ τον να δει γιατρό και πρότεινε να τον συνοδεύσεις.

Ποιος γιατρός: Νευρολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για τη νόσο Αλτσχάιμερ