Άνοια: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι η άνοια

Η άνοια δεν είναι μία συγκεκριμένη ασθένεια. Είναι ένας γενικός όρος που περιγράφει την απώλεια νοητικών λειτουργιών σε βαθμό που επηρεάζει την καθημερινή ζωή. Μπορεί να δυσκολεύει τη μνήμη, τη γλώσσα, την προσοχή, τη λήψη αποφάσεων και την κατανόηση όσων βλέπεις. Προκαλείται από διαφορετικές παθήσεις ή τραυματισμούς που βλάπτουν τον εγκέφαλο. Σε ορισμένες μορφές, τα εγκεφαλικά κύτταρα παύουν να λειτουργούν σωστά ή πεθαίνουν. Η νόσος Αλτσχάιμερ είναι η συχνότερη μορφή της.

Τα συμπτώματα συνήθως επιδεινώνονται με τον χρόνο, αλλά η πορεία διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Αρχικά μπορεί να δυσκολεύουν ορισμένες δραστηριότητες, ενώ αργότερα μπορεί να χρειάζεται περισσότερη βοήθεια στην προσωπική φροντίδα. Η άνοια δεν αποτελεί αναπόφευκτο μέρος της γήρανσης. Δεν υπάρχει οριστική θεραπεία για τις περισσότερες μορφές της, όμως οι διαθέσιμες παρεμβάσεις μπορούν να βοηθήσουν στη διαχείριση των συμπτωμάτων, στη διατήρηση λειτουργιών για περισσότερο χρόνο και στην ποιότητα ζωής. Υποστήριξη χρειάζονται επίσης οι συγγενείς και όσοι αναλαμβάνουν τη φροντίδα.

Μορφές και τύποι

• Νόσος ΑλτσχάιμερΕίναι η συχνότερη μορφή άνοιας. Συνδέεται με παθολογικές συσσωρεύσεις πρωτεϊνών στον εγκέφαλο και απώλεια συνδέσεων μεταξύ των νευρικών κυττάρων.
• Αγγειακή άνοιαΣχετίζεται με προβλήματα στην αιμάτωση του εγκεφάλου, συχνά μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο ή βλάβες στα αγγεία. Τα συμπτώματα εξαρτώνται από την περιοχή που έχει επηρεαστεί.
• Άνοια με σωμάτια LewyΣυνδέεται με παθολογικές εναποθέσεις πρωτεΐνης μέσα στα νευρικά κύτταρα. Μπορεί να επηρεάζει τη σκέψη, την κίνηση, την ισορροπία, τη συμπεριφορά και τον ύπνο, καθώς και να προκαλεί οπτικές ψευδαισθήσεις.
• Μετωποκροταφική άνοιαΟφείλεται σε βλάβες στα μπροστινά και πλάγια τμήματα του εγκεφάλου και μπορεί να αλλάζει την προσωπικότητα, τη συμπεριφορά και την επικοινωνία. Είναι συχνή αιτία άνοιας σε νεότερους ανθρώπους.
• Μικτή άνοιαΣυνυπάρχουν περισσότερες από μία μορφές, όπως νόσος Αλτσχάιμερ και αγγειακή άνοια. Η συνύπαρξη δεν είναι πάντα εμφανής.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Η άνοια συνήθως επιδεινώνεται με τον χρόνο, αλλά επηρεάζει κάθε άνθρωπο διαφορετικά. Στα ήπια στάδια αρχίζει να δυσκολεύει τη λειτουργικότητα, ενώ στα πιο σοβαρά μπορεί να υπάρχει πλήρης εξάρτηση από άλλους για φροντίδα. Οι θεραπείες μπορούν να ανακουφίσουν ορισμένα συμπτώματα ή να επιβραδύνουν την επιδείνωση, χωρίς να προσφέρουν οριστική ίαση για τις περισσότερες μορφές. Η υποστήριξη και ο έγκαιρος σχεδιασμός βοηθούν στην κάλυψη των αναγκών που αλλάζουν.

Συμπτώματα άνοιας

Τα συμπτώματα διαφέρουν ανάλογα με την αιτία και τις περιοχές του εγκεφάλου που επηρεάζονται. Οι αλλαγές στη μνήμη είναι συχνά από τα πρώτα σημάδια, αλλά δεν είναι τα μόνα.

• Δυσκολίες μνήμης Ξεχνάς πρόσφατα γεγονότα, χάνεις αντικείμενα ή δυσκολεύεσαι να θυμηθείς ονόματα κοντινών ανθρώπων και παλιές αναμνήσεις.
• Αποπροσανατολισμός Μπορεί να χάνεσαι σε γνώριμα μέρη ή να χάνεις την αίσθηση του χρόνου.
• Δυσκολία στην επικοινωνία Μπορεί να δυσκολεύεσαι να βρεις λέξεις, να παρακολουθήσεις μια συζήτηση ή να χρησιμοποιείς ασυνήθιστες λέξεις για γνωστά αντικείμενα.
• Δυσκολία στη συγκέντρωση Επηρεάζεται η ικανότητα να εστιάζεις και να διατηρείς την προσοχή σου.
• Δυσκολία στη σκέψη Μπορεί να δυσκολεύεσαι να λύσεις προβλήματα, να πάρεις αποφάσεις ή να οργανώσεις δραστηριότητες.
• Δυσκολία στις καθημερινές εργασίες Εργασίες που έκανες χωρίς βοήθεια, όπως η προετοιμασία γευμάτων ή η πληρωμή λογαριασμών, γίνονται πιο δύσκολες.
• Δυσκολίες οπτικής αντίληψης Μπορεί να υπολογίζεις λανθασμένα τις αποστάσεις ή να δυσκολεύεσαι να αναγνωρίσεις αντικείμενα.
• Αλλαγές στη διάθεση Μπορεί να εμφανιστούν άγχος, θλίψη ή θυμός.
• Αλλαγές στη συμπεριφορά Μπορεί να αλλάζει η προσωπικότητα, να εμφανίζεται απρεπής συμπεριφορά ή μειωμένο ενδιαφέρον για τα συναισθήματα των άλλων.
• Απώλεια ενδιαφέροντος Μπορεί να μειώνεται το ενδιαφέρον για καθημερινές δραστηριότητες και κοινωνικές επαφές.
• Προβλήματα κίνησης Ορισμένες μορφές προκαλούν δυσκολίες στην κίνηση και στην ισορροπία, δυσκαμψία ή τρέμουλο.

Οι αλλαγές στη διάθεση, στη συμπεριφορά ή στο κίνητρο μπορεί να προηγούνται των προβλημάτων μνήμης. Τα συμπτώματα συνήθως γίνονται εντονότερα με τον χρόνο. Σε πιο προχωρημένα στάδια μπορεί να δυσκολεύεσαι να αναγνωρίσεις οικεία πρόσωπα, να φας, να πιεις ή να φροντίσεις τον εαυτό σου.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες άνοιας και παράγοντες κινδύνου

Η άνοια μπορεί να προκύψει από διαφορετικές παθήσεις που βλάπτουν σταδιακά τον εγκέφαλο. Στη νόσο Αλτσχάιμερ εμφανίζονται παθολογικές συσσωρεύσεις πρωτεϊνών, ενώ στην αγγειακή άνοια επηρεάζεται η παροχή αίματος στον εγκέφαλο. Περισσότεροι από ένας μηχανισμοί μπορεί να συνυπάρχουν. Άνοια μπορεί επίσης να εμφανιστεί μετά από επανειλημμένους εγκεφαλικούς τραυματισμούς, στο πλαίσιο λοίμωξης από HIV, λόγω επιβλαβούς χρήσης αλκοόλ ή διατροφικών ελλείψεων. Άλλες παθήσεις, όπως η νόσος Huntington και η νόσος Creutzfeldt-Jakob, μπορούν να προκαλέσουν άνοια ή παρόμοια συμπτώματα.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Μεγαλύτερη ηλικία, ο σημαντικότερος γνωστός παράγοντας κινδύνου.
• Στενοί συγγενείς με άνοια.
• Κάπνισμα.
• Επιβλαβής χρήση αλκοόλ.
• Σωματική αδράνεια.
• Διαβήτης που δεν ελέγχεται.
• Υψηλή αρτηριακή πίεση.
• Υψηλή χοληστερόλη, ιδιαίτερα για την αγγειακή άνοια.
• Υπερβολικό βάρος ή παχυσαρκία.
• Κατάθλιψη.
• Απώλεια ακοής ή όρασης.
• Κακός ύπνος.
• Εγκεφαλικός τραυματισμός ή εγκεφαλικό επεισόδιο.
• Κοινωνική απομόνωση και χαμηλό μορφωτικό επίπεδο.
• Έκθεση σε ατμοσφαιρική ρύπανση.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση βασίζεται σε συνδυασμό αξιολογήσεων και εξετάσεων. Ο γιατρός σου θα συζητήσει μαζί σου τα συμπτώματα και το ιατρικό ιστορικό σου και θα ελέγξει τη μνήμη, την προσοχή, τη γλώσσα και τη σκέψη σου. Ο έλεγχος βοηθά επίσης να αναζητηθούν άλλες, ενδεχομένως αντιμετωπίσιμες, αιτίες των δυσκολιών.

• Λήψη ιατρικού ιστορικού.
• Κλινική και νευρολογική εξέταση.
• Δοκιμασίες μνήμης, προσοχής, γλώσσας και επίλυσης προβλημάτων.
• Αξιολόγηση ψυχικής υγείας και έλεγχος για κατάθλιψη.
• Εξετάσεις αίματος.
• Γενετικές εξετάσεις, όταν περιλαμβάνονται στον διαγνωστικό έλεγχο.
• Αξονική ή μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου.

Θεραπεία άνοιας

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από την αιτία και τις ανάγκες σου. Δεν υπάρχει οριστική θεραπεία για τις περισσότερες μορφές άνοιας, αλλά φαρμακευτικές και μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις μπορούν να βοηθήσουν στα συμπτώματα, στην καθημερινή λειτουργικότητα και στην ποιότητα ζωής. Ορισμένα φάρμακα βοηθούν μόνο κάποιους ανθρώπους και μπορεί να έχουν σημαντικές ανεπιθύμητες ενέργειες. Συζήτησε με τον γιατρό σου ποιες επιλογές είναι κατάλληλες και ασφαλείς για εσένα.

• Φάρμακα για τα νοητικά συμπτώματαΟι αναστολείς χολινεστεράσης, όπως η δονεπεζίλη, χρησιμοποιούνται στη νόσο Αλτσχάιμερ. Η μεμαντίνη, ανταγωνιστής υποδοχέων NMDA, χρησιμοποιείται στη σοβαρή νόσο Αλτσχάιμερ και στην αγγειακή άνοια.
• Έλεγχος αγγειακών παραγόντωνΦάρμακα για την αρτηριακή πίεση και τη χοληστερόλη μπορούν να αποτρέψουν πρόσθετη εγκεφαλική βλάβη στην αγγειακή άνοια.
• Αντιμετώπιση κατάθλιψηςΟι εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης μπορεί να βοηθήσουν σε σοβαρά καταθλιπτικά συμπτώματα όταν οι αλλαγές στον τρόπο ζωής και στην κοινωνική υποστήριξη δεν επαρκούν. Δεν αποτελούν την πρώτη επιλογή.
• Αντιμετώπιση επικίνδυνης συμπεριφοράςΌταν υπάρχει κίνδυνος βλάβης του ίδιου του ατόμου ή άλλων, προηγούνται οι μη φαρμακευτικές προσεγγίσεις. Μόνο όταν είναι σαφώς απαραίτητο μπορεί να εξεταστεί η αλοπεριδόλη ή η ρισπεριδόνη, με προσοχή και στενή ιατρική παρακολούθηση.
• ΕργοθεραπείαΒοηθά να βρεις ευκολότερους τρόπους για τις καθημερινές δραστηριότητες.
• ΛογοθεραπείαΜπορεί να βοηθήσει όταν υπάρχουν δυσκολίες στην κατάποση ή στην καθαρή και δυνατή ομιλία.
• Ψυχολογική υποστήριξηΒοηθά εσένα και την οικογένειά σου να διαχειριστείτε δύσκολα συναισθήματα και συμπεριφορές και να σχεδιάσετε το μέλλον.
• Δραστηριότητες και αποκατάστασηΗ σωματική δραστηριότητα, η κοινωνική συμμετοχή και η νοητική ενδυνάμωση μπορούν να υποστηρίξουν την καθημερινή λειτουργικότητα. Η μουσικοθεραπεία ή η θεραπεία μέσω τέχνης μπορεί να μειώσει το άγχος και να βελτιώσει την ευεξία.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Παρέμεινε σωματικά δραστήριος και ακολούθησε υγιεινή διατροφή.
• Απόφυγε το κάπνισμα και το αλκοόλ.
• Κάνε τακτικούς ελέγχους με τον γιατρό σου.
• Σημείωνε τις καθημερινές εργασίες και τα ραντεβού σου.
• Συνέχισε τα χόμπι και τις δραστηριότητες που απολαμβάνεις.
• Δοκίμασε νέους τρόπους για να κρατάς το μυαλό σου ενεργό.
• Πέρνα χρόνο με φίλους και συγγενείς και συμμετείχε στην κοινωνική ζωή.
• Επίλεξε ανθρώπους που εμπιστεύεσαι για να σε βοηθούν στις αποφάσεις και στην επικοινωνία των επιθυμιών σου.
• Σχεδίασε έγκαιρα τις προτιμήσεις σου για τη μελλοντική φροντίδα και υποστήριξη.
• Όταν βγαίνεις από το σπίτι, έχε μαζί σου ταυτότητα και στοιχεία με τη διεύθυνση και τις επαφές έκτακτης ανάγκης σου.
• Ζήτησε βοήθεια από οικείους και αναζήτησε ομάδα υποστήριξης.
• Αν φροντίζεις άνθρωπο με άνοια, ζήτησε βοήθεια, κάνε τακτικά διαλείμματα και φρόντισε τη δική σου υγεία.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Δεν υπάρχει αποδεδειγμένος τρόπος που να εξασφαλίζει ότι δεν θα εμφανιστεί άνοια. Ωστόσο, υγιεινές συνήθειες και η αντιμετώπιση παραγόντων κινδύνου μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση του κινδύνου.

• Κράτησε τη σωματική δραστηριότητα στην καθημερινότητά σου.
• Απόφυγε το κάπνισμα και την επιβλαβή χρήση αλκοόλ.
• Ακολούθησε υγιεινή, ισορροπημένη διατροφή και διατήρησε υγιές βάρος.
• Παρέμεινε κοινωνικά και νοητικά δραστήριος.
• Συζήτησε με τον γιατρό σου τη ρύθμιση της πίεσης, της χοληστερόλης και του σακχάρου.
• Αν έχεις απώλεια ακοής, ζήτησε αξιολόγηση και χρησιμοποίησε ακουστικά βοηθήματα όταν χρειάζονται.
• Περιόρισε την έκθεση στην ατμοσφαιρική ρύπανση.

Επιπλοκές άνοιας

• Αυξανόμενη εξάρτηση από άλλους για την καθημερινή και προσωπική φροντίδα.
• Δυσκολία στην αναγνώριση συγγενών και φίλων.
• Δυσκολίες στη μετακίνηση.
• Απώλεια ελέγχου της ουροδόχου κύστης και του εντέρου.
• Δυσκολίες στο φαγητό, στο ποτό και στην κατάποση.
• Επιθετική συμπεριφορά που επιβαρύνει το άτομο και τους γύρω του.
• Επιβάρυνση της υγείας και της ευεξίας όσων παρέχουν φροντίδα.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Μίλησε με τον γιατρό σου αν παρατηρείς αλλαγές στη μνήμη, στην προσοχή, στην επικοινωνία ή στη λήψη καθημερινών αποφάσεων.
• Ζήτησε έλεγχο αν χάνεσαι σε γνώριμα μέρη, ξεχνάς ονόματα κοντινών ανθρώπων ή δεν μπορείς να ολοκληρώσεις συνηθισμένες εργασίες χωρίς βοήθεια.
• Συζήτησε με τον γιατρό σου αν ανησυχείς ότι εσύ ή κάποιος δικός σου μπορεί να έχει άνοια.

Ποιος γιατρός: Νευρολόγος, Ψυχίατρος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για την άνοια