Λεϊσμανίαση: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι η λεϊσμανίαση

Η λεϊσμανίαση προκαλείται από τα παράσιτα Leishmania. Τα παράσιτα είναι οργανισμοί που ζουν πάνω ή μέσα σε άλλους οργανισμούς. Στον άνθρωπο μεταδίδονται κυρίως με το τσίμπημα μολυσμένης θηλυκής σκνίπας. Η λοίμωξη δεν προκαλεί πάντα συμπτώματα. Όταν εμφανίζονται, διαφέρουν ανάλογα με τη μορφή της νόσου και μπορεί να αφορούν το δέρμα, τους βλεννογόνους ή εσωτερικά όργανα.

Η συχνότερη μορφή είναι η δερματική λεϊσμανίαση, που προκαλεί πληγές στο δέρμα. Ορισμένες πληγές μπορεί να επουλωθούν χωρίς θεραπεία, αλλά η επούλωση μπορεί να πάρει μήνες ή χρόνια και να αφήσει ουλές. Η βλεννογονική μορφή προσβάλλει την εσωτερική επένδυση της μύτης, του στόματος ή του λαιμού. Η σπλαχνική μορφή επηρεάζει κυρίως τον σπλήνα, το ήπαρ και τον μυελό των οστών και χρειάζεται έγκαιρη θεραπεία.

Η λεϊσμανίαση αντιμετωπίζεται και μπορεί να θεραπευτεί. Ωστόσο, τα φάρμακα δεν απομακρύνουν πλήρως το παράσιτο από τον οργανισμό. Αν εξασθενήσει το ανοσοποιητικό σου, υπάρχει κίνδυνος υποτροπής.

Μορφές και τύποι

• Δερματική λεϊσμανίασηΗ συχνότερη μορφή. Προκαλεί πληγές στο δέρμα, κυρίως στα ακάλυπτα σημεία του σώματος.
• Βλεννογονική ή βλεννογονοδερματική λεϊσμανίασηΠροσβάλλει τους βλεννογόνους, δηλαδή την εσωτερική επένδυση της μύτης, του στόματος και του λαιμού. Μπορεί να προκαλέσει σοβαρή καταστροφή ιστών.
• Σπλαχνική λεϊσμανίαση — καλααζάρΠροσβάλλει εσωτερικά όργανα, κυρίως τον σπλήνα, το ήπαρ και τον μυελό των οστών. Μπορεί να απειλήσει τη ζωή.
• Δερματική λεϊσμανίαση μετά το καλααζάρΜπορεί να εμφανιστεί μετά τη σπλαχνική μορφή, με κηλίδες ή εξογκώματα συνήθως στο πρόσωπο, στα μπράτσα και στον κορμό. Συνήθως εμφανίζεται 6 μήνες έως 1 ή περισσότερα χρόνια μετά τη φαινομενική ίαση, αλλά μπορεί και νωρίτερα.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Η λεϊσμανίαση μπορεί να αντιμετωπιστεί και να θεραπευτεί, αλλά η πορεία εξαρτάται από τη μορφή και την κατάσταση του ανοσοποιητικού. Οι δερματικές πληγές μπορεί να χρειαστούν μήνες ή χρόνια για να επουλωθούν και να αφήσουν μόνιμες ουλές. Η σπλαχνική μορφή χρειάζεται έγκαιρη θεραπεία. Επειδή τα φάρμακα δεν εξαλείφουν πλήρως το παράσιτο, μπορεί να υπάρξει υποτροπή αν εξασθενήσει το ανοσοποιητικό.

Συμπτώματα λεϊσμανίασης

Μπορεί να υπάρχει λοίμωξη χωρίς συμπτώματα. Όταν εμφανίζονται ενοχλήματα ή άλλα ευρήματα, εξαρτώνται από τη μορφή της λεϊσμανίασης.

• Πληγές στο δέρμα Μπορεί να αρχίσουν ως μικρά ή μεγαλύτερα εξογκώματα και να εξελιχθούν σε έλκη, δηλαδή ανοιχτές πληγές, με υπερυψωμένα χείλη και κρούστα. Συνήθως δεν πονούν.
• Πρησμένοι λεμφαδένες Μπορεί να εμφανιστούν κοντά στις δερματικές πληγές.
• Πυρετός Στη σπλαχνική μορφή μπορεί να εμφανίζεται με ακανόνιστα επεισόδια.
• Απώλεια βάρους Είναι χαρακτηριστικό σύμπτωμα της σπλαχνικής μορφής.
• Διόγκωση οργάνων Στη σπλαχνική μορφή μπορεί να μεγαλώσουν ο σπλήνας και το ήπαρ.
• Αναιμία Μειώνονται τα ερυθρά αιμοσφαίρια. Μπορεί επίσης να είναι χαμηλά τα λευκά αιμοσφαίρια και τα αιμοπετάλια.
• Πληγές στους βλεννογόνους Μπορεί να εμφανιστούν στη μύτη, στο στόμα ή στον λαιμό.

Οι δερματικές πληγές συνήθως εμφανίζονται μέσα σε λίγες εβδομάδες ή μήνες από το τσίμπημα και αλλάζουν μέγεθος ή όψη με τον χρόνο. Στη σπλαχνική μορφή, τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως μέσα σε μήνες, αλλά μπορεί να περάσουν χρόνια.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες λεϊσμανίασης και παράγοντες κινδύνου

Αιτία είναι η λοίμωξη από παράσιτα του γένους Leishmania. Διαφορετικά είδη μπορούν να προκαλέσουν διαφορετικές μορφές της νόσου. Η μολυσμένη θηλυκή σκνίπα μεταφέρει το παράσιτο όταν τσιμπά για να τραφεί με αίμα. Η νόσος εμφανίζεται σε περιοχές των τροπικών, των υποτροπικών και της νότιας Ευρώπης. Είναι συνήθως συχνότερη στην ύπαιθρο, αλλά εμφανίζεται και στα περίχωρα ορισμένων πόλεων.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Διαμονή ή ταξίδι σε περιοχή όπου υπάρχει λεϊσμανίαση, με έκθεση σε μολυσμένες σκνίπες.
• Παραμονή σε εξωτερικούς χώρους από το σούρουπο έως την αυγή.
• Ύπνος σε εξωτερικό χώρο ή στο έδαφος.
• Κακές συνθήκες στέγασης και υγιεινής, που ευνοούν τις σκνίπες.
• Υποσιτισμός, που αυξάνει την πιθανότητα να εξελιχθεί η λοίμωξη σε συμπτωματική νόσο.
• Εξασθενημένο ανοσοποιητικό, μεταξύ άλλων λόγω HIV.
• Παιδική ή προχωρημένη ηλικία, με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης συμπτωμάτων.

Πώς μεταδίδεται η λεϊσμανίαση

Ο κύριος τρόπος μετάδοσης είναι το τσίμπημα μολυσμένης θηλυκής σκνίπας. Οι σκνίπες είναι πολύ μικρές και το τσίμπημα μπορεί να μην γίνει αντιληπτό. Είναι συνήθως πιο δραστήριες από το σούρουπο έως την αυγή.

• Τσίμπημα μολυσμένης θηλυκής σκνίπας.
• Κοινή χρήση μολυσμένων βελόνων, για ορισμένα είδη του παρασίτου.
• Μετάγγιση μολυσμένου αίματος, για ορισμένα είδη του παρασίτου.
• Μετάδοση από τη μητέρα στο μωρό κατά την εγκυμοσύνη ή τον τοκετό, όπως έχει αναφερθεί.

Πότε εμφανίζονται τα συμπτώματα και για πόσο κολλάει

Οι δερματικές πληγές εμφανίζονται συνήθως μέσα σε λίγες εβδομάδες ή μήνες μετά το τσίμπημα. Η σπλαχνική μορφή συνήθως εκδηλώνεται μέσα σε μήνες, αλλά μπορεί και χρόνια αργότερα.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός σου αξιολογεί τα συμπτώματα και το αν έχεις ζήσει ή ταξιδέψει σε περιοχή όπου εμφανίζεται η νόσος. Η διάγνωση συνδυάζει την κλινική εικόνα με εξετάσεις για το παράσιτο. Στη σπλαχνική μορφή μπορούν να βοηθήσουν και εξετάσεις αίματος για αντισώματα. Αυτές έχουν περιορισμένη αξία στη δερματική και στη βλεννογονοδερματική μορφή.

• Εξέταση δείγματος ιστού από δερματική πληγή.
• Εξέταση δείγματος μυελού των οστών για τη σπλαχνική μορφή.
• Παρασιτολογικές εξετάσεις για την ανίχνευση του παρασίτου.
• Ορολογικές εξετάσεις αίματος, δηλαδή έλεγχος αντισωμάτων, και ταχείες διαγνωστικές δοκιμασίες για τη σπλαχνική μορφή.

Θεραπεία λεϊσμανίασης

Η θεραπεία επιλέγεται από τον γιατρό σου ανάλογα με τη μορφή της νόσου, το είδος του παρασίτου, την περιοχή όπου έγινε η μόλυνση και τυχόν άλλα νοσήματα. Όποιος διαγιγνώσκεται με σπλαχνική λεϊσμανίαση χρειάζεται έγκαιρη και πλήρη θεραπεία. Ορισμένες δερματικές πληγές μπορεί να επουλωθούν χωρίς θεραπεία, αλλά αυτό εξαρτάται από το παράσιτο και χρειάζεται ιατρική εκτίμηση. Στη βλεννογονική μορφή, η σωστή θεραπεία είναι σημαντική για να προληφθεί η καταστροφή ιστών.

• Φάρμακα κατά της λεϊσμανίασηςΠεριλαμβάνονται φάρμακα που περιέχουν αντιμόνιο και ισχυρά αντιβιοτικά. Η κατάλληλη επιλογή γίνεται από τον γιατρό σου.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Δεν υπάρχει εμβόλιο ή φάρμακο για την πρόληψη της λοίμωξης. Η καλύτερη προστασία είναι να αποφεύγεις τα τσιμπήματα σκνίπας, ακόμη κι αν έχεις ήδη περάσει λεϊσμανίαση.

• Όταν είναι δυνατόν, μείνε σε εσωτερικό χώρο από το σούρουπο έως την αυγή.
• Προτίμησε χώρους με καλές σίτες ή κλιματισμό. Οι σκνίπες περνούν από μικρότερα ανοίγματα από ό,τι τα κουνούπια.
• Φόρεσε μακριά παντελόνια, μακρυμάνικες μπλούζες και κάλτσες, ώστε να μένει λιγότερο δέρμα ακάλυπτο.
• Χρησιμοποίησε εντομοαπωθητικό στο ακάλυπτο δέρμα και στα άκρα των μανικιών και των παντελονιών.
• Αν ο χώρος ύπνου δεν έχει καλές σίτες ή κλιματισμό, χρησιμοποίησε κουνουπιέρα με πολύ λεπτό πλέγμα, στερεωμένη κάτω από το στρώμα, κατά προτίμηση εμποτισμένη με εντομοκτόνο.
• Χρησιμοποίησε εντομοκτόνο στους χώρους διαμονής και ύπνου για την καταπολέμηση των εντόμων.

Επιπλοκές λεϊσμανίασης

• Μόνιμες ουλές από τις δερματικές πληγές.
• Μερική ή ολική καταστροφή των βλεννογόνων της μύτης, του στόματος ή του λαιμού.
• Απειλητική για τη ζωή προσβολή του λαιμού στη βλεννογονική μορφή χωρίς θεραπεία.
• Θάνατος σε σοβαρή σπλαχνική λεϊσμανίαση χωρίς θεραπεία.
• Δερματική λεϊσμανίαση μετά το καλααζάρ.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Ζήτησε άμεσα ιατρική φροντίδα αν υπάρχει υποψία σπλαχνικής λεϊσμανίασης.
• Αν έχεις συμπτώματα και έχεις ζήσει ή ταξιδέψει σε περιοχή όπου εμφανίζεται λεϊσμανίαση, μίλησε με τον γιατρό σου.
• Ζήτησε ιατρική εκτίμηση αν πιστεύεις ότι έχεις συμπτώματα λεϊσμανίασης.

Ποιος γιατρός: Λοιμωξιολόγος, Δερματολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για τη λεϊσμανίαση