Σταφυλόκοκκος: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι ο σταφυλόκοκκος

Ο σταφυλόκοκκος δεν είναι μία μόνο πάθηση, αλλά μια ομάδα βακτηρίων που μπορεί να προκαλέσει διαφορετικές λοιμώξεις. Ο χρυσίζων σταφυλόκοκκος, που ονομάζεται Staphylococcus aureus, ευθύνεται για τις περισσότερες από αυτές. Πολλοί άνθρωποι έχουν τα βακτήρια στο δέρμα ή στη μύτη τους χωρίς να αρρωσταίνουν. Αν όμως μπουν στον οργανισμό μέσα από ένα κόψιμο, μια πληγή ή άλλο άνοιγμα στο δέρμα, μπορεί να προκαλέσουν λοίμωξη. Το ότι υπάρχει το μικρόβιο πάνω σου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχεις λοίμωξη.

Οι λοιμώξεις εμφανίζονται συχνότερα στο δέρμα, με επώδυνα εξογκώματα, πρήξιμο ή πύον. Μερικές υποχωρούν μόνες τους, ενώ άλλες χρειάζονται αντιβιοτικά ή παροχέτευση, δηλαδή αφαίρεση του πύου από γιατρό. Πιο σπάνια, ο σταφυλόκοκκος μπορεί να προσβάλει το αίμα, τους πνεύμονες, τα οστά ή την καρδιά και να προκαλέσει σοβαρή νόσο. Ορισμένα στελέχη, όπως ο MRSA, δεν αντιμετωπίζονται με αρκετά από τα συνηθισμένα αντιβιοτικά. Υπάρχουν όμως αντιβιοτικά που μπορούν να τα αντιμετωπίσουν, με επιλογή από τον γιατρό.

Μορφές και τύποι

• Δερματικές λοιμώξειςΕίναι οι συχνότερες. Περιλαμβάνουν δοθιήνες (καλόγερους), αποστήματα (συλλογές πύου), μολυσματικό κηρίο (πληγές με κρούστες) και κυτταρίτιδα (λοίμωξη του δέρματος με ζέστη, κοκκινίλα και πρήξιμο).
• ΒακτηριαιμίαΕίναι λοίμωξη της κυκλοφορίας του αίματος. Μπορεί να οδηγήσει σε σήψη, μια πολύ σοβαρή αντίδραση του οργανισμού στη λοίμωξη.
• Λοίμωξη των οστώνΟνομάζεται οστεομυελίτιδα. Μπορεί να προκαλέσει πόνο, πρήξιμο, θερμότητα και κοκκινίλα στην περιοχή.
• ΕνδοκαρδίτιδαΕίναι λοίμωξη της εσωτερικής επένδυσης των κοιλοτήτων και των βαλβίδων της καρδιάς.
• ΠνευμονίαΕίναι λοίμωξη των πνευμόνων. Μπορεί να προκαλέσει υψηλό πυρετό, επίμονο βήχα, πόνο στο στήθος και δύσπνοια.
• Τροφική δηλητηρίασηΣυνήθως προκαλεί ναυτία, εμετό, διάρροια και πυρετό.
• Σύνδρομο τοξικής καταπληξίαςΕίναι απειλητική για τη ζωή κατάσταση που προκαλείται από τοξίνες ορισμένων βακτηρίων. Μπορεί να προκαλέσει απότομη πτώση της πίεσης και ανεπάρκεια οργάνων.
• MRSAΕίναι τύπος χρυσίζοντα σταφυλόκοκκου με αντοχή σε αρκετά αντιβιοτικά. Μπορεί να υπάρχει στο δέρμα χωρίς συμπτώματα ή να προκαλέσει λοίμωξη.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Η πορεία εξαρτάται από το σημείο και τη σοβαρότητα της λοίμωξης. Μερικές δερματικές λοιμώξεις υποχωρούν μόνες τους, ενώ οι περισσότερες σταφυλοκοκκικές λοιμώξεις μπορούν να αντιμετωπιστούν με αντιβιοτικά. Ακόμη και για τον MRSA υπάρχουν αποτελεσματικά αντιβιοτικά, παρότι έχει αντοχή σε αρκετά άλλα. Οι σοβαρές λοιμώξεις μπορεί να χρειαστούν νοσηλεία ή χειρουργική αντιμετώπιση. Αν οι λοιμώξεις επανέρχονται, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.

Συμπτώματα σταφυλόκοκκου

Τα συμπτώματα εξαρτώνται από το μέρος του σώματος που έχει προσβληθεί. Η απλή παρουσία του βακτηρίου στο δέρμα ή στη μύτη μπορεί να μην προκαλεί κανένα σύμπτωμα.

• Επώδυνο εξόγκωμα Μπορεί να μοιάζει με σπυρί, καλόγερο ή απόστημα.
• Κοκκινίλα και πρήξιμο Το δέρμα μπορεί να πονά και να είναι ζεστό στην αφή.
• Πύον ή υγρό Μπορεί να βγαίνει από την προσβεβλημένη περιοχή ή μια πληγή.
• Πληγές και κρούστες Μπορεί να εμφανιστούν επίσης φουσκάλες.
• Ερεθισμένα μάτια Πόνος και κοκκινίλα στα βλέφαρα ή στα μάτια.
• Πυρετός και ρίγη Μπορεί να συνοδεύουν μια δερματική λοίμωξη ή λοίμωξη σε άλλα σημεία.
• Πόνος στα οστά Σε λοίμωξη των οστών μπορεί να υπάρχει και τοπικό πρήξιμο, ζέστη ή κοκκινίλα.
• Βήχας και δύσπνοια Σε πνευμονία μπορεί να εμφανιστούν επίμονος βήχας, πόνος στο στήθος και δυσκολία στην αναπνοή.
• Ταχυκαρδία και κόπωση Μπορεί να εμφανιστούν στην ενδοκαρδίτιδα, μαζί με δύσπνοια ή συσσώρευση υγρού στα χέρια ή στα πόδια.
• Εμετός και διάρροια Μπορεί να εμφανιστούν στην τροφική δηλητηρίαση ή στο σύνδρομο τοξικής καταπληξίας.
• Ζάλη ή σύγχυση Μπορεί να εμφανιστούν όταν η λοίμωξη εξαπλωθεί σε άλλα μέρη του σώματος.

Η κοκκινίλα μπορεί να φαίνεται δυσκολότερα σε καφέ ή μαύρο δέρμα. Αν μια ύποπτη δερματική λοίμωξη συνοδεύεται από πυρετό ή δεν βελτιώνεται μέσα σε 48 ώρες, επικοινώνησε με τον γιατρό σου.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες σταφυλόκοκκου και παράγοντες κινδύνου

Οι λοιμώξεις προκαλούνται από βακτήρια της ομάδας των σταφυλόκοκκων, συχνότερα από τον χρυσίζοντα σταφυλόκοκκο. Τα βακτήρια μπορεί να υπάρχουν χωρίς να προκαλούν βλάβη στο δέρμα ή στη μύτη. Μια πληγή, ένα κόψιμο, ένα έγκαυμα ή ένα χειρουργικό τραύμα μπορεί να τους επιτρέψει να μπουν στον οργανισμό. Η αντοχή στα αντιβιοτικά, όπως συμβαίνει με τον MRSA, δυσκολεύει την επιλογή θεραπείας. Ωστόσο, και μια σταφυλοκοκκική λοίμωξη χωρίς αντοχή στα αντιβιοτικά μπορεί να είναι επικίνδυνη.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Χρόνια νοσήματα, όπως διαβήτης, καρκίνος, αγγειακή νόσος, έκζεμα ή πνευμονοπάθεια.
• Εξασθενημένο ανοσοποιητικό, όπως λόγω HIV, χημειοθεραπείας ή φαρμάκων για αποφυγή απόρριψης μεταμοσχευμένου οργάνου.
• Νοσηλεία, ιδιαίτερα παρατεταμένη παραμονή στο νοσοκομείο ή σε μονάδα εντατικής θεραπείας.
• Παραμονή σε μονάδα φροντίδας ηλικιωμένων, ειδικά ως παράγοντας κινδύνου για MRSA.
• Πρόσφατη χειρουργική επέμβαση.
• Πληγές, βλάβες του δέρματος ή εγκαύματα, ιδιαίτερα βαθιά ή εκτεταμένα.
• Καθετήρες, αναπνευστικοί σωλήνες ή σωλήνες σίτισης.
• Εμφυτευμένες συσκευές, όπως βηματοδότης, τεχνητή άρθρωση ή καρδιακή βαλβίδα.
• Αιμοκάθαρση.
• Ενέσιμη χρήση ναρκωτικών.
• Αθλήματα με σωματική επαφή ή κοινόχρηστο εξοπλισμό.
• Συνωστισμός και ανεπαρκείς συνθήκες υγιεινής, ειδικά για τη μετάδοση MRSA.

Πώς μεταδίδεται ο σταφυλόκοκκος

Ο σταφυλόκοκκος μεταδίδεται μεταξύ ανθρώπων και μέσω αντικειμένων που φέρουν το βακτήριο. Η μετάδοση του μικροβίου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα εμφανιστεί λοίμωξη. Συνήθως χρειάζεται να περάσει μέσα από το δέρμα ή να μπει στον οργανισμό.

• Στενή επαφή δέρμα με δέρμα ή επαφή με μολυσμένες πληγές.
• Κοινή χρήση πετσετών, ρούχων, κλινοσκεπασμάτων, ξυραφιών ή οδοντόβουρτσας.
• Επαφή με μολυσμένες επιφάνειες ή αντικείμενα, όπως πόμολα και αθλητικός εξοπλισμός.
• Ακατάλληλος χειρισμός τροφίμων από άτομο που έχει σταφυλόκοκκο.
• Σπανιότερα, σταγονίδια από βήχα ή φτέρνισμα.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός θα εξετάσει την περιοχή και θα σε ρωτήσει για τα συμπτώματά σου. Η εμφάνιση μπορεί να βοηθήσει στην αναγνώριση μιας δερματικής λοίμωξης, αλλά δεν αρκεί για να φανεί αν πρόκειται για MRSA. Για αυτό χρειάζεται δείγμα που θα εξεταστεί σε εργαστήριο. Ανάλογα με το σημείο της λοίμωξης, μπορεί να χρειαστούν καλλιέργεια ή απεικονιστικές εξετάσεις.

• Κλινική εξέταση και καταγραφή συμπτωμάτων.
• Καλλιέργεια από ξέσμα δέρματος, δείγμα ιστού ή κοπράνων, ή επίχρισμα λαιμού ή μύτης.
• Εργαστηριακή εξέταση κλινικού δείγματος για επιβεβαίωση MRSA.
• Απεικονιστικές εξετάσεις, ανάλογα με τον τύπο της λοίμωξης.
• Προεγχειρητικός έλεγχος για MRSA με επιχρίσματα από τη μύτη, το στόμα, τις μασχάλες, τη βουβωνική χώρα ή περιοχές με τραυματισμένο δέρμα.

Θεραπεία σταφυλόκοκκου

Μερικές δερματικές λοιμώξεις υποχωρούν μόνες τους, αλλά άλλες χρειάζονται θεραπεία από γιατρό. Η αντιμετώπιση εξαρτάται από το σημείο της λοίμωξης, τη σοβαρότητα και το αν το βακτήριο έχει αντοχή σε αντιβιοτικά. Οι περισσότερες σταφυλοκοκκικές λοιμώξεις μπορούν να αντιμετωπιστούν με κατάλληλα αντιβιοτικά. Οι σοβαρές λοιμώξεις μπορεί να χρειαστούν νοσηλεία και ενδοφλέβια θεραπεία. Αν η αρχική αντιμετώπιση δεν βοηθά, μπορεί να χρειαστεί παραπομπή σε ειδικό.

• ΑντιβιοτικάΟ γιατρός μπορεί να επιλέξει αντιβιοτικά από το στόμα, κρέμες, αλοιφές ή οφθαλμικές σταγόνες. Σε σοβαρότερες λοιμώξεις μπορεί να χρειαστούν ενέσιμα ή ενδοφλέβια αντιβιοτικά στο νοσοκομείο.
• Παροχέτευση και καθαρισμόςΜια μικρή επέμβαση μπορεί να χρειαστεί για να αφαιρεθεί το πύον και να καθαριστεί ένα απόστημα ή άλλη μολυσμένη περιοχή.
• Χειρουργική αντιμετώπισηΟρισμένες λοιμώξεις των οστών μπορεί να χρειαστούν χειρουργική επέμβαση.
• Αντιμετώπιση φορείας MRSAΑν ο προεγχειρητικός έλεγχος δείξει MRSA στο δέρμα, μπορεί να δοθούν ειδική ρινική κρέμα ή σπρέι, καθαριστικό σώματος και σαμπουάν, με οδηγίες από την ομάδα φροντίδας.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Μην πιέζεις, σπας ή πειράζεις το εξόγκωμα ή την πληγή.
• Κράτα την περιοχή καθαρή και καλυμμένη με καθαρό, στεγνό επίδεσμο μέχρι να σε δει γιατρός.
• Καθάριζε συχνά τα χέρια σου, ιδιαίτερα πριν και μετά την αλλαγή επιδέσμου.
• Ακολούθησε τις οδηγίες του γιατρού για τη φροντίδα της πληγής.
• Πάρε τα αντιβιοτικά ακριβώς όπως σου έχουν συνταγογραφηθεί και συζήτησε τυχόν απορίες ή ανεπιθύμητες ενέργειες με τον γιατρό σου, ιδιαίτερα αν εμφανιστεί διάρροια.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Η πρόληψη δεν είναι πάντα εύκολη, επειδή πολλοί άνθρωποι έχουν σταφυλόκοκκο στο δέρμα τους. Η καθαριότητα των χεριών, η σωστή φροντίδα των πληγών και η αποφυγή κοινής χρήσης προσωπικών αντικειμένων μειώνουν τον κίνδυνο.

• Πλένε τα χέρια σου συχνά με σαπούνι και νερό.
• Διατήρησε το σώμα σου καθαρό με καθημερινό μπάνιο ή ντους, ιδιαίτερα μετά την άσκηση.
• Κράτα τα κοψίματα και τις εκδορές καθαρά και καλυμμένα μέχρι να επουλωθούν.
• Μη μοιράζεσαι πετσέτες, σφουγγάρια, κλινοσκεπάσματα, ρούχα, οδοντόβουρτσες ή ξυραφάκια.
• Απόφυγε την κοινή χρήση αθλητικού εξοπλισμού. Αν είναι απαραίτητη, βεβαιώσου ότι έχει καθαριστεί και στεγνώσει πριν τον χρησιμοποιήσεις.
• Βάλε πετσέτα ή ρούχο ανάμεσα στο δέρμα σου και σε κοινόχρηστες επιφάνειες.
• Καθάριζε επιφάνειες συχνής επαφής και όσες έρχονται σε επαφή με γυμνό δέρμα ή πληγές, ακολουθώντας τις οδηγίες του καθαριστικού ή απολυμαντικού.
• Χρησιμοποίησε χαρτομάντιλα μίας χρήσης όταν φυσάς τη μύτη σου.
• Αν έχεις σταφυλοκοκκική λοίμωξη, μην προετοιμάζεις φαγητό για άλλους.
• Όταν επισκέπτεσαι ασθενή στο νοσοκομείο, ακολούθησε τις οδηγίες υγιεινής των χεριών και τυχόν οδηγίες για γάντια ή προστατευτική ποδιά.

Επιπλοκές σταφυλόκοκκου

• Εξάπλωση της λοίμωξης στην κυκλοφορία του αίματος.
• Σήψη, δηλαδή ακραία αντίδραση του οργανισμού στη λοίμωξη.
• Πνευμονία.
• Οστεομυελίτιδα, δηλαδή λοίμωξη των οστών.
• Ενδοκαρδίτιδα, που μπορεί να οδηγήσει σε καρδιακή ανεπάρκεια ή εγκεφαλικό επεισόδιο.
• Σύνδρομο τοξικής καταπληξίας και ανεπάρκεια οργάνων.
• Αφυδάτωση λόγω απώλειας υγρών στην τροφική δηλητηρίαση.
• Θάνατος σε σοβαρές λοιμώξεις, ιδιαίτερα όταν μια λοίμωξη MRSA παραμένει χωρίς θεραπεία.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Ζήτησε σύντομα ιατρικό έλεγχο αν μια πληγή πονά, είναι πρησμένη, κόκκινη ή ζεστή, ή βγάζει πύον ή υγρό.
• Επικοινώνησε με τον γιατρό σου αν υπάρχει πυρετός ή αν τα συμπτώματα δεν βελτιώνονται μέσα σε 48 ώρες.
• Ζήτησε επείγουσα ιατρική εκτίμηση αν η λοίμωξη χειροτερεύει ή εξαπλώνεται γρήγορα.
• Ζήτησε ιατρική εκτίμηση αν υποψιάζεσαι λοίμωξη και έχεις εξασθενημένο ανοσοποιητικό.
• Συζήτησε με τον γιατρό σου αν εμφανίζεις επανειλημμένα σταφυλοκοκκικές λοιμώξεις.
• Επικοινώνησε αμέσως με τον γιατρό σου αν η περιοχή εισόδου καθετήρα ή άλλης ιατρικής συσκευής γίνει κόκκινη, πρησμένη, ζεστή ή βγάζει υγρό, ιδιαίτερα αν έχεις πυρετό.

Ποιος γιατρός: Παθολόγος, Λοιμωξιολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για τον σταφυλόκοκκο