Σαλμονέλα: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι η σαλμονέλα

Η σαλμονέλα είναι το όνομα μιας ομάδας βακτηρίων που ζουν στο έντερο ανθρώπων και ζώων. Αν καταπιείς αυτά τα βακτήρια, μπορεί να προκληθεί σαλμονέλωση. Συνήθως εκδηλώνεται ως γαστρεντερίτιδα, δηλαδή λοίμωξη του πεπτικού με διάρροια, πυρετό και πόνο ή κράμπες στην κοιλιά. Η μόλυνση γίνεται κυρίως από τρόφιμα, αλλά μπορεί να σχετίζεται και με νερό, ζώα ή επαφή με άλλον άνθρωπο.

Οι περισσότεροι αναρρώνουν χωρίς ειδική θεραπεία και χωρίς αντιβιοτικά. Η βασική φροντίδα είναι η αναπλήρωση των υγρών που χάνονται με τη διάρροια ή τον εμετό. Τα συμπτώματα συνήθως διαρκούν 4–7 ημέρες. Ωστόσο, η νόσος μπορεί να είναι πιο σοβαρή στα βρέφη, στους ηλικιωμένους και σε άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό ή χρόνια προβλήματα υγείας.

Μερικές φορές η λοίμωξη εξαπλώνεται πέρα από το έντερο, για παράδειγμα στο αίμα, στα οστά ή στις αρθρώσεις. Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να χρειαστούν αντιβιοτικά. Εδώ περιγράφεται κυρίως η εντερική λοίμωξη από σαλμονέλα, όχι ο τυφοειδής πυρετός, που προκαλείται από διαφορετικούς τύπους της.

Μορφές και τύποι

• Salmonella EnteritidisΈνας από τους σημαντικότερους ορότυπους, δηλαδή τύπους σαλμονέλας, που μεταδίδονται από ζώα σε ανθρώπους και συνήθως προκαλούν γαστρεντερίτιδα.
• Salmonella TyphimuriumΕπίσης σημαντικός τύπος σαλμονέλας που μεταδίδεται από ζώα σε ανθρώπους και συνήθως προκαλεί γαστρεντερίτιδα.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Οι περισσότεροι αναρρώνουν χωρίς ειδική θεραπεία ή αντιβιοτικά και τα συμπτώματα συνήθως διαρκούν 4–7 ημέρες. Σε ορισμένους η διάρροια μπορεί να επιμείνει για μήνες. Σπανιότερα, η λοίμωξη εξαπλώνεται εκτός εντέρου ή ακολουθείται από αντιδραστική αρθρίτιδα, με ενδεχόμενες μακροχρόνιες συνέπειες.

Συμπτώματα σαλμονέλας

Η διάρροια και οι κράμπες στην κοιλιά είναι συχνές εκδηλώσεις. Μπορεί να εμφανιστούν και πυρετός ή άλλα ενοχλήματα.

• Διάρροια Συνήθως υδαρής, μερικές φορές με αίμα ή βλέννα.
• Κράμπες στην κοιλιά Ο πόνος μπορεί να είναι έντονος.
• Πυρετός
• Πονοκέφαλος
• Ναυτία Αίσθημα ότι θέλεις να κάνεις εμετό.
• Εμετός
• Μειωμένη όρεξη Μπορεί να μη νιώθεις πείνα.

Τα συμπτώματα μπορεί να αρχίσουν 6 ώρες έως 6 ημέρες μετά τη μόλυνση και συνήθως διαρκούν 4–7 ημέρες. Στα μικρά παιδιά η αφυδάτωση μπορεί να εμφανιστεί γρήγορα.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες σαλμονέλας και παράγοντες κινδύνου

Η λοίμωξη προκαλείται όταν καταπιείς βακτήρια Salmonella. Μπορεί να υπάρχουν σε ωμά πουλερικά, αυγά, κρέας, άπλυτα φρούτα και λαχανικά, αλλά οποιοδήποτε τρόφιμο μπορεί να μολυνθεί. Τα βακτήρια μπορούν να περάσουν από μολυσμένα τρόφιμα σε άλλα τρόφιμα μέσω άπλυτων χεριών, μαχαιριών και επιφανειών κοπής. Η λοίμωξη είναι συχνότερη το καλοκαίρι, καθώς η ζέστη και η παραμονή τροφίμων εκτός ψυγείου ευνοούν τον πολλαπλασιασμό τους.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Παιδιά μικρότερα των 5 ετών, ιδιαίτερα μικρότερα του 1 έτους.
• Ενήλικες 50 ετών και άνω με υποκείμενα νοσήματα, όπως καρδιοπάθεια.
• Ενήλικες 65 ετών και άνω.
• Εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.
• Ταξίδια στο εξωτερικό.

Πώς μεταδίδεται η σαλμονέλα

Η μετάδοση γίνεται όταν τα βακτήρια φτάσουν στο στόμα και καταποθούν. Συχνότερη οδός είναι τα μολυσμένα τρόφιμα, αλλά η σαλμονέλα μεταδίδεται επίσης μέσω νερού, ζώων και ανθρώπων.

• Κατανάλωση μολυσμένων τροφίμων.
• Κατάποση μολυσμένου νερού, ακόμη και κατά την κολύμβηση.
• Επαφή με ζώα, τα κόπρανά τους, τα αντικείμενά τους ή τους χώρους όπου ζουν.
• Μεταφορά βακτηρίων από μολυσμένα σε άλλα τρόφιμα μέσω χεριών και σκευών.
• Επαφή με άτομο που έχει διάρροια, μέσω άπλυτων χεριών ή σεξουαλικής επαφής.

Πότε εμφανίζονται τα συμπτώματα και για πόσο κολλάει

Τα συμπτώματα μπορεί να αρχίσουν 6 ώρες έως 6 ημέρες μετά τη μόλυνση. Τα βακτήρια μπορεί να συνεχίσουν να αποβάλλονται στα κόπρανα ακόμη και αφού σταματήσει η διάρροια· χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στην υγιεινή για τουλάχιστον 2 εβδομάδες μετά.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός μπορεί να διαγνώσει τη λοίμωξη με εξέταση δείγματος κοπράνων.

• Εξέταση κοπράνων για σαλμονέλα.

Θεραπεία σαλμονέλας

Οι περισσότεροι αναρρώνουν χωρίς αντιβιοτικά. Η σημαντικότερη φροντίδα είναι να αναπληρώνεις τα υγρά που χάνονται, ώστε να αποφύγεις την αφυδάτωση. Ο γιατρός μπορεί να χορηγήσει αντιβιοτικά σε σοβαρή εντερική λοίμωξη ή αν υπάρχει αυξημένος κίνδυνος σοβαρής νόσησης. Πριν πάρεις αντιδιαρροϊκό, συζήτησέ το μαζί του: μπορεί να ανακουφίζει, αλλά και να παρατείνει τη νόσο.

• ΕνυδάτωσηΠολλά υγρά και, όπου χρειάζεται, διάλυμα στοματικής ενυδάτωσης βοηθούν στην αναπλήρωση των απωλειών.
• ΑντιβιοτικάΧρησιμοποιούνται σε ορισμένες σοβαρές λοιμώξεις ή σε άτομα με αυξημένο κίνδυνο σοβαρής νόσησης, με απόφαση γιατρού.
• ΑντιδιαρροϊκάΦάρμακα όπως η λοπεραμίδη χρειάζονται προηγούμενη συνεννόηση με γιατρό. Δεν είναι κατάλληλα όταν υπάρχει αίμα στη διάρροια, πυρετός μαζί με διάρροια ή διάρροια για περισσότερο από 2 ημέρες.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Πίνε πολλά υγρά. Αν έχεις ναυτία, δοκίμασε μικρές γουλιές.
• Ξεκουράσου και μείνε στο σπίτι όσο είσαι άρρωστος.
• Φάε όταν νιώσεις ότι μπορείς· ίσως σε βοηθήσει να αποφεύγεις λιπαρά ή πικάντικα τρόφιμα.
• Απόφυγε χυμούς φρούτων και ανθρακούχα ποτά όσο έχεις διάρροια, γιατί μπορεί να την επιδεινώσουν.
• Αν φροντίζεις βρέφος, συνέχισε τον θηλασμό ή το βρεφικό γάλα και μην αραιώνεις περισσότερο το γάλα σε σκόνη.
• Αν φροντίζεις παιδί με διάρροια ή εμετούς, πρόσφερε επιπλέον υγρά, όπως διάλυμα στοματικής ενυδάτωσης, και παρακολούθησε για αφυδάτωση.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Η πρόληψη βασίζεται στο πλύσιμο των χεριών και στον ασφαλή χειρισμό των τροφίμων. Όταν έχεις διάρροια, χρειάζονται επιπλέον μέτρα για να προστατεύσεις τους γύρω σου.

• Πλένε καλά τα χέρια σου με σαπούνι και νερό για τουλάχιστον 20 δευτερόλεπτα, ιδιαίτερα μετά την τουαλέτα.
• Διατήρησε καθαρές τις επιφάνειες και τα σκεύη της κουζίνας και κράτα χωριστά τα ωμά τρόφιμα από τα υπόλοιπα.
• Μαγείρευε και ξαναζέσταινε καλά το φαγητό. Βάζε έγκαιρα στο ψυγείο ή στην κατάψυξη τα ευπαθή τρόφιμα και τα περισσεύματα.
• Πρόσεχε την υγιεινή μετά την επαφή με ζώα, τα αντικείμενα ή τους χώρους τους.
• Επίλεγε παστεριωμένο γάλα και παστεριωμένους χυμούς.
• Μην καταπίνεις νερό όταν κολυμπάς.
• Στα ταξίδια, προτίμησε τρόφιμα που έχουν μαγειρευτεί ή που μπορείς να ξεφλουδίσεις και νερό που είναι ασφαλές.
• Όσο έχεις διάρροια, μη μοιράζεσαι το φαγητό σου και, αν είναι δυνατόν, μην ετοιμάζεις ή σερβίρεις φαγητό σε άλλους.
• Όσο είσαι άρρωστος, μείνε εκτός σχολείου, παιδικού σταθμού ή εργασίας. Απόφυγε την κολύμβηση σε κοινόχρηστο νερό και τη σεξουαλική επαφή.
• Πρόσεχε ιδιαίτερα την υγιεινή για τουλάχιστον 2 εβδομάδες μετά το τέλος της διάρροιας.

Επιπλοκές σαλμονέλας

• Αφυδάτωση, που μπορεί να γίνει σοβαρή και απειλητική για τη ζωή, ιδιαίτερα σε παιδιά και ηλικιωμένους.
• Διάρροια που επιμένει για αρκετούς μήνες.
• Βακτηριαιμία, δηλαδή λοίμωξη του αίματος.
• Μηνιγγίτιδα, δηλαδή λοίμωξη των μεμβρανών γύρω από τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό.
• Οστεομυελίτιδα, δηλαδή λοίμωξη οστού.
• Σηπτική αρθρίτιδα, δηλαδή λοίμωξη άρθρωσης.
• Εξάπλωση της λοίμωξης στο ουροποιητικό ή σε άλλα εσωτερικά όργανα.
• Αντιδραστική αρθρίτιδα, με πόνο στις αρθρώσεις που μπορεί να διαρκέσει μήνες ή χρόνια και να οδηγήσει σε χρόνια αρθρίτιδα.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Επικοινώνησε με γιατρό αν η διάρροια ή οι εμετοί διαρκούν περισσότερο από 2 ημέρες.
• Ζήτησε άμεσα ιατρική συμβουλή αν υπάρχει αίμα στα κόπρανα ή στα ούρα, ή αν έχεις υψηλό πυρετό.
• Ζήτησε άμεσα ιατρική συμβουλή αν δεν μπορείς να κρατήσεις υγρά ή έχεις ελάχιστα ούρα, πολύ σκούρα ούρα, έντονη δίψα, ξηροστομία ή ζάλη.
• Αν ένα παιδί κλαίει χωρίς δάκρυα, έχει λιγότερες βρεγμένες πάνες ή σταματήσει να θηλάζει ή να πίνει γάλα, ζήτησε άμεσα ιατρική συμβουλή.
• Αν ανησυχείς για βρέφος μικρότερο των 12 μηνών, επικοινώνησε άμεσα με γιατρό.
• Συζήτησε με γιατρό αν μετά τη λοίμωξη εμφανίσεις πόνο στις αρθρώσεις, ερεθισμό στα μάτια ή πόνο στην ούρηση.

Ποιος γιατρός: Παθολόγος, Γαστρεντερολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για τη σαλμονέλα