Λιστέρια: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι η λιστερίωση

Η λιστερίωση είναι λοίμωξη που προκαλείται από το βακτήριο Listeria monocytogenes, γνωστό ως λιστέρια. Το βακτήριο υπάρχει στο χώμα, στο νερό και στο πεπτικό σύστημα ζώων. Μπορεί να μολύνει ωμά ή επεξεργασμένα τρόφιμα και, σε αντίθεση με πολλά άλλα μικρόβια, να πολλαπλασιάζεται ακόμη και μέσα στο ψυγείο. Η κατανάλωση μολυσμένων τροφίμων είναι ο κύριος τρόπος με τον οποίο μπορεί να αρρωστήσεις.

Στους περισσότερους ανθρώπους η λοίμωξη δεν προκαλεί συμπτώματα ή προκαλεί ήπια εντερική νόσο, που συνήθως υποχωρεί μέσα σε λίγες ημέρες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως, τα βακτήρια εξαπλώνονται πέρα από το έντερο. Αυτή η μορφή λέγεται διεισδυτική λιστερίωση και μπορεί να προκαλέσει σοβαρή νόσο, όπως σήψη ή μηνιγγίτιδα.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται αν είσαι έγκυος ή έχεις εξασθενημένο ανοσοποιητικό. Στην εγκυμοσύνη, ακόμη και μια ήπια ή ασυμπτωματική λοίμωξη μπορεί να βλάψει το έμβρυο. Η σοβαρή λιστερίωση αντιμετωπίζεται με αντιβιοτικά και η έγκαιρη θεραπεία είναι σημαντική.

Μορφές και τύποι

• Εντερική, μη διεισδυτική λιστερίωσηΠροσβάλλει το έντερο και συνήθως προκαλεί ήπια συμπτώματα, κυρίως διάρροια και εμετούς. Ορισμένοι άνθρωποι μπορεί στη συνέχεια να εμφανίσουν διεισδυτική νόσο.
• Διεισδυτική λιστερίωσηΤα βακτήρια εξαπλώνονται πέρα από το έντερο. Είναι σοβαρότερη μορφή και αφορά κυρίως ομάδες υψηλού κινδύνου.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Στους περισσότερους ανθρώπους η λιστερίωση είναι ήπια και βελτιώνεται μέσα σε λίγες ημέρες. Η εντερική μορφή συνήθως διαρκεί 1–3 ημέρες και υποχωρεί χωρίς αντιβιοτικά. Η διεισδυτική μορφή μπορεί να είναι απειλητική για τη ζωή, ιδιαίτερα στις ομάδες υψηλού κινδύνου. Η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία είναι σημαντικές, ακόμη και όταν τα συμπτώματα στην εγκυμοσύνη είναι ήπια.

Συμπτώματα λιστερίωσης

Τα συμπτώματα εξαρτώνται από τη μορφή της λοίμωξης και το ποιος νοσεί. Μπορεί να μην έχεις καθόλου συμπτώματα ή να εμφανίσεις ήπιες ενοχλήσεις.

• Πυρετός Μπορεί να συνοδεύεται από ρίγος.
• Μυϊκοί πόνοι Πόνοι στο σώμα, με εικόνα που θυμίζει γρίπη.
• Κόπωση Αίσθημα μεγαλύτερης κούρασης από το συνηθισμένο.
• Ναυτία και εμετοί Μπορεί να εμφανιστούν στο πλαίσιο της εντερικής λοίμωξης.
• Διάρροια Είναι συχνό σύμπτωμα της εντερικής μορφής.
• Πονοκέφαλος
• Δυσκαμψία αυχένα Δυσκολία ή ακαμψία στην κίνηση του αυχένα, που μπορεί να εμφανιστεί στη διεισδυτική νόσο.
• Σύγχυση Μπορεί να εμφανιστεί στη διεισδυτική νόσο.
• Απώλεια ισορροπίας Μπορεί να εμφανιστεί όταν η λοίμωξη έχει εξαπλωθεί πέρα από το έντερο.
• Σπασμοί Χρειάζονται άμεση επείγουσα εκτίμηση.

Τα εντερικά συμπτώματα συνήθως αρχίζουν μέσα σε 24 ώρες από την κατανάλωση μολυσμένου τροφίμου και διαρκούν 1–3 ημέρες. Στη διεισδυτική μορφή συνήθως αρχίζουν μέσα σε 2 εβδομάδες, αλλά μπορεί να εμφανιστούν έως και 90 ημέρες μετά. Αν είσαι έγκυος, μπορεί επίσης να έχεις κοιλιακό πόνο ή να παρατηρήσεις λιγότερες κινήσεις του μωρού. Τα βρέφη μπορεί να είναι ευερέθιστα και να τρώνε λιγότερο.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες λιστερίωσης και παράγοντες κινδύνου

Αιτία είναι το βακτήριο Listeria monocytogenes. Τα τρόφιμα μπορεί να μολυνθούν από το περιβάλλον ή κατά την επεξεργασία τους. Το βακτήριο μπορεί να επιβιώσει και να πολλαπλασιαστεί σε θερμοκρασίες ψυγείου, ιδιαίτερα όταν τα τρόφιμα διατηρούνται για μεγάλο διάστημα. Συχνά εμπλέκονται έτοιμα προς κατανάλωση τρόφιμα που τρώγονται κρύα, χωρίς επιπλέον μαγείρεμα. Η παστερίωση και το μαγείρεμα σκοτώνουν το βακτήριο.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Εγκυμοσύνη.
• Νεογνική ηλικία.
• Ηλικία 65 ετών και άνω.
• Εξασθενημένο ανοσοποιητικό.
• Παθήσεις όπως καρκίνος, διαβήτης, ηπατική ή νεφρική νόσος, HIV λοίμωξη ή AIDS.
• Θεραπείες που εξασθενούν το ανοσοποιητικό, όπως χημειοθεραπεία ή κορτικοστεροειδή.
• Κατανάλωση μολυσμένων τροφίμων, ιδιαίτερα έτοιμων τροφίμων ψυγείου.

Πώς μεταδίδεται η λιστερίωση

Η μετάδοση γίνεται κυρίως με την κατανάλωση μολυσμένων τροφίμων. Τα τρόφιμα που συνδέονται με λιστερίωση δεν είναι πάντα μολυσμένα. Λιγότερο συχνά, η λοίμωξη μπορεί να μεταδοθεί μέσω τροφίμων που χειρίστηκε άτομο με λιστερίωση χωρίς να πλύνει τα χέρια του ή με στενή επαφή με ζώα εκτροφής.

• Μολυσμένα αλλαντικά, κρύα μαγειρεμένα κρέατα και άλλα έτοιμα προϊόντα κρέατος.
• Καπνιστά ή παστά ψάρια και μαγειρεμένα οστρακοειδή.
• Μη παστεριωμένο γάλα και γαλακτοκομικά, καθώς και ορισμένα μαλακά τυριά.
• Πατέ, έτοιμα σάντουιτς, έτοιμες σαλάτες και κομμένα φρούτα.
• Μολυσμένα λαχανικά και φύτρα.
• Από την έγκυο στο έμβρυο.
• Στενή επαφή με ζώα εκτροφής, ιδιαίτερα πρόβατα και αγελάδες που γεννούν.

Πότε εμφανίζονται τα συμπτώματα και για πόσο κολλάει

Η εντερική μορφή συνήθως εκδηλώνεται μέσα σε 24 ώρες. Η διεισδυτική μορφή συνήθως εκδηλώνεται μέσα σε 2 εβδομάδες, αλλά ο χρόνος μπορεί να φτάσει έως και 90 ημέρες.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός αξιολογεί τα συμπτώματα και αν έχεις καταναλώσει πιθανώς μολυσμένο τρόφιμο. Η διάγνωση συνήθως επιβεβαιώνεται όταν αναπτυχθεί το βακτήριο σε καλλιέργεια δείγματος σωματικού υγρού ή ιστού. Στην εγκυμοσύνη, οι καλλιέργειες αίματος και πλακούντα είναι οι πιο αξιόπιστοι τρόποι επιβεβαίωσης.

• Καλλιέργεια αίματος.
• Έλεγχος εγκεφαλονωτιαίου υγρού, δηλαδή του υγρού γύρω από τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό.
• Καλλιέργεια πλακούντα στην εγκυμοσύνη.
• Μοριακός έλεγχος με PCR για ανίχνευση του βακτηρίου.

Θεραπεία λιστερίωσης

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από τη μορφή και τη βαρύτητα της λοίμωξης. Οι περισσότεροι άνθρωποι με ήπια εντερική νόσο αναρρώνουν χωρίς αντιβιοτικά, με ξεκούραση και αρκετά υγρά. Η διεισδυτική λιστερίωση αντιμετωπίζεται με αντιβιοτικά. Αν νοσείς σοβαρά ή έχεις αυξημένο κίνδυνο σοβαρής νόσησης, ο γιατρός μπορεί επίσης να κρίνει ότι χρειάζεσαι αντιβιοτική θεραπεία. Στην εγκυμοσύνη η έγκαιρη αντιμετώπιση μπορεί να προστατεύσει το έμβρυο ή το νεογνό.

• ΑντιβιοτικάΧρησιμοποιούνται στη διεισδυτική νόσο και σε επιλεγμένες περιπτώσεις εντερικής λοίμωξης με σοβαρά συμπτώματα ή αυξημένο κίνδυνο.
• Αναπλήρωση υγρώνΗ λήψη αρκετών υγρών βοηθά στην αποφυγή αφυδάτωσης όταν έχεις διάρροια.
• Νοσοκομειακή αντιμετώπισηΗ μηνιγγίτιδα από λιστέρια χρειάζεται άμεση θεραπεία στο νοσοκομείο.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Ξεκουράσου αν έχεις ήπια συμπτώματα.
• Πίνε αρκετά υγρά, ιδιαίτερα αν έχεις διάρροια.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Ο ασφαλής χειρισμός, η σωστή συντήρηση και το καλό μαγείρεμα των τροφίμων μειώνουν τον κίνδυνο. Αν είσαι έγκυος ή έχεις εξασθενημένο ανοσοποιητικό, χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στην επιλογή έτοιμων τροφίμων.

• Πλένε τα χέρια σου τακτικά με νερό και σαπούνι.
• Πλένε τα φρέσκα φρούτα και λαχανικά.
• Κράτα τα ωμά τρόφιμα χωριστά από τα μαγειρεμένα και τα έτοιμα προς κατανάλωση.
• Διατήρησε το ψυγείο στους 5°C ή χαμηλότερα.
• Κατανάλωνε τα έτοιμα τρόφιμα μέσα σε 4 ώρες από την έξοδό τους από το ψυγείο.
• Τήρησε την ημερομηνία ανάλωσης και τις οδηγίες συντήρησης. Χρησιμοποίησε τα ανοιγμένα τρόφιμα μέσα σε 2 ημέρες, εκτός αν η συσκευασία ορίζει διαφορετικά.
• Μαγείρευε ή ξαναζέσταινε καλά τα τρόφιμα, μέχρι να αχνίζουν σε όλο τους το εσωτερικό, ακολουθώντας τις οδηγίες της συσκευασίας.
• Απόφυγε το μη παστεριωμένο γάλα και τα προϊόντα του.
• Αν ανήκεις σε ομάδα υψηλού κινδύνου, απόφυγε κρύα αλλαντικά και έτοιμα κρέατα χωρίς καλό ξαναζέσταμα, έτοιμες σαλάτες και καπνιστά ψάρια ψυγείου χωρίς καλό μαγείρεμα.
• Αν είσαι έγκυος, απόφυγε όλα τα είδη πατέ, τα ανεπαρκώς μαγειρεμένα τρόφιμα και μαλακά τυριά όπως μπρι και καμαμπέρ, εκτός αν έχουν μαγειρευτεί μέχρι να αχνίζουν.
• Αν είσαι έγκυος, απόφυγε τη στενή επαφή με ζώα εκτροφής που γεννούν ή έχουν γεννήσει πρόσφατα.
• Ενημερώσου για ανακλήσεις τροφίμων και περιστατικά μόλυνσης τροφίμων.

Επιπλοκές λιστερίωσης

• Σήψη, δηλαδή σοβαρή και απειλητική για τη ζωή επιπλοκή της λοίμωξης.
• Μηνιγγίτιδα, δηλαδή λοίμωξη των υμένων που περιβάλλουν τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό.
• Αποβολή.
• Θνησιγένεια, δηλαδή γέννηση μωρού χωρίς σημεία ζωής.
• Πρόωρος τοκετός.
• Χαμηλό βάρος γέννησης.
• Απειλητική για τη ζωή λοίμωξη του νεογνού.
• Θάνατος σε σοβαρή λοίμωξη.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Επικοινώνησε άμεσα με τον γιατρό σου αν είσαι έγκυος και υποψιάζεσαι λιστερίωση.
• Ζήτησε άμεση ιατρική εκτίμηση αν έχεις εξασθενημένο ανοσοποιητικό λόγω πάθησης ή θεραπείας και υποψιάζεσαι λιστερίωση.
• Ζήτησε άμεση ιατρική εκτίμηση αν πιστεύεις ότι το μωρό σου μπορεί να έχει λιστερίωση.
• Επικοινώνησε με τον γιατρό σου αν έφαγες τρόφιμο που ανακλήθηκε ή συνδέθηκε με κρούσματα και έχεις πυρετό μαζί με κόπωση, μυϊκούς πόνους ή άλλα συμπτώματα.
• Ενημέρωσε τον γιατρό για τυχόν πιθανώς μολυσμένο τρόφιμο που έφαγες, ιδιαίτερα αν είσαι έγκυος, είσαι 65 ετών ή άνω ή έχεις εξασθενημένο ανοσοποιητικό.

Ποιος γιατρός: Παθολόγος, Λοιμωξιολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για τη λιστερίωση