Ψύχωση: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι η ψύχωση

Η ψύχωση περιγράφει ένα σύνολο συμπτωμάτων στα οποία χάνεται μέρος της επαφής με την πραγματικότητα. Η σκέψη και η αντίληψη διαταράσσονται και μπορεί να δυσκολεύεσαι να ξεχωρίσεις τι είναι πραγματικό και τι όχι. Μπορεί, για παράδειγμα, να ακούς φωνές που οι άλλοι δεν ακούν ή να έχεις ακλόνητες πεποιθήσεις που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Αυτές οι εμπειρίες μπορεί να φαίνονται απολύτως αληθινές και να προκαλούν φόβο ή έντονη αναστάτωση.

Η εμφάνιση τέτοιων συμπτωμάτων συχνά ονομάζεται ψυχωσικό επεισόδιο. Δεν υπάρχει μία μοναδική αιτία: η ψύχωση μπορεί να συνδέεται με ψυχικές ή σωματικές παθήσεις, έλλειψη ύπνου, ουσίες ή ορισμένα φάρμακα. Η διάρκεια και η επανεμφάνιση των επεισοδίων εξαρτώνται από την υποκείμενη αιτία. Με έγκαιρη αξιολόγηση και κατάλληλη θεραπεία είναι δυνατή η ανάρρωση. Κάποιοι δεν εμφανίζουν ξανά επεισόδιο, ενώ άλλοι μπορούν να έχουν μια ικανοποιητική και παραγωγική ζωή ακόμη κι αν τα συμπτώματα επιστρέφουν κατά διαστήματα.

Μορφές και τύποι

• Επιλόχεια ψύχωσηΕμφανίζεται μετά τον τοκετό, συνήθως τις πρώτες εβδομάδες. Μπορεί να περιλαμβάνει ψυχωσικά συμπτώματα και έντονες αλλαγές στη διάθεση και αποτελεί ιατρικό επείγον.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Η διάρκεια και η συχνότητα των επεισοδίων εξαρτώνται από την αιτία. Με έγκαιρη διάγνωση και κατάλληλη θεραπεία είναι δυνατή η ανάρρωση. Κάποιοι δεν εμφανίζουν άλλο επεισόδιο μετά την έγκαιρη θεραπεία, ενώ άλλοι μπορεί να έχουν υποτροπές. Η ανάρρωση μπορεί επίσης να σημαίνει μια ικανοποιητική και παραγωγική ζωή, ακόμη και όταν ορισμένα συμπτώματα επιστρέφουν.

Συμπτώματα ψύχωσης

Η εμπειρία της ψύχωσης διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Βασικά χαρακτηριστικά είναι οι ψευδαισθήσεις, οι παραληρητικές ιδέες και η αποδιοργανωμένη σκέψη.

• Ψευδαισθήσεις Ακούς, βλέπεις, μυρίζεις, γεύεσαι ή αισθάνεσαι πράγματα που δεν υπάρχουν έξω από το μυαλό σου, όπως φωνές.
• Παραληρητικές ιδέες Ακλόνητες πεποιθήσεις που δεν είναι αληθινές, όπως ότι κάποιος σχεδιάζει να σε βλάψει ή ότι έχεις ιδιαίτερες δυνάμεις.
• Αποδιοργανωμένος λόγος Μπορεί να μιλάς γρήγορα, να αλλάζεις θέμα στη μέση μιας πρότασης ή να χάνεις ξαφνικά τον ειρμό σου.
• Δυσκολία στη σκέψη Δυσκολεύεσαι να σκεφτείς καθαρά και λογικά ή να ξεχωρίσεις την πραγματικότητα από τη φαντασία.
• Καχυποψία Έντονη δυσπιστία ή δυσφορία απέναντι στους άλλους.
• Κοινωνική απόσυρση Περνάς πολύ περισσότερο χρόνο μόνος και απομακρύνεσαι από τους άλλους.
• Παραμέληση αυτοφροντίδας Μειώνεται η φροντίδα για την προσωπική σου υγιεινή.
• Διαταραχές ύπνου Δυσκολεύεσαι να αποκοιμηθείς ή κοιμάσαι λιγότερο.
• Πτώση απόδοσης Ξαφνική επιδείνωση της επίδοσης στο σχολείο ή στη δουλειά.
• Συναισθηματικές αλλαγές Μπορεί να εμφανιστούν άγχος, έλλειψη κινήτρου ή ασυνήθιστα έντονα συναισθήματα.

Αλλαγές στη συμπεριφορά μπορεί να προηγούνται του ψυχωσικού επεισοδίου. Συχνά το άτομο δεν αναγνωρίζει ότι οι ψευδαισθήσεις ή οι πεποιθήσεις του δεν είναι πραγματικές. Στην επιλόχεια ψύχωση μπορεί να συνυπάρχουν πολύ ανεβασμένη διάθεση ή θλίψη, μειωμένη ενέργεια, απώλεια όρεξης και δυσκολία στον ύπνο.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες ψύχωσης και παράγοντες κινδύνου

Δεν υπάρχει μία μοναδική αιτία. Η ψύχωση φαίνεται να σχετίζεται με συνδυασμό γενετικής προδιάθεσης, διαφορών στην ανάπτυξη του εγκεφάλου και έκθεσης σε στρες ή τραυματικές εμπειρίες. Μπορεί να αποτελεί σύμπτωμα σχιζοφρένειας, διπολικής διαταραχής ή σοβαρής κατάθλιψης. Άλλες πιθανές αιτίες είναι σωματικές παθήσεις, όπως άνοιες, νόσος Πάρκινσον, όγκος ή λοίμωξη του εγκεφάλου και εγκεφαλικό επεισόδιο. Μπορεί επίσης να προκληθεί από έλλειψη ύπνου, χρήση ουσιών ή αλκοόλ, στέρηση μετά από μακροχρόνια χρήση και, σπανίως, παρενέργειες ή υπερδοσολογία ορισμένων φαρμάκων.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Σχιζοφρένεια, διπολική διαταραχή ή σοβαρή κατάθλιψη.
• Έντονο στρες, άγχος ή τραυματικές εμπειρίες.
• Έλλειψη ύπνου.
• Χρήση ουσιών, όπως κάνναβη, κοκαΐνη και αμφεταμίνες.
• Προβληματική χρήση αλκοόλ ή στέρηση από αλκοόλ και ουσίες.
• Νευρολογικές παθήσεις σε μεγαλύτερη ηλικία.
• Τραυματισμός στο κεφάλι.
• Τοκετός, ιδιαίτερα αν προϋπάρχει διπολική διαταραχή ή σχιζοφρένεια.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Δεν υπάρχει μία εξέταση που να επιβεβαιώνει από μόνη της την ψύχωση. Ο γιατρός σου θα συζητήσει τα συμπτώματα, τη διάθεση, την καθημερινή σου λειτουργικότητα, τα φάρμακα και τη χρήση αλκοόλ ή ουσιών. Θα ρωτήσει επίσης για οικογενειακό ιστορικό ψυχικών παθήσεων και για σκέψεις αυτοτραυματισμού. Η πλήρης αξιολόγηση από ψυχίατρο βοηθά να εντοπιστεί η πιθανή υποκείμενη αιτία και να σχεδιαστεί η θεραπεία.

• Κλινική συζήτηση για τα συμπτώματα και το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό.
• Αξιολόγηση της καθημερινής λειτουργικότητας και του κινδύνου αυτοτραυματισμού.
• Πλήρης ψυχιατρική αξιολόγηση.

Θεραπεία ψύχωσης

Η θεραπεία προσαρμόζεται στην αιτία και στις ανάγκες σου. Συνήθως συνδυάζει αντιψυχωσικά φάρμακα, ψυχοθεραπεία και πρακτική υποστήριξη. Η έγκαιρη έναρξη της φροντίδας συνδέεται με καλύτερη ανάρρωση και είναι σημαντικό να συμμετέχεις στις αποφάσεις για τη θεραπεία σου. Τα αντιψυχωσικά δεν είναι εξίσου κατάλληλα ή αποτελεσματικά για όλους. Μπορεί να προκαλέσουν υπνηλία, τρόμο, αύξηση βάρους, ανησυχία ή άλλες παρενέργειες. Συζήτησε ό,τι σε ενοχλεί με τον γιατρό σου και μην αλλάζεις ή διακόπτεις μόνος σου την αγωγή, καθώς η απότομη διακοπή μπορεί να επαναφέρει τα συμπτώματα.

• Αντιψυχωσικά φάρμακαΒοηθούν στη μείωση των ψυχωσικών συμπτωμάτων. Ο γιατρός επιλέγει την κατάλληλη αγωγή και παρακολουθεί την αποτελεσματικότητα και τις παρενέργειες.
• Γνωσιακή συμπεριφορική θεραπείαΕίναι ψυχοθεραπεία που σε βοηθά να εξετάζεις διαφορετικούς τρόπους κατανόησης των εμπειριών σου, να μειώνεις την αναστάτωση και να επιδιώκεις προσωπικούς στόχους.
• Οικογενειακή παρέμβασηΒοηθά εσένα και τους κοντινούς σου ανθρώπους να κατανοήσετε την κατάσταση, να βελτιώσετε την επικοινωνία και να αντιμετωπίσετε πρακτικά προβλήματα.
• Κοινωνική υποστήριξηΠεριλαμβάνει βοήθεια για στέγαση, εργασία, εκπαίδευση και πρόσβαση στην απαραίτητη φροντίδα.
• ΑποκατάστασηΑν η θεραπεία δεν αποδίδει αρκετά, μπορεί να προσφερθεί υποστήριξη για ανάπτυξη δεξιοτήτων, αυτοπεποίθησης και μεγαλύτερης αυτονομίας.
• Νοσοκομειακή φροντίδαΜπορεί να χρειαστεί σε σοβαρά επεισόδια, ιδιαίτερα όταν υπάρχει κίνδυνος για την ασφάλειά σου ή την ασφάλεια άλλων.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Μην οδηγείς κατά τη διάρκεια ψυχωσικού επεισοδίου.
• Συζήτησε με την ομάδα φροντίδας σου τις ανάγκες, τους στόχους και τις προτιμήσεις σου.
• Μια ομάδα υποστήριξης με ανθρώπους που έχουν παρόμοιες εμπειρίες μπορεί να σε βοηθήσει.
• Ενημέρωσε τον γιατρό σου για ενοχλητικές παρενέργειες, χωρίς να αλλάξεις μόνος σου την αγωγή.

Επιπλοκές ψύχωσης

• Αυξημένος κίνδυνος αυτοτραυματισμού και αυτοκτονίας.
• Προβλήματα από χρήση αλκοόλ ή ουσιών, που μπορούν να επιδεινώσουν τα ψυχωσικά συμπτώματα.
• Δυσκολίες στην εργασία, στην εκπαίδευση και στην καθημερινή λειτουργικότητα.
• Επιβάρυνση των οικογενειακών σχέσεων από το άγχος της φροντίδας.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Ζήτησε άμεσα αξιολόγηση αν εμφανίζεις ψευδαισθήσεις, παραληρητικές ιδέες ή αποδιοργανωμένη σκέψη.
• Επικοινώνησε με γιατρό αν αλλαγές στη συμπεριφορά σου επιμένουν ή εντείνονται.
• Αν ανησυχείς για κάποιον που δεν αναγνωρίζει τα συμπτώματά του, επικοινώνησε με τον γιατρό του ή την ομάδα που τον παρακολουθεί.
• Ενημέρωσε τον γιατρό σου αν έχεις αυτοτραυματιστεί ή αν υποψιάζεσαι ψυχωσικά συμπτώματα ως παρενέργεια φαρμάκου.

Ποιος γιατρός: Ψυχίατρος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για την ψύχωση