Πάρκινσον: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι η νόσος του Πάρκινσον

Η νόσος του Πάρκινσον είναι μια πάθηση του εγκεφάλου που εξελίσσεται σταδιακά σε βάθος πολλών ετών. Συνδέεται με απώλεια νευρικών κυττάρων σε μια περιοχή που λέγεται μέλαινα ουσία. Τα κύτταρα αυτά παράγουν ντοπαμίνη, μια χημική ουσία που βοηθά τα τμήματα του εγκεφάλου και του νευρικού συστήματος να επικοινωνούν και να συντονίζουν τις κινήσεις. Όταν η ντοπαμίνη μειώνεται, η κίνηση μπορεί να γίνει πιο αργή και δύσκολη.

Τα πιο χαρακτηριστικά συμπτώματα είναι το τρέμουλο, η βραδύτητα και η μυϊκή δυσκαμψία. Ωστόσο, η πάθηση δεν αφορά μόνο την κίνηση: μπορεί να επηρεάσει τον ύπνο, τη διάθεση, τη μνήμη και άλλες λειτουργίες. Η εμπειρία διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και δεν εμφανίζονται όλα τα συμπτώματα σε όλους.

Δεν υπάρχει σήμερα οριστική θεραπεία. Υπάρχουν όμως φάρμακα, υποστηρικτικές θεραπείες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, χειρουργικές παρεμβάσεις που μειώνουν τα συμπτώματα και βοηθούν στη διατήρηση της ποιότητας ζωής. Στην αρχή μπορεί να μη χρειάζεται θεραπεία, αλλά χρειάζεται παρακολούθηση από ειδικό.

Μορφές και τύποι

• Πρώιμο στάδιοΤα συμπτώματα είναι συνήθως ήπια και μπορεί να μη χρειάζεται ακόμη θεραπεία. Ο ειδικός παρακολουθεί την πορεία της πάθησης.
• Σύνθετη νόσος του ΠάρκινσονΗ θεραπεία δεν ελέγχει πλέον σταθερά τα συμπτώματα ή έχουν εμφανιστεί ακούσιες, απότομες κινήσεις που περιορίζουν την καθημερινότητα. Ο ειδικός μπορεί να προσαρμόσει την αντιμετώπιση.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Η νόσος εξελίσσεται σε βάθος χρόνου και τα συμπτώματα μπορεί να επιδεινώνονται, αυξάνοντας την ανάγκη βοήθειας στην καθημερινότητα. Πολλοί ανταποκρίνονται καλά στη θεραπεία και έχουν ήπιο έως μέτριο περιορισμό, ενώ μια μειονότητα εμφανίζει σοβαρότερη αναπηρία. Δεν υπάρχει οριστική ίαση, αλλά με τις διαθέσιμες θεραπείες οι περισσότεροι έχουν φυσιολογικό ή σχεδόν φυσιολογικό προσδόκιμο ζωής.

Συμπτώματα νόσου του Πάρκινσον

Τα συμπτώματα συνήθως εμφανίζονται σταδιακά και είναι ήπια στην αρχή. Η σειρά εμφάνισης και η έντασή τους διαφέρουν σε κάθε άνθρωπο.

• Τρέμουλο Συχνά αρχίζει στο χέρι ή στο μπράτσο και είναι πιο πιθανό όταν το άκρο είναι χαλαρό και σε ηρεμία.
• Αργές κινήσεις Η βραδυκινησία, δηλαδή η επιβράδυνση των κινήσεων, δυσκολεύει καθημερινές εργασίες και μπορεί να προκαλέσει βάδισμα με πολύ μικρά βήματα.
• Μυϊκή δυσκαμψία Οι μύες είναι σφιχτοί και άκαμπτοι. Μπορεί να δυσκολεύονται η κίνηση και οι εκφράσεις του προσώπου ή να εμφανίζονται επώδυνες κράμπες.
• Προβλήματα ισορροπίας Αυξάνουν την πιθανότητα πτώσης και τραυματισμού.
• Απώλεια όσφρησης Μπορεί να εμφανιστεί αρκετά χρόνια πριν από άλλα συμπτώματα.
• Δυσκολία στον ύπνο Η αϋπνία μπορεί να συνοδεύεται από έντονη υπνηλία την ημέρα.
• Κατάθλιψη και άγχος
• Προβλήματα μνήμης Μπορεί να δυσκολεύουν ο σχεδιασμός και η οργάνωση. Σε ορισμένους εμφανίζεται άνοια, με σοβαρότερες δυσκολίες μνήμης και αλλαγές στη συμπεριφορά.
• Δυσκολία στην κατάποση Μπορεί να συνυπάρχουν δυσκολίες στη μάσηση ή στην ομιλία και υπερβολικό σάλιο.
• Δυσκοιλιότητα
• Προβλήματα ούρησης Μπορεί να χρειάζεται να σηκώνεσαι συχνά τη νύχτα ή να έχεις ακούσια απώλεια ούρων.
• Ζάλη στην όρθια στάση Η απότομη πτώση της πίεσης όταν σηκώνεσαι μπορεί να προκαλέσει ζάλη, θολή όραση ή λιποθυμία.

Τα συμπτώματα συχνά ξεκινούν στη μία πλευρά του σώματος και αργότερα επηρεάζουν και τις δύο. Με την εξέλιξη της νόσου μπορεί να δυσκολεύουν περισσότερο το περπάτημα, η ομιλία και απλές καθημερινές εργασίες.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες νόσου του Πάρκινσον και παράγοντες κινδύνου

Η απώλεια κυττάρων στη μέλαινα ουσία του εγκεφάλου μειώνει την παραγωγή ντοπαμίνης. Έτσι, τα συστήματα που ελέγχουν την κίνηση δεν λειτουργούν όπως πριν. Δεν είναι γνωστό γιατί χάνονται αυτά τα κύτταρα. Πιθανότατα συμμετέχει συνδυασμός γενετικών αλλαγών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Έχει μελετηθεί πιθανή σχέση με φυτοφάρμακα, ζιζανιοκτόνα και ρύπανση από την κυκλοφορία ή τη βιομηχανία, αλλά τα στοιχεία δεν είναι οριστικά.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Μεγαλύτερη ηλικία.
• Ανδρικό φύλο.
• Ορισμένοι γενετικοί παράγοντες.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Δεν υπάρχει εξέταση που να επιβεβαιώνει με βεβαιότητα τη νόσο του Πάρκινσον. Η διάγνωση βασίζεται στα συμπτώματα, στο ιατρικό ιστορικό και σε λεπτομερή κλινική και νευρολογική εξέταση. Ο γιατρός μπορεί να σου ζητήσει να περπατήσεις ή να εκτελέσεις απλές κινήσεις και νοητικές εργασίες. Αν υπάρχει υποψία, γίνεται παραπομπή σε ειδικό, συνήθως νευρολόγο. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιείται ειδική απεικόνιση του εγκεφάλου για να αποκλειστούν άλλες αιτίες. Στα πρώιμα στάδια η διάγνωση μπορεί να είναι δύσκολη.

• Λήψη ιατρικού ιστορικού.
• Κλινική και νευρολογική εξέταση.
• Αξιολόγηση βάδισης και κινήσεων.
• Τομογραφία εκπομπής μονήρους φωτονίου (SPECT), σε ορισμένες περιπτώσεις.

Θεραπεία νόσου του Πάρκινσον

Η αντιμετώπιση στοχεύει στην ανακούφιση των συμπτωμάτων και στη διατήρηση της αυτονομίας και της ποιότητας ζωής. Το σχέδιο φροντίδας συμφωνείται με την ομάδα υγείας σου και επανεξετάζεται καθώς αλλάζουν οι ανάγκες σου. Ο ειδικός επιλέγει τη φαρμακευτική αγωγή συζητώντας μαζί σου τα οφέλη και τους κινδύνους. Δεν βοηθούν όλα τα φάρμακα όλους με τον ίδιο τρόπο. Προβλήματα όπως η κατάθλιψη, η αϋπνία και οι δυσκολίες κατάποσης μπορεί να χρειάζονται ξεχωριστή αντιμετώπιση.

• ΦυσικοθεραπείαΜε κίνηση και άσκηση βοηθά στη δυσκαμψία, στον πόνο των αρθρώσεων, στη βάδιση και στην ευλυγισία.
• ΕργοθεραπείαΠροσφέρει πρακτικές λύσεις για καθημερινές δυσκολίες και προσαρμογές στο σπίτι, ώστε να παραμένεις όσο γίνεται πιο ανεξάρτητος.
• ΛογοθεραπείαΜπορεί να βοηθήσει την ομιλία και την κατάποση με ειδικές ασκήσεις ή βοηθητική τεχνολογία.
• Διατροφική υποστήριξηΟι αλλαγές στη διατροφή μπορούν να βοηθήσουν στη δυσκοιλιότητα, στη χαμηλή πίεση ή στην ακούσια απώλεια βάρους. Η ομάδα φροντίδας μπορεί να σε παραπέμψει σε διαιτολόγο.
• ΛεβοντόπαΜετατρέπεται στον εγκέφαλο σε ντοπαμίνη και συνήθως βελτιώνει τα κινητικά προβλήματα. Συχνά συνδυάζεται με βενσεραζίδη ή καρβιντόπα.
• Αγωνιστές ντοπαμίνηςΜιμούνται τη δράση της ντοπαμίνης. Περιλαμβάνουν τη ροτιγοτίνη και την απομορφίνη και μπορούν να προκαλέσουν υπνηλία, ψευδαισθήσεις ή παρορμητικές συμπεριφορές.
• Αναστολείς ΜΑΟ-ΒΗ σελεγιλίνη και η ρασαγιλίνη περιορίζουν τη διάσπαση της ντοπαμίνης και μπορούν να βελτιώσουν τα συμπτώματα.
• Αναστολείς COMTΧρησιμοποιούνται σε μεταγενέστερα στάδια και περιορίζουν τη διάσπαση της λεβοντόπα.
• Θεραπείες με αντλίαΣε σοβαρές περιπτώσεις, όταν τα δισκία δεν ελέγχουν επαρκώς τα συμπτώματα, μπορεί να εξεταστεί χορήγηση φαρμάκων μέσω αντλίας.
• Εν τω βάθει εγκεφαλική διέγερσηΕμφυτευμένη συσκευή στέλνει ηλεκτρικούς παλμούς σε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου. Μπορεί να ανακουφίσει τα συμπτώματα σε επιλεγμένες περιπτώσεις, αλλά δεν θεραπεύει οριστικά τη νόσο.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Κάνε τακτική άσκηση προσαρμοσμένη στις δυνατότητές σου. Το περπάτημα, οι διατάσεις και οι ασκήσεις ενδυνάμωσης είναι επιλογές όταν τα συμπτώματα είναι πιο σύνθετα.
• Προσπάθησε να ακολουθείς ισορροπημένη διατροφή με όλες τις ομάδες τροφίμων.
• Για τη δυσκοιλιότητα, αύξησε τις φυτικές ίνες και φρόντισε να πίνεις αρκετά υγρά.
• Συζήτησε με την ομάδα φροντίδας πιθανές προσαρμογές του σπιτιού και βοηθήματα για την καθημερινότητα.
• Μίλησε στους δικούς σου για το πώς νιώθεις και για τη βοήθεια που χρειάζεσαι.
• Πριν χρησιμοποιήσεις συμπληρωματική ή εναλλακτική θεραπεία μαζί με την αγωγή σου, συζήτησέ το με την ομάδα φροντίδας.

Επιπλοκές νόσου του Πάρκινσον

• Πτώσεις και τραυματισμοί λόγω προβλημάτων ισορροπίας.
• Υποθρεψία και αφυδάτωση λόγω δυσκολίας στην κατάποση.
• Άνοια, με σοβαρότερα προβλήματα μνήμης, αλλαγές προσωπικότητας, ψευδαισθήσεις ή παραληρητικές ιδέες.
• Αυξανόμενη δυσκολία στην αυτοεξυπηρέτηση και αναπηρία.
• Μεγαλύτερη ευαλωτότητα σε σοβαρές, απειλητικές για τη ζωή λοιμώξεις.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Κλείσε ραντεβού με τον γιατρό σου αν ανησυχείς ότι έχεις συμπτώματα που μπορεί να σχετίζονται με Πάρκινσον.
• Ενημέρωσε σύντομα τον ειδικό αν κατά τη θεραπεία εμφανιστούν ανεξέλεγκτος τζόγος, καταναγκαστικές αγορές ή υπερβολικά αυξημένο ενδιαφέρον για το σεξ. Οι δικοί σου μπορεί να παρατηρήσουν πρώτοι αυτές τις αλλαγές.

Ποιος γιατρός: Νευρολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για τη νόσο του Πάρκινσον