Εγκεφαλική παράλυση: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι η εγκεφαλική παράλυση

Η εγκεφαλική παράλυση δεν είναι μία ενιαία πάθηση, αλλά μια ομάδα διαταραχών που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος ελέγχει τους μυς. Προκύπτει όταν ο αναπτυσσόμενος εγκέφαλος υποστεί βλάβη ή δεν αναπτυχθεί φυσιολογικά. Αυτό μπορεί να συμβεί πριν από τη γέννηση, κατά τον τοκετό ή στα πρώτα χρόνια της ζωής. Έτσι μπορεί να εμφανιστούν δυσκολίες στην κίνηση, στην ισορροπία, στη στάση του σώματος και στον συντονισμό των κινήσεων.

Η εικόνα διαφέρει πολύ από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ένα παιδί μπορεί να έχει μικρή δυσκολία στο περπάτημα, ενώ ένα άλλο να χρειάζεται βοηθήματα ή συνεχή φροντίδα. Μπορεί επίσης να συνυπάρχουν δυσκολίες στην επικοινωνία, στην κατάποση, στην όραση ή στη μάθηση. Δεν υπάρχει σήμερα οριστική ίαση. Ωστόσο, η έγκαιρη και εξατομικευμένη θεραπεία μπορεί να βελτιώσει τις δεξιότητες και την ανεξαρτησία. Η αρχική εγκεφαλική βλάβη δεν επιδεινώνεται με τον χρόνο, αλλά τα συμπτώματα και οι ανάγκες υποστήριξης μπορεί να αλλάζουν.

Μορφές και τύποι

• Σπαστική εγκεφαλική παράλυσηΕίναι η συχνότερη μορφή. Οι μύες είναι δύσκαμπτοι και σφιχτοί, με αποτέλεσμα να δυσκολεύουν οι κινήσεις και να περιορίζεται το εύρος τους.
• Δυσκινητική εγκεφαλική παράλυσηΠροκαλεί ακούσιες κινήσεις και δυσκολία στον έλεγχο των άκρων. Οι μύες μπορεί να εναλλάσσονται από πολύ σφιχτοί σε πολύ χαλαρούς.
• Αταξική εγκεφαλική παράλυσηΕπηρεάζει κυρίως την ισορροπία και τον συντονισμό. Μπορεί να προκαλεί αστάθεια, αδέξιες κινήσεις ή τρέμουλο.
• Μικτή εγκεφαλική παράλυσηΣυνδυάζει συμπτώματα από περισσότερες μορφές εγκεφαλικής παράλυσης.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Η εγκεφαλική παράλυση είναι μόνιμη και δεν υπάρχει οριστική ίαση. Η αρχική εγκεφαλική βλάβη δεν επιδεινώνεται, αλλά τα συμπτώματα, τα μυοσκελετικά προβλήματα και οι ανάγκες φροντίδας μπορεί να αλλάζουν. Τα περισσότερα παιδιά φτάνουν στην ενήλικη ζωή και ορισμένοι άνθρωποι ζουν για πολλές δεκαετίες. Πολλοί έχουν γεμάτη και ανεξάρτητη ζωή, ενώ άλλοι χρειάζονται διαρκή υποστήριξη. Συζήτησε με την ομάδα φροντίδας για την πιθανή πορεία στη δική σου περίπτωση ή του παιδιού σου.

Συμπτώματα εγκεφαλικής παράλυσης

Τα κυριότερα σημάδια αφορούν την κίνηση και την ανάπτυξη. Τα ίδια σημάδια μπορεί να εμφανιστούν και σε παιδιά χωρίς εγκεφαλική παράλυση, οπότε χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.

• Καθυστέρηση κινητικής ανάπτυξης Για παράδειγμα, το παιδί δεν κάθεται μέχρι τους 8 μήνες ή δεν περπατά μέχρι τους 18 μήνες.
• Δυσκαμψία ή χαλαρότητα Το σώμα μπορεί να φαίνεται υπερβολικά σφιχτό ή πολύ χαλαρό.
• Αδυναμία άκρων Αδυναμία στα χέρια ή στα πόδια.
• Ακούσιες κινήσεις Απότομες, ανεξέλεγκτες κινήσεις ή μυϊκοί σπασμοί.
• Αστάθεια και τρέμουλο Δυσκολία στην ισορροπία, αδέξιες κινήσεις ή τρέμουλο στα άκρα.
• Περπάτημα στις μύτες
• Ασύμμετρες κινήσεις Το παιδί μπορεί να χρησιμοποιεί περισσότερο τη μία πλευρά όταν απλώνει το χέρι, μπουσουλά ή κινείται.
• Δυσκολίες σίτισης Δυσκολία στην κατάποση και υπερβολική σιελόρροια.
• Δυσκολίες επικοινωνίας Προβλήματα στην ομιλία και στην επικοινωνία.
• Επιληπτικές κρίσεις
• Προβλήματα όρασης ή ακοής Μπορεί να υπάρχουν μειωμένη όραση, στραβισμός, ανεξέλεγκτες κινήσεις των ματιών ή απώλεια ακοής.
• Δυσκολίες μάθησης

Τα συμπτώματα συνήθως δεν είναι εμφανή αμέσως μετά τη γέννηση και γίνονται αντιληπτά σε μικρή ηλικία. Η βαρύτητα ποικίλλει, όπως και οι περιοχές του σώματος που επηρεάζονται: μπορεί να αφορά κυρίως τα πόδια, τη μία πλευρά ή ολόκληρο το σώμα. Μπορεί επίσης να υπάρχουν δυσκοιλιότητα, δυσκολίες ύπνου, ακράτεια ούρων ή παλινδρόμηση οξέος από το στομάχι στον οισοφάγο.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες εγκεφαλικής παράλυσης και παράγοντες κινδύνου

Η εγκεφαλική παράλυση οφείλεται σε μη φυσιολογική ανάπτυξη ή βλάβη του αναπτυσσόμενου εγκεφάλου. Πριν από τη γέννηση, μπορεί να σχετίζεται με γενετικές αλλαγές, δυσπλασίες του εγκεφάλου, λοιμώξεις στην εγκυμοσύνη, αιμορραγία ή διακοπή της αιμάτωσης του εγκεφάλου. Κατά ή μετά τη γέννηση, πιθανές αιτίες είναι η έλλειψη οξυγόνου, λοιμώξεις όπως η μηνιγγίτιδα, σοβαρός τραυματισμός στο κεφάλι, εγκεφαλικό επεισόδιο ή πολύ χαμηλό σάκχαρο. Η έλλειψη οξυγόνου στον τοκετό εξηγεί μόνο μικρό αριθμό περιπτώσεων. Σε πολλές περιπτώσεις η ακριβής αιτία παραμένει άγνωστη.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Πρόωρη γέννηση, πριν από την 37η εβδομάδα κύησης.
• Χαμηλό βάρος γέννησης.
• Δίδυμη, τρίδυμη ή άλλη πολύδυμη κύηση.
• Λοιμώξεις κατά την εγκυμοσύνη, όπως λοίμωξη του πλακούντα ή των εμβρυϊκών υμένων.
• Σοβαρός νεογνικός ίκτερος που δεν αντιμετωπίζεται και μπορεί να προκαλέσει εγκεφαλική βλάβη.
• Προβλήματα θυρεοειδούς ή επιληπτικές κρίσεις στην έγκυο.
• Επιπλοκές του τοκετού που διακόπτουν την παροχή οξυγόνου στο μωρό.
• Υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, με μεγάλο μέρος του αυξημένου κινδύνου να συνδέεται με προωρότητα ή πολύδυμη κύηση.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση βασίζεται στην παρακολούθηση της ανάπτυξης, στο ιστορικό και στην εξέταση της κίνησης, του μυϊκού τόνου, των αντανακλαστικών και της στάσης του σώματος. Ο γιατρός θα ρωτήσει και για τυχόν προβλήματα στην εγκυμοσύνη ή στον τοκετό. Αν χρειάζεται, θα παραπέμψει το παιδί για εξειδικευμένη αξιολόγηση. Οι εξετάσεις βοηθούν στην αναζήτηση εγκεφαλικών αλλοιώσεων και στον αποκλεισμό άλλων αιτιών. Η οριστική διάγνωση μπορεί να χρειαστεί μήνες ή χρόνια, επειδή ορισμένα συμπτώματα γίνονται εμφανή αργότερα.

• Αναπτυξιακός έλεγχος και αξιολόγηση κινητικών και μαθησιακών δεξιοτήτων.
• Υπερηχογράφημα εγκεφάλου.
• Μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου.
• Αξονική τομογραφία εγκεφάλου.
• Ηλεκτροεγκεφαλογράφημα, για έλεγχο της εγκεφαλικής δραστηριότητας και πιθανής επιληψίας.
• Ηλεκτρομυογράφημα, για έλεγχο της λειτουργίας μυών και νεύρων.
• Εξετάσεις αίματος για άλλες πιθανές αιτίες των συμπτωμάτων.
• Γενετικές εξετάσεις, όταν χρειάζονται.

Θεραπεία εγκεφαλικής παράλυσης

Η θεραπεία δεν αναιρεί την εγκεφαλική βλάβη, αλλά μπορεί να βοηθήσει στην κίνηση, στην επικοινωνία και στην καθημερινή λειτουργικότητα. Είναι σημαντικό να αρχίζει όσο το δυνατόν νωρίτερα. Δεν υπάρχει ένα θεραπευτικό πρόγραμμα κατάλληλο για όλους. Μια ομάδα επαγγελματιών υγείας σχεδιάζει μαζί σου τη φροντίδα και την προσαρμόζει καθώς αλλάζουν οι ανάγκες σου ή του παιδιού σου. Συζήτησε τα αναμενόμενα οφέλη και τους κινδύνους κάθε επιλογής και συνέχισε τους τακτικούς ελέγχους σε όλη τη ζωή.

• ΦυσικοθεραπείαΑσκήσεις και διατάσεις βοηθούν στη διατήρηση της κίνησης και της δύναμης. Στόχος είναι επίσης να αποτρέπεται η βράχυνση των μυών που περιορίζει την κίνηση και μπορεί να προκαλεί πόνο.
• ΛογοθεραπείαΒοηθά στην ομιλία, στην επικοινωνία και στην κατάποση. Μπορεί να περιλαμβάνει εναλλακτική επικοινωνία με εικόνες, νοήματα ή συσκευές παραγωγής ομιλίας.
• ΕργοθεραπείαΠροσφέρει τρόπους να γίνονται ευκολότερα καθημερινές δραστηριότητες, όπως το ντύσιμο και η χρήση της τουαλέτας. Υποστηρίζει την ανεξαρτησία παιδιών και ενηλίκων.
• Βοηθήματα και ορθώσειςΒοηθήματα βάδισης και ορθώσεις, δηλαδή στηρίγματα για τα άκρα, μπορούν να υποστηρίξουν την κίνηση.
• ΦάρμακαΓια τη μυϊκή δυσκαμψία μπορεί να χρησιμοποιηθούν διαζεπάμη, βακλοφαίνη ή ενέσεις βοτουλινικής τοξίνης. Ανάλογα με τις ανάγκες, μπορεί να χορηγηθούν μελατονίνη, αντιεπιληπτικά, καθαρτικά, παυσίπονα ή φάρμακα για τη σιελόρροια.
• Υποστήριξη σίτισηςΠεριλαμβάνει τεχνικές κατάποσης και αλλαγές στην υφή της τροφής με καθοδήγηση ειδικού. Σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί σωλήνας σίτισης.
• Αντιμετώπιση σιελόρροιαςΜπορεί να περιλαμβάνει ειδικές ασκήσεις, αντιχολινεργικά φάρμακα, ενέσεις βοτουλινικής τοξίνης στους σιελογόνους αδένες ή χειρουργική αντιμετώπιση.
• Χειρουργική αντιμετώπισηΣε ορισμένες περιπτώσεις βοηθά σε περιορισμούς κίνησης, εξάρθρωση ισχίου, σκολίωση ή ακράτεια. Κάποιες επεμβάσεις απαιτούν εκτεταμένη φυσικοθεραπεία κατά την αποκατάσταση.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Διατήρησε τους τακτικούς ελέγχους με την ομάδα φροντίδας σου.
• Ρώτησε γιατί προτείνεται κάθε φάρμακο και ποιες ανεπιθύμητες ενέργειες μπορεί να έχει.
• Συζήτησε με την ομάδα φροντίδας για ομάδες υποστήριξης που μπορούν να προσφέρουν πληροφορίες και συμβουλές.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Δεν μπορούν να προληφθούν όλες οι περιπτώσεις εγκεφαλικής παράλυσης, ιδιαίτερα όσες σχετίζονται με γενετικά αίτια. Ωστόσο, η φροντίδα πριν και κατά την εγκυμοσύνη, η πρόληψη ορισμένων λοιμώξεων και η προστασία από τραυματισμούς μπορούν να μειώσουν ορισμένους κινδύνους.

• Πριν από την εγκυμοσύνη, συζήτησε με τον γιατρό σου τον έλεγχο χρόνιων παθήσεων, την αντιμετώπιση λοιμώξεων και τους απαραίτητους εμβολιασμούς, όπως για ανεμοβλογιά και ερυθρά.
• Κάνε έγκαιρο και τακτικό προγεννητικό έλεγχο.
• Αν στην εγκυμοσύνη αρρωστήσεις, έχεις πυρετό ή σημάδια λοίμωξης, επικοινώνησε με τον γιατρό σου.
• Πλένε συχνά τα χέρια σου με σαπούνι και νερό για να μειώσεις τον κίνδυνο λοιμώξεων.
• Συζήτησε με τον γιατρό σου πιθανά προβλήματα ασυμβατότητας ομάδας αίματος ή Rhesus και κίνδυνο πρόωρου τοκετού.
• Ζήτησε έλεγχο του νεογνού για ίκτερο στο νοσοκομείο και ξανά εντός 48 ωρών μετά την έξοδο.
• Φρόντισε για τον εμβολιασμό του παιδιού έναντι λοιμώξεων που μπορεί να προκαλέσουν μηνιγγίτιδα ή εγκεφαλίτιδα.
• Χρησιμοποίησε παιδικό κάθισμα αυτοκινήτου για την προστασία του μωρού από τραυματισμούς στο κεφάλι.

Επιπλοκές εγκεφαλικής παράλυσης

• Βράχυνση και σύσπαση των μυών, με περιορισμό της κίνησης και πόνο.
• Πόνος και επιδείνωση προβλημάτων στα οστά και στις αρθρώσεις με την ηλικία.
• Σκολίωση, δηλαδή μη φυσιολογική πλάγια καμπύλη της σπονδυλικής στήλης.
• Εξάρθρωση ισχίου.
• Πνιγμονή ή λοίμωξη του θώρακα από εισρόφηση τροφής, δηλαδή είσοδό της στους αεραγωγούς.
• Υποθρεψία λόγω παρατεταμένων δυσκολιών σίτισης.
• Ερεθισμός και πιθανή λοίμωξη του δέρματος γύρω από το στόμα λόγω σιελόρροιας.
• Κατάθλιψη.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Αν ανησυχείς για την υγεία, την κίνηση ή την ανάπτυξη του παιδιού σου.
• Αν παρατηρείς καθυστέρηση στα κινητικά ορόσημα, ασυνήθιστη δυσκαμψία ή χαλαρότητα, ή ασύμμετρες κινήσεις.
• Αν εσύ ή το παιδί σου έχετε εγκεφαλική παράλυση και τα συμπτώματα αλλάζουν ή χειροτερεύουν.

Ποιος γιατρός: Παιδονευρολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για την εγκεφαλική παράλυση