Διπολική διαταραχή: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι η διπολική διαταραχή

Η διπολική διαταραχή είναι μια ψυχική πάθηση που επηρεάζει τη διάθεση, την ενέργεια, τη δραστηριότητα και τη συγκέντρωση. Οι αλλαγές αυτές είναι πολύ εντονότερες από τα συνηθισμένα σκαμπανεβάσματα της καθημερινότητας. Σε ένα μανιακό επεισόδιο μπορεί να νιώθεις υπερβολικά χαρούμενος, γεμάτος ενέργεια ή πολύ ευερέθιστος. Σε ένα καταθλιπτικό επεισόδιο μπορεί να νιώθεις θλίψη, αδιαφορία ή απελπισία και να δυσκολεύεσαι ακόμη και με απλές δραστηριότητες.

Υπάρχουν επίσης επεισόδια υπομανίας, δηλαδή μια ηπιότερη μορφή μανίας, καθώς και μικτά επεισόδια, όπου συνυπάρχουν συμπτώματα μανίας και κατάθλιψης. Ανάμεσα στα επεισόδια μπορεί να έχεις σταθερή διάθεση χωρίς συμπτώματα για εβδομάδες, μήνες ή χρόνια. Ωστόσο, οι αλλαγές μπορούν να επηρεάσουν σοβαρά τις σχέσεις, την εργασία ή τις σπουδές σου.

Η διπολική διαταραχή δεν υποχωρεί από μόνη της και δεν υπάρχει οριστική ίαση. Η κατάλληλη θεραπεία, όμως, μπορεί να ελέγξει τα συμπτώματα και να βελτιώσει την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής σου. Συνήθως χρειάζεται μακροχρόνια, συχνά διά βίου, θεραπεία με εξατομικευμένο σχέδιο φροντίδας.

Μορφές και τύποι

• Διπολική διαταραχή τύπου ΙΠεριλαμβάνει μανιακά επεισόδια που διαρκούν τουλάχιστον 7 ημέρες ή είναι τόσο σοβαρά ώστε να απαιτούν νοσοκομειακή φροντίδα. Συνήθως εμφανίζονται και καταθλιπτικά επεισόδια, που διαρκούν τουλάχιστον 2 εβδομάδες, ενώ μπορεί να υπάρχουν και μικτά χαρακτηριστικά.
• Διπολική διαταραχή τύπου ΙΙΠεριλαμβάνει καταθλιπτικά και υπομανιακά επεισόδια, αντί για πλήρη μανιακά επεισόδια. Η υπομανία είναι λιγότερο σοβαρή από τη μανία.
• ΚυκλοθυμίαΠεριλαμβάνει επαναλαμβανόμενα υπομανιακά και καταθλιπτικά συμπτώματα, τα οποία δεν έχουν αρκετή ένταση ή διάρκεια ώστε να θεωρηθούν πλήρη επεισόδια.
• Άλλες διπολικές και συναφείς διαταραχέςΑφορά συμπτώματα που δεν αντιστοιχούν στους τρεις κύριους τύπους.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Η διπολική διαταραχή είναι διά βίου πάθηση, αλλά η συνεχής θεραπεία μπορεί να βοηθήσει ουσιαστικά στον έλεγχο των συμπτωμάτων και στην ποιότητα ζωής. Μπορεί να υπάρχουν μεγάλα διαστήματα σταθερής διάθεσης ανάμεσα στα επεισόδια. Η απουσία συμπτωμάτων δεν σημαίνει ότι η πάθηση έχει φύγει ή ότι μπορείς να διακόψεις μόνος σου τη θεραπεία.

Συμπτώματα διπολικής διαταραχής

Τα συμπτώματα εμφανίζονται σε επεισόδια και διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Σε ένα μικτό επεισόδιο μπορεί να συνυπάρχουν έντονη ενέργεια και βαθιά θλίψη ή απελπισία.

• Έντονα ανεβασμένη διάθεση Υπερβολική χαρά, ενθουσιασμός ή αίσθηση ότι έχεις ξεχωριστές ικανότητες και δύναμη.
• Ευερεθιστότητα Πολύ εύκολος εκνευρισμός ή επιθετικότητα.
• Αυξημένη ενέργεια Μεγαλύτερη δραστηριότητα, ανησυχία και μειωμένη ανάγκη για ύπνο.
• Γρήγορες σκέψεις Οι σκέψεις τρέχουν και μπορεί να μιλάς πολύ γρήγορα ή να δυσκολεύεσαι να συγκεντρωθείς.
• Παρορμητική συμπεριφορά Υπερβολικά έξοδα, αυξημένη σεξουαλική επιθυμία ή επικίνδυνες επιλογές.
• Θλίψη και απελπισία Μπορεί να νιώθεις ότι δεν αξίζεις ή να έχεις χαμηλή αυτοπεποίθηση.
• Απώλεια ενδιαφέροντος Δεν απολαμβάνεις δραστηριότητες που συνήθως σου αρέσουν και μπορεί να αποφεύγεις τους άλλους.
• Κόπωση Έλλειψη ενέργειας και δυσκολία ακόμη και με απλές καθημερινές δραστηριότητες.
• Αλλαγές ύπνου Στην κατάθλιψη μπορεί να δυσκολεύεσαι να κοιμηθείς, να ξυπνάς νωρίς ή να κοιμάσαι υπερβολικά.
• Αλλαγές όρεξης Μπορεί να τρως πολύ περισσότερο ή πολύ λιγότερο.
• Αυτοκτονικές σκέψεις Σκέψεις για τον θάνατο, την αυτοκτονία ή τον αυτοτραυματισμό.
• Ψυχωτικά συμπτώματα Μπορεί να ακούς πράγματα που δεν υπάρχουν ή να πιστεύεις ακλόνητα πράγματα που δεν είναι αληθινά.

Τα επεισόδια μπορεί να διαρκούν μία ή δύο εβδομάδες ή περισσότερο. Κατά τη διάρκειά τους, τα συμπτώματα συνήθως υπάρχουν καθημερινά, για το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας. Χωρίς επαρκή θεραπεία, τα επεισόδια μπορεί να γίνονται συχνότερα με τον χρόνο.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες διπολικής διαταραχής και παράγοντες κινδύνου

Η ακριβής αιτία δεν είναι γνωστή. Πιθανότατα συμβάλλουν πολλοί παράγοντες μαζί: η κληρονομικότητα, η δομή και η λειτουργία του εγκεφάλου και το περιβάλλον. Εμπλέκονται πολλά γονίδια και όχι ένα μόνο. Το οικογενειακό ιστορικό αυξάνει τον κίνδυνο, αλλά δεν σημαίνει ότι θα εμφανίσεις οπωσδήποτε τη διαταραχή. Τραυματικές εμπειρίες ή στρεσογόνα γεγονότα μπορεί να αυξήσουν περισσότερο τον κίνδυνο, ιδιαίτερα όταν υπάρχει γενετική προδιάθεση.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Στενός συγγενής, όπως γονιός ή αδελφός, με διπολική διαταραχή.
• Τραυματικές εμπειρίες ή έντονα στρεσογόνα γεγονότα ζωής.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός σου μπορεί να σε παραπέμψει σε ψυχίατρο. Η αξιολόγηση εξετάζει τη σοβαρότητα, τη διάρκεια και τη συχνότητα των συμπτωμάτων, τη συμπεριφορά σου, το ιστορικό της ζωής σου και το οικογενειακό ιστορικό. Μπορεί να χρειαστούν σωματική εξέταση και ιατρικές εξετάσεις για να αποκλειστούν άλλες παθήσεις. Η διάγνωση συχνά χρειάζεται χρόνο, επειδή η υπομανία μπορεί να περάσει απαρατήρητη και άλλες καταστάσεις, όπως παθήσεις του θυρεοειδούς, μπορεί να προκαλούν παρόμοια συμπτώματα.

• Σωματική εξέταση.
• Λήψη ατομικού και οικογενειακού ιστορικού.
• Αξιολόγηση ψυχικής υγείας.
• Ιατρικές εξετάσεις για τον αποκλεισμό άλλων παθήσεων.

Θεραπεία διπολικής διαταραχής

Η θεραπεία συνήθως συνδυάζει φάρμακα και ψυχοθεραπεία. Ο ψυχίατρος διαμορφώνει μαζί σου ένα σχέδιο που καλύπτει τόσο τα οξέα επεισόδια όσο και τη μακροχρόνια διαχείριση. Μπορεί να χρειαστούν αλλαγές στη θεραπεία μέχρι να βρεθεί η καταλληλότερη για σένα. Μην διακόπτεις την αγωγή χωρίς οδηγία γιατρού, ακόμη κι αν αισθάνεσαι καλύτερα. Ενημέρωσέ τον για ανεπιθύμητες ενέργειες. Αν είσαι έγκυος ή σχεδιάζεις εγκυμοσύνη, συζήτησέ το μαζί του, επειδή ορισμένα φάρμακα δεν είναι ασφαλή στην εγκυμοσύνη.

• Σταθεροποιητές διάθεσηςΦάρμακα όπως το λίθιο και το βαλπροϊκό βοηθούν στην πρόληψη των επεισοδίων ή στη μείωση της σοβαρότητάς τους. Το λίθιο μπορεί επίσης να μειώσει τον κίνδυνο αυτοκτονίας.
• Άτυπα αντιψυχωσικάΧρησιμοποιούνται για τον έλεγχο των συμπτωμάτων και μπορούν να αποτελούν θεραπεία της διπολικής κατάθλιψης.
• Συμπληρωματική φαρμακευτική αγωγήΣε ορισμένες περιπτώσεις προστίθενται αντικαταθλιπτικά, αλλά όχι μόνα τους, επειδή μπορεί να προκαλέσουν μανία ή ταχεία εναλλαγή επεισοδίων. Ο γιατρός μπορεί επίσης να προσθέσει φάρμακα για τον ύπνο ή το άγχος.
• ΨυχοθεραπείαΒοηθά να αναγνωρίζεις και να διαχειρίζεσαι δύσκολες σκέψεις, συναισθήματα και συμπεριφορές. Περιλαμβάνει προσεγγίσεις όπως η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία και η θεραπεία με συμμετοχή της οικογένειας.
• ΗλεκτροσπασμοθεραπείαΧρησιμοποιεί ηλεκτρικό ρεύμα υπό γενική αναισθησία. Εξετάζεται κυρίως όταν άλλες θεραπείες δεν βοηθούν ή χρειάζεται γρήγορη ανταπόκριση, όπως σε υψηλό κίνδυνο αυτοκτονίας ή κατατονία (κατάσταση έλλειψης ανταπόκρισης).
• Διακρανιακή μαγνητική διέγερσηΧρησιμοποιεί μαγνητικούς παλμούς για την ανακούφιση της κατάθλιψης. Δεν απαιτεί γενική αναισθησία και δεν είναι τόσο ισχυρή όσο η ηλεκτροσπασμοθεραπεία.
• ΦωτοθεραπείαΜπορεί να εξεταστεί από τον γιατρό όταν η κατάθλιψη επιδεινώνεται εποχικά, ιδιαίτερα τον χειμώνα.
• Νοσοκομειακή φροντίδαΜπορεί να χρειαστεί αν υπάρχει κίνδυνος αυτοτραυματισμού, αυτοκτονίας ή βλάβης κάποιου άλλου.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Κράτα τα ραντεβού με τον γιατρό και τον ψυχοθεραπευτή σου.
• Ακολούθησε τη θεραπεία όπως έχει συμφωνηθεί με τον γιατρό σου.
• Διατήρησε σταθερό πρόγραμμα ύπνου, φαγητού και άσκησης.
• Βάλε την τακτική σωματική άσκηση στην καθημερινότητά σου.
• Κράτα ημερολόγιο διάθεσης.

Επιπλοκές διπολικής διαταραχής

• Κίνδυνος αυτοτραυματισμού ή αυτοκτονίας.
• Δυσκολία στην καθημερινή λειτουργικότητα.
• Προβλήματα στην εργασία ή στις σπουδές και πιθανή απώλεια εργασίας.
• Δυσκολίες στις σχέσεις και οικογενειακές συγκρούσεις.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Ζήτησε άμεσα βοήθεια από επαγγελματία ψυχικής υγείας αν έχεις σκέψεις αυτοκτονίας ή αυτοτραυματισμού.
• Μίλησε με τον γιατρό σου αν οι έντονες αλλαγές διάθεσης κρατούν πολύ ή επηρεάζουν την καθημερινότητά σου.
• Επικοινώνησε με τον γιατρό ή τον ψυχίατρό σου αν η θεραπεία δεν βοηθά.
• Ενημέρωσε τον γιατρό σου άμεσα αν σε ανησυχούν ανεπιθύμητες ενέργειες της αγωγής.
• Συζήτησε με τον γιατρό σου αν είσαι έγκυος ή σχεδιάζεις εγκυμοσύνη.

Ποιος γιατρός: Ψυχίατρος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για τη διπολική διαταραχή