Εξουθένωση φροντιστών: Γιατί η φροντίδα γονιών και παιδιών εξαντλεί τη «μεσαία γενιά»

Η «μεσαία γενιά» —άνθρωποι που μεγαλώνουν παιδιά και ταυτόχρονα φροντίζουν τους ηλικιωμένους γονείς τους— συχνά δεν έχει την υποστήριξη που χρειάζεται. Ακόμη και μια επαγγελματίας ψυχικής υγείας που γνώριζε καλά την εξουθένωση των φροντιστών διαπίστωσε ότι δεν ήταν προετοιμασμένη για τη δική της εμπειρία.

Ένα βράδυ Τρίτης, στις 8:10, βοηθούσε την 87χρονη μητέρα της να βουρτσίσει τα δόντια της και να ετοιμαστεί για ύπνο. Από το διπλανό δωμάτιο, ο 10χρονος γιος της ρωτούσε ξανά πότε θα πήγαινε να του πει καληνύχτα, αφού είχε τελειώσει με τον πατέρα του το τελευταίο βιβλίο «Big Nate». Προσπαθούσε να μη βιάζει τη μητέρα της, αλλά ήταν εξαντλημένη από τη δουλειά και σκεφτόταν τις πολύτιμες στιγμές πριν από τον ύπνο, όταν το παιδί της τής διηγούνταν όσα είχαν συμβεί μέσα στη μέρα.

Ύστερα από μήνες που συνδύαζε τη δουλειά της ως θεραπεύτριας με τη φροντίδα της ηλικιωμένης μητέρας της, η οποία είχε διαγνωστεί με άνοια, και την προσπάθεια να είναι παρούσα ως μητέρα και σύζυγος, αναγκάστηκε να παραδεχτεί ότι δεν τα προλάβαινε όλα. Οι απαιτήσεις είχαν γίνει υπερβολικές.

Δεν ήταν μόνη. Πολλοί φίλοι και πελάτες της, επίσης στα 40 ή στις αρχές των 50, αντιμετώπιζαν παρόμοιες δυσκολίες. Το 47% των φροντιστών κάτω των 50 ανήκει στη «μεσαία γενιά»: μεγαλώνουν παιδιά και φροντίζουν παράλληλα ηλικιωμένους γονείς. Οι συζητήσεις τους αφορούν άλλοτε την περιεμμηνόπαυση και τις θεραπείες της και άλλοτε την υγεία των γονιών τους —και, ενδεχομένως, των παππούδων τους.

Το μεγαλύτερο βάρος της φροντίδας πέφτει συχνά στις γυναίκες

Η εξουθένωση από τη φροντίδα επιβαρύνει ιδιαίτερα τις γυναίκες. Ακόμη κι όταν υπάρχουν αδέλφια, το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης καταλήγει συχνά σε ένα άτομο, συνήθως γυναίκα. Οι γυναίκες αναλαμβάνουν τις περισσότερες υποχρεώσεις φροντίδας, πολλές φορές εις βάρος της επαγγελματικής τους πορείας. Τα πράγματα μπορεί να είναι ακόμη πιο σύνθετα όταν η σχέση με τον γονέα που εξαρτάται πλέον από εκείνες είναι δύσκολη.

Η φροντίδα ενός γονιού μπορεί να είναι βαθιά συγκινητική, αλλά και καταθλιπτική. Μπορεί κάποιος να νιώθει τιμή που φροντίζει τον άνθρωπο που αφιέρωσε τη ζωή του στη δική του φροντίδα. Άλλες φορές, η μητέρα μπορεί να μην καταλαβαίνει γιατί ο αγαπημένος της σύζυγος δεν έχει επιστρέψει στο σπίτι, παρότι έχει πεθάνει εδώ και αρκετά χρόνια. Επίσης, δεν είναι εύκολο για έναν γονιό να χρειάζεται να τον λούζει το παιδί του.

Η επαγγελματίας ψυχικής υγείας, έχοντας σταθεί δίπλα σε ανθρώπους που περνούσαν την ίδια κατάσταση, πίστευε ότι θα είχε περισσότερες απαντήσεις και θα μπορούσε να αντεπεξέλθει καλύτερα χάρη στην εμπειρία της. Ωστόσο, τίποτα δεν μπορεί να προετοιμάσει πλήρως κάποιον για την είσοδό του στη «μεσαία γενιά».

Περιορισμένη οικονομική και πρακτική υποστήριξη

Όσο κι αν προσπαθούν οι άνθρωποι να διαχειριστούν μόνοι τους τις δυσκολίες, η σταθερή φροντίδα ηλικιωμένων στο σπίτι συχνά δεν υποστηρίζεται επαρκώς από οικονομικούς πόρους ή από το σύστημα. Υπάρχουν προγράμματα που συγκεντρώνουν τις υπηρεσίες υγείας σε ένα σημείο, ώστε να μη χρειάζεται ο φροντιστής να μετακινείται από γιατρό σε γιατρό, χωρίς οι επαγγελματίες να επικοινωνούν μεταξύ τους. Ωστόσο, αυτά μπορεί να παρέχουν βοήθεια μόνο την τελευταία στιγμή και, λόγω της μεγάλης ζήτησης, συχνά να στέλνουν κάθε μέρα διαφορετικό φροντιστή. Αυτό μπορεί να είναι καλύτερο από το τίποτα, αλλά δεν είναι ιδανικό για έναν άνθρωπο που ήδη δυσκολεύεται να προσανατολιστεί στην καθημερινότητά του.

Ορισμένα προγράμματα αμείβουν τον φροντιστή για τη δουλειά του, όμως η αμοιβή δεν αναπληρώνει τις στιγμές που χάνει με τα παιδιά του ούτε τις επαγγελματικές ευκαιρίες που μπορεί να αφήσει πίσω.

Τελικά, το ζευγάρι συνειδητοποίησε ότι χρειαζόταν βοήθεια. Μπορούσε να πληρώσει νοσηλεύτρια, αλλά το κόστος ήταν υψηλό: δεκάδες χιλιάδες δολάρια τον χρόνο για φροντίδα της μητέρας επτά ημέρες την εβδομάδα, ενώ η κόρη της εξακολουθούσε να αναλαμβάνει τη βραδινή φροντίδα τα Σαββατοκύριακα. Για τους περισσότερους ανθρώπους, μια τέτοια λύση δεν είναι ρεαλιστική ή βιώσιμη.

Οι ενοχές και η απουσία ενός υποστηρικτικού δικτύου

Μια δυσκολία για την οποία δεν γίνεται συχνά λόγος είναι οι ενοχές. Ακόμη κι όταν κάποιος μπορεί να πληρώσει για βοήθεια στο σπίτι, είναι πιθανό να νιώθει ενοχή και να παγιδεύεται σε σκέψεις όπως: «Θα έπρεπε να μπορώ να φροντίζω ταυτόχρονα τους γονείς και τα παιδιά μου» ή «Θα έπρεπε να νιώθω ευγνωμοσύνη για τον χρόνο που μου απομένει με τον γονιό μου».

Αυτό που συχνά παραβλέπεται είναι ότι πολλοί άνθρωποι δεν έχουν πια το υποστηρικτικό δίκτυο που υπήρχε παλαιότερα: ένα κοντινό οικογενειακό περιβάλλον, όπου τα μέλη βοηθούσαν το ένα το άλλο σε διαφορετικές φάσεις της ζωής.

Η απουσία ενός τέτοιου δικτύου έγινε ακόμη πιο αισθητή όταν η οικογένεια υιοθέτησε ένα μωρό. Το παιδί έφερε περισσότερη χαρά απ’ όση μπορούσαν να φανταστούν, αλλά η εμπειρία ανέδειξε πόσο διαφορετικά θα ήταν τα πράγματα με περισσότερη κοινοτική υποστήριξη. Σε μαθήματα για μητέρες και μωρά, πολλές νέες μητέρες περιέγραφαν ότι οι γονείς τους έρχονταν να μείνουν μαζί τους τις πρώτες εβδομάδες μετά τη γέννηση του μωρού. Για μια μητέρα σε διαφορετική φάση της ζωής, η αντίθεση ήταν έντονη: αντί να τη φροντίζει η μητέρα της και να βοηθά με τα παιδιά, εκείνη φρόντιζε τον γονιό της.

Ένα ζήτημα που απαιτεί συλλογική στήριξη

Το πρόβλημα δεν πρόκειται να εξαφανιστεί. Σε όλο τον κόσμο, άνθρωποι παίρνουν καθημερινά δύσκολες αποφάσεις: εξαντλούν τις αποταμιεύσεις τους, χάνουν σημαντικές στιγμές από τη ζωή των παιδιών τους, αρνούνται προαγωγές ή βραδινές εξόδους με τον σύντροφό τους, για να φροντίσουν έναν αγαπημένο άνθρωπο. Η σωματική, οικονομική και συναισθηματική επιβάρυνση μπορεί να βλάψει σοβαρά την ευημερία των φροντιστών.

Μελέτες δείχνουν ότι, παρότι η εξουθένωση των φροντιστών είναι παγκόσμιο ζήτημα, είναι λιγότερο έντονη σε χώρες με ισχυρά δημόσια συστήματα υγείας, ευέλικτες εργασιακές συνθήκες για τους φροντιστές και προσιτή ιδιωτική ασφάλιση υγείας. Τέτοιες δικλίδες προστασίας μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία νέων μορφών κοινοτικής στήριξης. Οι λύσεις είναι γνωστές· το ερώτημα είναι αν θα ληφθούν υπόψη πριν εξαντληθούν όλοι.