Σχέσεις: Πώς τα «κρυφά συμβόλαια» γεννούν πικρία και πώς να τα αναγνωρίσετε

Όταν σκέφτεστε «μετά από όλα όσα κάνω», ίσως έχετε συνάψει ένα «κρυφό συμβόλαιο» με τον σύντροφό σας, χωρίς εκείνος να το γνωρίζει. Οι ειδικοί στις σχέσεις εξηγούν πώς δημιουργούνται αυτές οι σιωπηρές προσδοκίες, πώς διαφέρουν από την άνιση κατανομή του αόρατου φόρτου και τι μπορείτε να κάνετε για να τις αντιμετωπίσετε.

Ας υποθέσουμε ότι όλη την εβδομάδα αναλαμβάνετε μόνοι σας τη βραδινή ρουτίνα των παιδιών: τα μπάνια, τις ερωτήσεις λίγο πριν από τον ύπνο και το να τα βάλετε στο κρεβάτι. Έπειτα, τακτοποιείτε όσα χρειάζονται στο σπίτι για το τέλος της ημέρας.

Όταν φτάνει το πρωί του Σαββάτου, περιμένετε να κοιμηθείτε λίγο παραπάνω, ενώ ο σύντροφός σας θα αναλάβει τα παιδιά, το πρωινό και τη βόλτα του σκύλου. Όμως τα παιδιά σάς ξυπνούν ζητώντας να βρουν τα παπούτσια τους για το ποδόσφαιρο ή περισσότερο χυμό. Είναι εύκολο να θυμώσετε. Είχατε όμως πει στον σύντροφό σας τι περιμένατε ή απλώς θεωρήσατε ότι ήταν αυτονόητο;

Οι θεραπευτές αποκαλούν αυτή την κατάσταση «κρυφό συμβόλαιο» και προειδοποιούν ότι, με τον καιρό, μπορεί να συσσωρεύσει πολλή πικρία στη σχέση. Να τι χρειάζεται να γνωρίζετε για το πώς προκύπτει, πώς θα το εντοπίσετε στη δική σας συμπεριφορά και πώς διαφέρει από την άνιση κατανομή του αόρατου φόρτου.

Τι σημαίνει «κρυφό συμβόλαιο»

«Κρυφό συμβόλαιο είναι μια συμφωνία που έχει υπογράψει μόνο ο ένας», λέει η Kristyn Carmichael, δικηγόρος, οικογενειακή διαμεσολαβήτρια, πιστοποιημένη αναλύτρια οικονομικών διαζυγίου και ιδρύτρια του Couples Solutions Center. «Ακούγεται σαν “αν κάνω το Χ, θα κάνεις το Υ”, αλλά ο άλλος σύντροφος δεν έχει δει τους όρους, δεν έχει συμφωνήσει και συνήθως δεν γνωρίζει καν ότι υπάρχει αυτή η συμφωνία».

Η Carmichael βλέπει συχνά τι συμβαίνει όταν τέτοιες συμφωνίες μένουν άλυτες για μεγάλο διάστημα. «Στη διαμεσολάβηση βλέπω το τελικό στάδιο: ο ένας σύζυγος φτάνει έχοντας συσσωρεύσει χρόνια από απλήρωτα “τιμολόγια”, ενώ ο άλλος ειλικρινά δεν καταλαβαίνει τι οφείλει».

Η Cheryl Groskopf, θεραπεύτρια με ειδίκευση στο άγχος, το τραύμα και τον δεσμό, και συγγραφέας του The Somatic Healing Workbook, παρομοιάζει το κρυφό συμβόλαιο με μια μεγάλη συμφωνία στην οποία ανατίθεται στον σύντροφο εξίσου μεγάλος ρόλος, χωρίς όμως να γνωρίζει ότι υπάρχει.

Το γεγονός ότι ο σύντροφος δεν γνωρίζει τη συμφωνία δεν αλλάζει το πώς αισθάνεστε. Η πληγή είναι εξίσου πραγματική σαν να είχε αθετήσει μια υπόσχεση. «Στο μυαλό σας, την αθέτησε», εξηγεί η Groskopf.

Είναι παράλογο να περιμένετε από τον σύντροφό σας να παρατηρεί τι χρειάζεται να γίνει;

Οι ειδικοί συμφωνούν ότι είναι απολύτως εύλογο να θέλετε ο σύντροφός σας να προσέχει και να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες. Το πρόβλημα δεν είναι η ανάγκη, αλλά ο τρόπος με τον οποίο εκφράζεται.

«Η ανάγκη που βρίσκεται από κάτω είναι εύλογη, αλλά, αν δεν εκφραστεί ανοιχτά, είναι παράλογο να περιμένουμε από τον σύντροφό μας να διαβάζει τη σκέψη μας», λέει η Dr. Jenni Skyler, θεραπεύτρια σεξουαλικών σχέσεων και σχέσεων της Adam & Eve.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η σκέψη πως «εγώ απλώς παρατηρώ τι πρέπει να γίνει και το κάνω, γιατί κάποιος πρέπει» μπορεί να οδηγήσει γρήγορα στην απογοήτευση.

«Το “θέλω ο σύντροφός μου να κάνει μια προσπάθεια για τα γενέθλιά μου” είναι απολύτως εύλογη επιθυμία», λέει η Groskopf. «Το “δεν θα έπρεπε να χρειάζεται να πω τι θέλω, γιατί αν με αγαπούσε πραγματικά θα το ήξερε ήδη” είναι το σημείο όπου αυτό γίνεται προβληματικό».

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι μητέρες πρέπει να αποδέχονται σιωπηλά μια άδικη κατανομή των ευθυνών.

«Κανείς δεν θα έπρεπε να αναγκάζεται να γίνει ο διαχειριστής του νοικοκυριού απλώς και μόνο επειδή είναι πιο οργανωμένος, παρατηρεί πιο γρήγορα τι χρειάζεται να γίνει ή δυσκολεύεται περισσότερο να αφήσει κάτι ανολοκλήρωτο», λέει η Ilona Phillips, ψυχοθεραπεύτρια και ιδρύτρια του Lotus Counseling στο Ann Arbor του Michigan. «Είναι εύλογο να περιμένει κανείς κοινή ευθύνη. Όμως, η προσδοκία ότι ο σύντροφος θα αντιληφθεί μια ανείπωτη θυσία και θα ανταποδώσει ακριβώς το ίδιο μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα».

Γιατί μερικές φορές δεν ζητάμε ευθέως αυτό που θέλουμε;

Επειδή το να ζητήσουμε κάτι μπορεί να μας φοβίζει.

«Αν ζητήσω ένα διάλειμμα και μου πεις όχι, πρόκειται για άμεση απόρριψη», λέει η Carmichael. «Αν δεν ζητήσω ποτέ, προστατεύομαι από αυτήν και διατηρώ το ηθικό πλεονέκτημα». Πολλοί πιστεύουν επίσης ότι «αν χρειάζεται να το ζητήσω, δεν μετράει», προσθέτει, «σαν μια κίνηση να αποδεικνύει αγάπη μόνο όταν γίνεται χωρίς να την έχουμε ζητήσει».

Η πεποίθηση αυτή μπορεί να έχει βαθιές ρίζες. «Αν μεγαλώσατε μαθαίνοντας ότι οι ανάγκες σας ενοχλούν, το να ζητήσετε κάτι μπορεί να σας κάνει να αισθανθείτε πολύ ευάλωτοι», λέει η Groskopf. Αντί να μιλήσουμε ανοιχτά, δημιουργούμε μικρές δοκιμασίες τις οποίες ο σύντροφός μας δεν γνωρίζει καν ότι περνά.

Η Groskopf χρησιμοποιεί ως παράδειγμα τα λουλούδια. Αν τα ζητήσετε, γνωρίζετε ότι ο σύντροφός σας τα έφερε επειδή του το είπατε. Αν όμως τα φέρει με δική του πρωτοβουλία, «υπάρχει η αίσθηση ότι σας εκτίμησε, ότι σας πρόσεξε, ότι έχετε σημασία. Και για κάποιον που μεγάλωσε νιώθοντας παραμελημένος ή συναισθηματικά παραμελημένος, αυτή η διαφορά μπορεί να είναι πολύ σημαντική».

Ωστόσο, αυτή η στρατηγική συχνά έχει αντίθετο αποτέλεσμα.

«Υπάρχει ο φόβος ότι, αν επικοινωνήσουμε άμεσα τι χρειαζόμαστε και η ανάγκη μας δεν ικανοποιηθεί, θα πληγωθούμε», εξηγεί η Dr. Paulette Didia, αδειοδοτημένη κλινική ψυχολόγος στη Νέα Υόρκη. «Όμως, αν δεν επικοινωνήσουμε τι χρειαζόμαστε, ο σύντροφός μας δεν θα το γνωρίζει, δεν θα το κάνει και πάλι θα πληγωθούμε. Νομίζουμε ότι το να πληγωνόμαστε μέσα μας “πονάει λιγότερο”, αλλά αυτό δεν ισχύει».

Πώς συνδέονται τα κρυφά συμβόλαια με τον αόρατο φόρτο;

Τα όρια μπορεί να είναι ασαφή. Όταν αναλαμβάνετε το μεγαλύτερο μέρος της αόρατης εργασίας στο σπίτι και στην οικογένεια, είναι δύσκολο να μη συγκρίνετε τι έκανε ο σύντροφός σας με όσα κάνατε εσείς.

Όμως, αυτή η νοητή βαθμολογία μπορεί να αλλοιώσει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουν ο ένας τον άλλον οι δύο σύντροφοι.

«Μόλις δημιουργήσετε την αφήγηση ότι ο σύντροφός σας δεν κάνει αρκετά, είναι πολύ εύκολο να τη γεμίσετε με παραδείγματα για όσα δεν κάνει καλά. Την ίδια στιγμή, ο άλλος αισθάνεται ότι βρίσκεται διαρκώς στο εδώλιο και αρχίζει να αναρωτιέται αν αξίζει καν να προσπαθεί. Ο ένας σκέφτεται “δεν βλέπεις πόσο σκληρά δουλεύω;” και ο άλλος “τι έκανα πάλι λάθος;”», λέει η Mary McLaughlin, κοινωνική λειτουργός με μεταπτυχιακό στην κλινική κοινωνική εργασία (LCSW), θεραπεύτρια ζευγαριών και σύμβουλος διερεύνησης της απόφασης για διαζύγιο.

Είναι εύλογο να νιώθετε απογοήτευση όταν ο φόρτος, ορατός ή αόρατος, δεν μοιράζεται ισότιμα. Ωστόσο, η επικοινωνία μπορεί να βοηθήσει σημαντικά και τις δύο πλευρές. «Ακόμη κι αν η βαθμολογία δεν είναι ισότιμη, όταν όλοι γνωρίζουν την κατάσταση, την αναγνωρίζουν και εκφράζουν ευγνωμοσύνη, αυτό μπορεί να περιορίσει την πικρία», λέει η Skyler.

Πώς θα εντοπίσετε τα δικά σας κρυφά συμβόλαια

Είναι δύσκολο, επειδή μπορεί να μην αντιλαμβάνεστε ότι δημιουργείτε τέτοιες συμφωνίες. Οι ειδικοί προτείνουν να προσέξετε τα εξής:

• Την πικρία που συσσωρεύεται. «Όταν νιώσετε εκείνη τη στιγμιαία σκέψη “μετά από όλα όσα έχω κάνει”, σταματήστε και αναρωτηθείτε: Τι περίμενα σε αντάλλαγμα; Το είπα ποτέ δυνατά; Συμφώνησε ο σύντροφός μου;» προτείνει η Carmichael. Αν η απάντηση σε μία από τις δύο τελευταίες ερωτήσεις είναι αρνητική, πιθανότατα εντοπίσατε ένα κρυφό συμβόλαιο.
• Το «θα έπρεπε». Η Skyler επισημαίνει φράσεις όπως «θα έπρεπε να το ξέρει» ή «δεν θα έπρεπε να χρειάζεται να το ζητήσω».
• Τις υποθέσεις. Σκεφτείτε πώς έχουν μοιραστεί οι ρόλοι και οι ευθύνες στο σπίτι και τι έχετε συζητήσει σχετικά. «Μπορεί να έχετε εξαντληθεί επειδή βάζετε τα παιδιά για ύπνο κάθε βράδυ, ενώ ο σύζυγός σας να πιστεύει πραγματικά ότι σας αρέσει να το κάνετε», λέει η McLaughlin. «Αν κανείς δεν μιλά, και οι δύο λειτουργούν με βάση υποθέσεις αντί για πληροφορίες».

Πώς μπορείτε να προχωρήσετε από εδώ και πέρα

Πρώτα απ’ όλα, αντισταθείτε στον πειρασμό να ζητήσετε αναδρομικά «όσα σας οφείλονται» για χρόνια. Αντί γι’ αυτό, επικεντρωθείτε στο να ξαναγράψετε τους όρους και να βεβαιωθείτε ότι εσείς και ο σύντροφός σας έχετε πράγματι κοινή αντίληψη για τις προσδοκίες σας. Οι ειδικοί προτείνουν τα εξής:

Κάντε ορατές τις αόρατες δουλειές

Η Didia ζητά από τα ζευγάρια να συμπληρώνουν μαζί ένα απλό εβδομαδιαίο φύλλο εργασιών, όπου καταγράφουν τις δουλειές, ποιος τις αναλαμβάνει και πότε. Προτείνει να το κάνουν την ίδια ώρα κάθε εβδομάδα, ώστε να μη γίνει άλλη μία υποχρέωση που πρέπει να παρακολουθεί η μητέρα. Η λίστα αναρτάται σε σημείο ορατό και στους δύο, ώστε κανείς να μην καταλήξει να υπενθυμίζει διαρκώς τι πρέπει να γίνει.

Ξεκινήστε καταγράφοντας όλες τις εργασίες, μικρές και μεγάλες. Στη συνέχεια, αφήστε τον καθένα να επιλέξει τι θα αναλάβει και μοιράστε όσα δεν θέλει κανείς. Σημαντικό: όποιος αναλαμβάνει μια εργασία αποφασίζει πώς και πότε θα την ολοκληρώσει. «Μπορεί να πιστεύετε ότι πρέπει να γίνει μέχρι τη Δευτέρα, αλλά ο σύντροφός σας να λέει ότι θα την ολοκληρώσει την Τετάρτη», λέει η Didia. «Αφού είναι δική του εργασία, αποφασίζει εκείνος και, μέχρι την Τρίτη, εσείς δεν θα έχετε ήδη αρχίσει να εκνευρίζεστε».

Ελέγχετε τακτικά πώς είναι η σχέση σας

Η Phillips προτείνει μια εβδομαδιαία συζήτηση, όπου οι σύντροφοι παίρνουν εναλλάξ τον λόγο και ρωτούν: Τι πήγε καλά μεταξύ μας; Υπάρχει κάτι που δεν λειτουργεί; Κάτι ιδιαίτερα δύσκολο, εκνευριστικό ή που νιώθουμε ότι δεν αναγνωρίζεται; Και, τέλος, πώς μπορώ να είμαι καλύτερος σύντροφος για σένα αυτή την εβδομάδα;

Μην αντικαταστήσετε τη μία δοκιμασία με μια άλλη

Μπορεί να μπείτε στον πειρασμό να σταματήσετε να κάνετε ορισμένα πράγματα, όπως να πλένετε τα πιάτα, με την ελπίδα ότι ο σύντροφός σας θα το προσέξει. Σύμφωνα με την Phillips, αυτό είναι απλώς ένα κρυφό συμβόλαιο με διαφορετική μορφή. Ακόμη κι αν ο σύντροφός σας αναλάβει τελικά την εργασία, η πικρία μπορεί να παραμείνει. Μπορεί τότε να σκεφτείτε: «Γιατί έπρεπε να σταματήσω για να το προσέξει;»

Επαναδιαπραγματευτείτε τακτικά

«Οι σχέσεις αλλάζουν. Αυτό που λειτουργούσε στην αρχή της σχέσης, πριν από τα παιδιά ή πριν από δέκα χρόνια, μπορεί να μη λειτουργεί πια», υπενθυμίζει η McLaughlin. «Τα ζευγάρια χρειάζεται να επαναδιαπραγματεύονται τη συμφωνία τους, αντί να υποθέτουν ότι η παλιά διευθέτηση εξακολουθεί να λειτουργεί».

Πότε μπορεί να υπάρχει βαθύτερο πρόβλημα

Αν αντιληφθείτε ότι έχετε παγιδευτεί σε ένα μοτίβο που δεν αλλάζει, ίσως είναι ώρα να απευθυνθείτε σε θεραπευτή ζευγαριών. Η συμβουλή της Carmichael είναι να ζητήσετε βοήθεια νωρίτερα και όχι αργότερα. Όταν τα ζευγάρια φτάνουν στο γραφείο της, λέει, τα κρυφά συμβόλαια εμφανίζονται ακόμη και στον τρόπο με τον οποίο χωρίζουν: «Εγώ εγκατέλειψα την καριέρα μου, άρα μου αξίζουν περισσότερα».

«Η πικρία σε συνδυασμό με την αποφυγή είναι ιδιαίτερα επικίνδυνος συνδυασμός για τα ζευγάρια», προσθέτει η McLaughlin. Η λύση, που είναι ταυτόχρονα απλή και δύσκολη, είναι να εκφράζετε δυνατά όσα χρειάζεστε και να αναλαμβάνετε από κοινού την ευθύνη για την κάλυψή τους με τρόπο που να μοιάζει δίκαιος και ισότιμος και για τους δύο.