Κατάθλιψη στην τρίτη ηλικία: πώς η μοναχική διαβίωση μπορεί να επηρεάζει άνδρες και γυναίκες

Το αν ένας μεγαλύτερος άνθρωπος ζει μόνος, με τον ή τη σύζυγό του ή με άλλα μέλη της οικογένειας μπορεί να συνδέεται διαφορετικά με την κατάθλιψη στους άνδρες και στις γυναίκες. Μελέτη διάρκειας 10 ετών σε σχεδόν 5.000 άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω στην Ιαπωνία κατέγραψε διαφορετικά μοτίβα ανάλογα με το φύλο.

Πώς έγινε η μελέτη

Οι ερευνητές παρακολούθησαν σχεδόν 5.000 ενήλικες στην Ιαπωνία, ηλικίας 65 ετών και άνω, από το 1999 έως το 2009. Εξέτασαν αν οι συνθήκες διαβίωσης συνδέονταν με την πιθανότητα εμφάνισης κατάθλιψης καθώς οι συμμετέχοντες μεγάλωναν και αν η σχέση αυτή διέφερε μεταξύ ανδρών και γυναικών.

Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες: όσοι ζούσαν μόνοι, όσοι ζούσαν μόνο με τον ή τη σύζυγό τους και όσοι ζούσαν με άλλα μέλη της οικογένειας, όπως παιδιά ή εγγόνια. Με βάση τα δεδομένα, οι ερευνητές εκτίμησαν πόσα χρόνια μετά την ηλικία των 65 θα μπορούσε να αναμένεται ότι θα ζούσε με κατάθλιψη κάθε ομάδα.

Η έρευνα αντανακλά επίσης μια ευρύτερη αλλαγή στην Ιαπωνία, όπου τα νοικοκυριά με πολλές γενιές γίνονται λιγότερο συνηθισμένα και περισσότεροι μεγαλύτεροι άνθρωποι ζουν μόνοι ή μόνο με τον ή τη σύζυγό τους.

Διαφορετική σχέση της μοναχικής διαβίωσης και της συγκατοίκησης με τον ή τη σύζυγο

Στους άνδρες, όσοι ζούσαν μόνοι είχαν την υψηλότερη εκτιμώμενη διάρκεια ζωής με κατάθλιψη μετά τα 65: 5,5 χρόνια. Η αντίστοιχη εκτίμηση ήταν 2,72 χρόνια για όσους ζούσαν μόνο με τον ή τη σύζυγό τους και 2,63 χρόνια για όσους ζούσαν με άλλα μέλη της οικογένειας.

Στις γυναίκες, το μοτίβο ήταν διαφορετικό. Η υψηλότερη εκτίμηση καταγράφηκε σε όσες ζούσαν μόνο με τον ή τη σύζυγό τους, στα 6,67 χρόνια με κατάθλιψη μετά τα 65. Για όσες ζούσαν μόνες, η εκτίμηση ήταν 5,33 χρόνια, ενώ για όσες ζούσαν με άλλα μέλη της οικογένειας ήταν η χαμηλότερη, στα 3,80 χρόνια.

Οι αριθμοί δεν καταγράφουν πόσο διήρκεσε η κατάθλιψη για κάθε συμμετέχοντα. Πρόκειται για στατιστικές εκτιμήσεις των αναμενόμενων ετών με κατάθλιψη για ανθρώπους που ζουν με τον κάθε τρόπο. Παρ’ όλα αυτά, οι διαφορές υποδηλώνουν ότι η μοναχική διαβίωση και η συγκατοίκηση με σύζυγο ενδέχεται να έχουν διαφορετικές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία των μεγαλύτερων ανδρών και γυναικών.

Γιατί μπορεί να διαφέρουν τα μοτίβα σε άνδρες και γυναίκες

Για τα ευρήματα στους άνδρες, οι ερευνητές αναφέρουν ως πιθανή εξήγηση την κοινωνική απομόνωση. Προηγούμενες έρευνες υποδεικνύουν ότι οι άνδρες είναι λιγότερο πιθανό από τις γυναίκες να διατηρούν στενές φιλίες και κοινωνικές σχέσεις έξω από το νοικοκυριό τους. Αν δεν έχουν σύζυγο ή άλλα μέλη της οικογένειας στο σπίτι, μπορεί να έχουν λιγότερους ανθρώπους στους οποίους να απευθυνθούν για συναισθηματική υποστήριξη ή καθημερινή βοήθεια.

Για τις γυναίκες, οι ερευνητές επισημαίνουν τις απαιτήσεις της φροντίδας. Οι μεγαλύτερες γυναίκες που ζουν με τον σύζυγό τους μπορεί να αναλαμβάνουν περισσότερες ευθύνες για τη φροντίδα του, καθώς επιδεινώνεται η υγεία του. Οι συγγραφείς της μελέτης παραπέμπουν σε προηγούμενη έρευνα, σύμφωνα με την οποία οι γυναίκες που φροντίζουν τους συζύγους τους αναφέρουν συχνότερα κατάθλιψη από ό,τι οι άνδρες που φροντίζουν τις συζύγους τους.

Με άλλα λόγια, η συγκατοίκηση με έναν σύντροφο μπορεί να προσφέρει συντροφιά, αλλά και να συνεπάγεται ευθύνες φροντίδας που επιβαρύνουν συναισθηματικά. Οι ερευνητές προτείνουν ότι η καλύτερη πρόσβαση σε υποστήριξη από την κοινότητα και σε ευκαιρίες κοινωνικής σύνδεσης θα μπορούσε να συμβάλει στην ανακούφιση αυτής της πίεσης.

Πώς να στηρίξετε την ψυχική υγεία σας μεγαλώνοντας

Όποια κι αν είναι η συνθήκη διαβίωσής σας, είναι σημαντικό να έχετε ανθρώπους στους οποίους μπορείτε να βασιστείτε. Μερικοί τρόποι να ενισχύσετε το δίκτυο υποστήριξής σας είναι οι εξής:

• Καλλιεργήστε σχέσεις έξω από το σπίτι: Αφιερώστε χρόνο σε φιλίες και επισκέψεις από την οικογένεια, συμμετάσχετε σε ομάδες της κοινότητας ή σε τακτικές δραστηριότητες όπου μπορείτε να γνωρίσετε ανθρώπους. Αυτές οι σχέσεις μπορούν να προσφέρουν συντροφιά και πρακτική βοήθεια, ιδιαίτερα αν ζείτε μόνοι.
• Μοιραστείτε τις ευθύνες φροντίδας: Αν φροντίζετε τον ή τη σύζυγό σας, δεν χρειάζεται να αναλαμβάνετε τα πάντα μόνοι. Ζητήστε τη βοήθεια μελών της οικογένειας, εξετάστε επαγγελματικές υπηρεσίες φροντίδας εφόσον είναι διαθέσιμες ή επικοινωνήστε με ομάδες υποστήριξης φροντιστών. Το να μοιράζεστε τις ευθύνες μπορεί να μειώσει μέρος της συναισθηματικής πίεσης.

Τι να κρατήσετε

Η συγκατοίκηση με κάποιον δεν αποτελεί εγγυημένη προστασία από την κατάθλιψη, όπως και το να ζει κανείς μόνος δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κινδυνεύει η ψυχική του υγεία. Ιδιαίτερη σημασία φαίνεται να έχει το να υπάρχουν άνθρωποι στους οποίους μπορεί κανείς να στηριχθεί, είτε μένουν στο ίδιο σπίτι είτε όχι. Καθώς μεγαλώνουμε, ένα ισχυρό δίκτυο υποστήριξης μπορεί να είναι εξίσου πολύτιμο με ένα σπίτι.

Αν σας απασχολεί η ψυχική σας υγεία, συζητήστε τις ανησυχίες σας με τον γιατρό σας.