Παιδική διατροφική επιλεκτικότητα: Πού οφείλεται η άρνηση του φαγητού και πότε ανησυχούμε

Η διατροφική νεοφοβία και η επιλεκτική διατροφή είναι συχνές στην παιδική ηλικία και ενδέχεται να επηρεάσουν ουσιαστικά τόσο την ποιότητα όσο και την ποικιλία των γευμάτων. Η συστηματική ανασκόπηση των del Campo et al. (2025), που εξέτασε 142 επιστημονικές μελέτες, συσχετίζει την εμφάνισή τους με ένα περίπλοκο πλέγμα βιολογικών, ψυχολογικών, οικογενειακών και περιβαλλοντικών παραγόντων.

Αθηνά Εμιρζά
Διαιτολόγος – Διατροφολόγος
BSc (Hons) Human Nutrition and Dietetics – University of Greenwich
Μεταπτυχιακές σπουδές στην Ψυχολογία των Εξαρτήσεων και την Αλλαγή Συμπεριφοράς – University of Derby (σε εξέλιξη).

Με τον όρο διατροφική νεοφοβία περιγράφεται η διστακτικότητα του παιδιού απέναντι σε άγνωστα ή καινούργια τρόφιμα. Η διατροφική επιλεκτικότητα, από την άλλη, αφορά την απόρριψη μεγαλύτερου εύρους τροφών, μεταξύ των οποίων μπορεί να είναι και όσες το παιδί γνωρίζει ήδη.

Όταν η επιλεκτικότητα επιμένει, μπορεί να μειωθεί η πρόσληψη φρούτων, λαχανικών και άλλων βασικών κατηγοριών τροφίμων. Αυτό ενδέχεται να αυξήσει την πιθανότητα ανεπαρκούς πρόσληψης αναγκαίων βιταμινών και μετάλλων, όπως είναι ο σίδηρος, ο ψευδάργυρος, το μαγνήσιο και οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β.

Ενδέχεται επίσης να επιβαρυνθεί η ψυχολογική ευεξία του παιδιού, ενώ μπορεί να προκύψουν άγχος και εντάσεις στην οικογένεια. Σημαντικό ρόλο έχουν οι γονεϊκές πρακτικές σίτισης: η πίεση να φάει το παιδί, καθώς και οι αρνητικές εμπειρίες στο τραπέζι, είναι δυνατό να εντείνουν την απόρριψη τροφίμων.

Η αποδοχή νέων τροφίμων μπορεί να ενισχυθεί με επαναλαμβανόμενες προσφορές, αισθητηριακή εξοικείωση και ένα ευχάριστο περιβάλλον στα γεύματα. Γι’ αυτό, ο έγκαιρος εντοπισμός όσων επηρεάζουν τη διατροφική συμπεριφορά, μαζί με την κατάλληλη στήριξη της οικογένειας, έχει καθοριστική σημασία για την ανάπτυξη υγιεινών διατροφικών συνηθειών (del Campo, Bouzas and Tur, 2025).

Παράγοντες που επηρεάζουν την επιλεκτικότητα στη διατροφή των παιδιών

Η παιδική επιλεκτικότητα στο φαγητό δεν οφείλεται σε έναν μόνο λόγο, αλλά διαμορφώνεται από την αλληλεπίδραση διαφορετικών παραγόντων. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζουν οι πρώτες εμπειρίες σίτισης και το περιβάλλον της οικογένειας.

Όταν καθυστερεί η εισαγωγή στερεών τροφών με ποικίλες υφές, και κυρίως τροφών σε κομμάτια, το παιδί μπορεί αργότερα να δυσκολευτεί να δεχτεί μεγαλύτερη ποικιλία. Καθοριστικές είναι και οι γονεϊκές πρακτικές: η έντονη επιμονή να καταναλωθούν συγκεκριμένα τρόφιμα ή μεγαλύτερες μερίδες μπορεί να ενισχύσει την άρνηση και την αρνητική διάθεση απέναντι στο φαγητό.

Προστατευτικά μπορεί να λειτουργήσουν η τακτική προσφορά ποικίλων τροφών, η γνωριμία με καινούργιες γεύσεις και υφές, καθώς και τα κοινά γεύματα της οικογένειας, συμβάλλοντας σε πιο θετικές διατροφικές συνήθειες. Έτσι, η επιλεκτικότητα δεν είναι απλώς μια ιδιοτροπία, αλλά μια σύνθετη συμπεριφορά που αρχίζει να διαμορφώνεται από τα πρώτα στάδια της διατροφικής ανάπτυξης (Taylor and Emmett, 2019).

Παιδική διατροφική επιλεκτικότητα: ορισμός και κύρια γνωρίσματα

Ο όρος παιδική διατροφική επιλεκτικότητα (Picky/Fussy Eating) αναφέρεται στην περίπτωση όπου ένα παιδί δέχεται και καταναλώνει περιορισμένο εύρος τροφίμων. Η συμπεριφορά μπορεί να περιλαμβάνει άρνηση νέων τροφών, απόρριψη φαγητών που έτρωγε παλαιότερα, αλλά και έντονη προτίμηση σε συγκεκριμένες γεύσεις, υφές ή τρόπους μαγειρέματος.

Δεν είναι πάντα εύκολο να εντοπιστεί η επιλεκτικότητα, αφού η ένταση και η μορφή της διαφέρουν ανάμεσα στα παιδιά. Ξεχωριστή, αν και συχνά συνυπάρχουσα, διάσταση αποτελεί η τροφική νεοφοβία (Food Neophobia), δηλαδή η απροθυμία του παιδιού να δοκιμάσει άγνωστα τρόφιμα (Taylor et al., 2015).

Διατροφική επιλεκτικότητα στα παιδιά με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος

Η Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ) είναι νευροαναπτυξιακή κατάσταση που μπορεί να επηρεάζει σε διαφορετικό βαθμό το πώς επικοινωνεί το παιδί, πώς αλληλεπιδρά με το περιβάλλον και πώς επεξεργάζεται τις αισθητηριακές πληροφορίες. Η ονομασία «φάσμα» αποτυπώνει ακριβώς ότι ο αυτισμός δεν έχει μία ενιαία μορφή.

Οι δυνατότητες, οι ανάγκες και οι ιδιαιτερότητες κάθε παιδιού είναι προσωπικές. Επιπλέον, τα χαρακτηριστικά του αυτισμού μπορεί να εμφανίζονται με διαφορετικό συνδυασμό και ένταση.

Η αισθητηριακή επεξεργασία είναι ένας τομέας που ενδέχεται να επηρεαστεί· αφορά τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος προσλαμβάνει και οργανώνει τα ερεθίσματα του περιβάλλοντος.

Κατά συνέπεια, οι ήχοι, οι οσμές, οι υφές, οι γεύσεις, οι θερμοκρασίες και οι οπτικές πληροφορίες μπορεί να βιώνονται διαφορετικά. Ένα ερέθισμα που δεν ενοχλεί ένα παιδί μπορεί να είναι ιδιαίτερα έντονο ή δυσάρεστο για κάποιο άλλο.

Οι ιδιαιτερότητες αυτές ενδέχεται να διαμορφώσουν και τον τρόπο με τον οποίο το παιδί βιώνει το φαγητό. Το γεύμα δεν είναι μόνο πρόσληψη τροφής: περιλαμβάνει ταυτόχρονα γευστικά και οσφρητικά ερεθίσματα, την αφή και την όραση, καθώς και την αίσθηση της υφής μέσα στο στόμα.

Έτσι, η απόρριψη ενός τροφίμου μπορεί να οφείλεται σε δυσφορία που προκαλεί κάποιο αισθητηριακό του γνώρισμα και όχι σε έλλειψη πείνας ή απροθυμία του παιδιού να συνεργαστεί.

Σε παιδιά με ΔΑΦ η διατροφική επιλεκτικότητα είναι συχνή και μπορεί να εκφράζεται με μικρή ποικιλία τροφίμων, απόρριψη ορισμένων γευμάτων ή ισχυρή προτίμηση σε γνώριμες επιλογές.

Η αποδοχή μπορεί να περιορίζεται σε ορισμένες γεύσεις, χρώματα ή υφές, ενώ σε κάποια παιδιά αρκεί να αλλάξει ο τρόπος σερβιρίσματος ενός αγαπημένου φαγητού για να δυσκολευτούν. Η εισαγωγή νέων τροφίμων ενδέχεται να γίνεται δυσκολότερη όταν υπάρχει ανάγκη για επανάληψη και σταθερότητα.

Η συγκεκριμένη συμπεριφορά δεν εμφανίζεται σε όλα τα παιδιά με αυτισμό, ούτε οφείλεται πάντα στους ίδιους λόγους. Μπορεί να σχετίζεται ακόμη με προβλήματα στη μάσηση ή την κατάποση, με τις στοματοκινητικές δεξιότητες ή με γαστρεντερικές ενοχλήσεις, όπως ο κοιλιακός πόνος και η δυσκοιλιότητα.

Γι’ αυτό είναι σημαντικό να λαμβάνονται υπόψη οι παράγοντες που εμπλέκονται: η άρνηση ενός τροφίμου δεν συνιστά αυτομάτως ιδιοτροπία ή πείσμα (Conti et al., 2026).

Παιδική διατροφική επιλεκτικότητα: Όροι και επιστημονική ερμηνεία

Η διατροφική επιλεκτικότητα στην παιδική ηλικία είναι πολυσύνθετη και δεν ταυτίζεται μόνο με το να αρνείται ένα παιδί συγκεκριμένα τρόφιμα. Η διεθνής επιστημονική βιβλιογραφία χρησιμοποιεί περισσότερους από έναν όρους για συμπεριφορές όπως η μικρή ποικιλία στη διατροφή, η αποφυγή άγνωστων τροφίμων και η επιλεκτική αποδοχή γεύσεων, υφών ή άλλων γνωρισμάτων των τροφίμων. Στους βασικούς όρους συγκαταλέγονται οι Picky Eating, Food Selectivity, Food Fussiness, Food Neophobia και Food Refusal. Υπάρχουν επικαλύψεις μεταξύ τους, αλλά δεν έχουν ακριβώς το ίδιο περιεχόμενο, αφού περιγράφουν διαφορετικές πλευρές της διατροφικής συμπεριφοράς.

Picky Eating – Επιλεκτική διατροφή

Ο όρος αφορά παιδιά που τρώνε λίγα είδη τροφίμων και απορρίπτουν πολλές επιλογές, ακόμη κι αν τις έχουν γνωρίσει και δοκιμάσει παλαιότερα. Συχνά παρατηρούνται έντονες προτιμήσεις, μικρή ανοχή σε διαφορετικές γεύσεις και δυσκολία να εξερευνήσουν νέες διατροφικές επιλογές.

Food Selectivity – Επιλεκτικότητα ως προς τα τρόφιμα

Με τον όρο περιγράφεται η περιορισμένη γκάμα τροφίμων που δέχεται ένα παιδί. Η αποδοχή μπορεί να εξαρτάται από στοιχεία όπως η οσμή, η θερμοκρασία, η γεύση, το χρώμα, η υφή, η σύσταση ή ο τρόπος μαγειρέματος. Κατά συνέπεια, ένα τρόφιμο μπορεί να γίνεται δεκτό μόνο αν παρασκευαστεί ή παρουσιαστεί με συγκεκριμένο τρόπο.

Food Fussiness – Έντονη διατροφική ιδιοτροπία

Ο όρος περιλαμβάνει την έντονη διατροφική επιλεκτικότητα, τη μειωμένη προθυμία για δοκιμή νέων γεύσεων και τη συχνή δυσαρέσκεια για όσα προσφέρονται. Μπορεί να συνιστά ένα πιο σταθερό πρότυπο συμπεριφοράς και, μεταξύ άλλων, αξιολογείται με την υποκλίμακα Food Fussiness του ερωτηματολογίου Children’s Eating Behaviour Questionnaire (CEBQ).

Food Neophobia – Φόβος για νέα τρόφιμα

Η τροφική νεοφοβία αφορά την επιφυλακτικότητα ή την απροθυμία ενός παιδιού να δοκιμάσει άγνωστα τρόφιμα, με προτίμηση συνήθως σε όσα γνωρίζει ήδη. Ξεχωρίζει από την ευρύτερη επιλεκτικότητα, επειδή στρέφεται κυρίως στην απόρριψη νέων τροφίμων. Αντίθετα, το Picky Eating μπορεί να περιλαμβάνει και την άρνηση επιλογών που το παιδί έχει δοκιμάσει και καταναλώσει στο παρελθόν. Οι δύο συμπεριφορές είναι δυνατόν να συνυπάρχουν (Dovey et al., 2008).

Food Refusal – Απόρριψη τροφής

Πρόκειται για τη συμπεριφορά κατά την οποία απορρίπτεται ένα τρόφιμο ή γεύμα, με τρόπους όπως η άρνηση δοκιμής, η απομάκρυνση του φαγητού, το φτύσιμο ή μια έντονη αντίδραση. Δεν είναι ξεχωριστή διαγνωστική κατηγορία, αλλά εκδήλωση συμπεριφοράς που μπορεί να συνδέεται με αισθητηριακή ευαισθησία, τροφική νεοφοβία ή διατροφική επιλεκτικότητα.

Τι συμβάλλει στην εμφάνιση της παιδικής διατροφικής επιλεκτικότητας

Η παιδική διατροφική επιλεκτικότητα δεν έχει μία μόνο αιτία· διαμορφώνεται μέσα από την αλληλεπίδραση αναπτυξιακών, ατομικών, αισθητηριακών, οικογενειακών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Την εμφάνιση αλλά και τη διάρκεια των σχετικών συμπεριφορών μπορεί να επηρεάζουν η ηλικία και η προσωπικότητα, το κοινωνικό περιβάλλον, οι πρακτικές σίτισης των γονέων και η διάθεση του παιδιού να δοκιμάζει νέα τρόφιμα.

Αναπτυξιακές επιδράσεις

Καθώς μεγαλώνει το παιδί, διαμορφώνονται σταδιακά οι γευστικές του προτιμήσεις και ο τρόπος με τον οποίο ανταποκρίνεται σε νέες εμπειρίες με το φαγητό, γι’ αυτό η ηλικία παίζει σημαντικό ρόλο. Η επιφύλαξη απέναντι σε άγνωστα τρόφιμα μπορεί να εντάσσεται στη φυσιολογική ανάπτυξη, αλλά η διάρκειά της και ο βαθμός της δεν είναι ίδιοι σε όλα τα παιδιά.

Πτυχές της προσωπικότητας

Τα ατομικά χαρακτηριστικά και η ιδιοσυγκρασία ενός παιδιού επηρεάζουν το κατά πόσο είναι πρόθυμο να δοκιμάσει νέες γεύσεις και να δεχθεί διαφορετικά τρόφιμα. Όσα παιδιά είναι πιο διστακτικά απέναντι σε νέες εμπειρίες μπορεί να εμφανίζουν εντονότερη τροφική νεοφοβία και να δυσκολεύονται περισσότερο όταν αλλάζει το διατροφικό τους περιβάλλον.

Ο ρόλος των αισθητηριακών παραγόντων

Η αποδοχή ενός τροφίμου εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τον τρόπο με τον οποίο το αντιλαμβάνεται αισθητηριακά το παιδί. Η γεύση, η οσμή, η υφή, η εικόνα και η αίσθηση μέσα στο στόμα διαμορφώνουν την εμπειρία του. Για ορισμένα παιδιά, η αυξημένη ευαισθησία στα απτικά ερεθίσματα (Tactile Defensiveness) ενδέχεται να προκαλεί έντονη δυσφορία απέναντι σε συγκεκριμένες υφές και συστάσεις. Έτσι μπορεί να εξηγείται γιατί δέχονται ένα τρόφιμο σε μία μορφή, αλλά το απορρίπτουν όταν αλλάζει η υφή του ή ο τρόπος παρασκευής του.

Οι γονεϊκές πρακτικές και η προσέγγιση της σίτισης

Η σχέση του παιδιού με το φαγητό μπορεί να διαμορφωθεί σε μεγάλο βαθμό από τον τρόπο με τον οποίο οι γονείς χειρίζονται τη διατροφή του. Η επιμονή να δοκιμάσει συγκεκριμένα τρόφιμα, η πίεση για να φάει, η παρουσίαση νέων γεύσεων και η αλληλεπίδραση στα γεύματα είναι δυνατόν να επηρεάσουν τόσο τη διάρκεια όσο και την ένταση της επιλεκτικής συμπεριφοράς. Όταν η πίεση είναι υπερβολική, μπορεί να ενισχυθούν τα αρνητικά συναισθήματα για ένα τρόφιμο και να αυξηθεί η αντίσταση του παιδιού να το καταναλώσει.

Κοινωνικές επιρροές και περιβάλλον

Οι διατροφικές προτιμήσεις διαμορφώνονται και μέσα στο οικογενειακό και κοινωνικό πλαίσιο. Σε αυτές μπορεί να συμβάλουν οι συνήθειες των γονέων, η ποικιλία τροφίμων που διατίθεται στο σπίτι, το πόσο συχνά το παιδί εκτίθεται σε νέες γεύσεις, καθώς και οι πολιτισμικές διατροφικές πρακτικές. Μέσα από τις καθημερινές εμπειρίες και την επαφή του με το περιβάλλον όπου μεγαλώνει, το παιδί αναπτύσσει τη διατροφική του συμπεριφορά.

Γιατί χρειάζεται να ξεχωρίζουμε την τροφική νεοφοβία από την επιλεκτικότητα

Στην ανασκόπηση των Dovey et al. (2008), ένα από τα βασικά συμπεράσματα είναι ότι η τροφική νεοφοβία και η διατροφική επιλεκτικότητα είναι διακριτές, αν και συνδεόμενες, συμπεριφορές. Είναι δυνατόν να συνυπάρχουν, να σχετίζονται με κοινούς παράγοντες και να περιορίζουν μαζί την ποικιλία στη διατροφή. Παρ’ όλα αυτά, διαφέρουν ως προς το τι αποφεύγεται: η νεοφοβία αφορά κυρίως άγνωστα τρόφιμα, ενώ η επιλεκτικότητα μπορεί να περιλαμβάνει την απόρριψη τόσο νέων όσο και γνώριμων τροφίμων. Η διάκριση αυτή βοηθά να αξιολογηθούν καλύτερα οι αιτίες της διατροφικής απόρριψης στα παιδιά και να επιλεγούν κατάλληλες παρεμβάσεις.

Πρώιμη επαφή με διαφορετικά τρόφιμα και διατροφική ποικιλία

Η έκθεση σε ποικιλία τροφίμων από νωρίς και σε επαναλαμβανόμενη βάση μπορεί να ενισχύσει τη διατροφική ποικιλία. Όταν το παιδί εξοικειώνεται με νέες γεύσεις και υφές, ενδέχεται να αποδεχθεί ευκολότερα τρόφιμα που αρχικά αρνείται. Η προσέγγιση χρειάζεται να είναι σταδιακή και χωρίς υπερβολική πίεση, δίνοντάς του χρόνο να γνωρίσει τα τρόφιμα μέσα από θετικές, επαναλαμβανόμενες εμπειρίες. Επιδίωξη δεν είναι μόνο να αυξηθεί η ποσότητα που τρώει, αλλά να διαμορφωθεί μια πιο ευέλικτη και ισορροπημένη διατροφική συμπεριφορά, με περισσότερες επιλογές και σταδιακή αποδοχή νέων τροφίμων (Dovey et al., 2008).

Αισθητηριακές αντιδράσεις και αποφυγή τροφίμων: αλλαγές στις προτιμήσεις

Η παιδική διατροφική συμπεριφορά δεν περιορίζεται στην τροφική νεοφοβία και τη γενικότερη επιλεκτικότητα. Περιλαμβάνει επίσης εκδηλώσεις που συνδέονται με το πώς τα παιδιά αντιλαμβάνονται, επεξεργάζονται και αποδέχονται τα τρόφιμα. Η ευαισθησία στα αισθητηριακά χαρακτηριστικά, η αποστροφή για ορισμένες γεύσεις και υφές, η σταθερή αποφυγή συγκεκριμένων τροφίμων και η επαναλαμβανόμενη προτίμηση για τα ίδια γεύματα είναι συμπεριφορές που μπορεί να περιορίσουν αισθητά τη διατροφική ποικιλία.

Η αποδοχή ενός τροφίμου από το παιδί μπορεί να μεταβάλλεται: ένα γεύμα που τρώει πρόθυμα επί αρκετές ημέρες ενδέχεται αργότερα να απορριφθεί χωρίς προφανή λόγο. Για να ερμηνευτούν αυτές οι συμπεριφορές, χρειάζεται να εξεταστούν όχι μόνο τα γνωρίσματα των τροφίμων και οι αισθητηριακές αντιδράσεις, αλλά και οι εμπειρίες του παιδιού, η αναπτυξιακή του πορεία και το οικογενειακό πλαίσιο. Η συστηματική ανασκόπηση ποιοτικών μελετών των Wolstenholme et al. (2020) φωτίζει αυτή την πολυπλοκότητα της παιδικής διατροφικής επιλεκτικότητας και τις σημαντικές επιπτώσεις της στην καθημερινή ζωή παιδιών και γονέων.

Για ποιους λόγους ένα παιδί δέχεται ένα τρόφιμο τη μία μέρα και την απορρίπτει την επόμενη;

«Μα αφού χθες το έτρωγε με ευχαρίστηση, γιατί σήμερα δεν θέλει ούτε να το βλέπει;» Αυτή είναι μια συνηθισμένη απορία για γονείς παιδιών με επιλεκτική διατροφική συμπεριφορά. Ένα φαγητό που ως πρόσφατα ήταν αγαπημένο μπορεί ξαφνικά να μην γίνεται αποδεκτό, όπως και ένα καθημερινό γεύμα μπορεί να πάψει να ενδιαφέρει το παιδί. Δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι πρόκειται για πείσμα ή για προσπάθεια να εναντιωθεί στους γονείς. Η αποδοχή των τροφίμων προκύπτει από μια σύνθετη διαδικασία, στην οποία συνδυάζονται πολλοί παράγοντες.

Αναπτυξιακές αλλαγές και νεοφοβία απέναντι στα τρόφιμα

Οι προτιμήσεις των παιδιών για το φαγητό εξελίσσονται σταδιακά, καθώς μεγαλώνουν και αποκτούν επαναλαμβανόμενες εμπειρίες με διαφορετικά τρόφιμα. Στη νηπιακή και προσχολική ηλικία είναι πιθανό να ενταθεί η τροφική νεοφοβία, δηλαδή η διστακτικότητα απέναντι σε άγνωστα ή νέα τρόφιμα. Την ίδια περίοδο, το παιδί μπορεί προσωρινά να μειώσει την αποδοχή τροφών που παλαιότερα έτρωγε ευχάριστα. Η αλλαγή αυτή μπορεί να αποτελεί μέρος της φυσιολογικής διαμόρφωσης των προτιμήσεών του και δεν υποδηλώνει αναγκαστικά μόνιμη αποστροφή προς το συγκεκριμένο τρόφιμο (Nicklaus, 2009).

Αισθητηριακή ευαισθησία: διαφορετική αντίληψη του ίδιου φαγητού

Το αν ένα παιδί θα φάει ένα γεύμα εξαρτάται και από την αισθητηριακή εμπειρία του, όχι μόνο από το τρόφιμο που περιέχει. Παράγοντες όπως η γεύση και η μυρωδιά, το χρώμα και η θερμοκρασία, αλλά και η υφή ή η όψη του φαγητού, μπορεί να επηρεάσουν την προθυμία του. Ακόμη και μικρές αλλαγές στο μαγείρεμα ή στο σερβίρισμα είναι δυνατόν να διαφοροποιήσουν την εμπειρία του: ίσως προτιμά ένα τρόφιμο τραγανό, αλλά το απορρίπτει όταν μαλακώσει, ή δέχεται τα υλικά ενός γεύματος χωριστά και όχι ανακατεμένα. Συνεπώς, το φαγητό που οι ενήλικες θεωρούν «το ίδιο φαγητό» μπορεί να γίνεται αντιληπτό διαφορετικά από το παιδί (Dovey et al., 2008· Wolstenholme et al., 2020).

Οι προηγούμενες εμπειρίες και τα συναισθήματα που συνδέονται με το φαγητό

Οι εμπειρίες που έχει βιώσει ένα παιδί με ένα τρόφιμο μπορούν να επηρεάσουν τη στάση του απέναντί του. Πίεση να φάει όλη την ποσότητα, έντονη ενόχληση από τη γεύση ή την υφή ή δυσφορία την ώρα του γεύματος ενδέχεται να δυσκολέψουν τη μελλοντική αποδοχή. Από την άλλη, μια θετική εμπειρία μαζί με την επανειλημμένη επαφή μπορούν να βοηθήσουν το παιδί να εξοικειωθεί με το τρόφιμο. Άρα, ρόλο δεν παίζει μόνο το ίδιο το φαγητό, αλλά και οι περιστάσεις στις οποίες το παιδί το γνώρισε και το κατανάλωσε (Dovey et al., 2008).

Η εξοικείωση μέσα από την επαναλαμβανόμενη έκθεση

Το να δοκιμάσει ένα παιδί ένα τρόφιμο για πρώτη φορά δεν σημαίνει ότι θα το αποδεχθεί αμέσως. Μπορεί να χρειαστούν πολλές ευκαιρίες για θετική έκθεση, χωρίς πίεση, ώστε να εξοικειωθεί με τη γεύση, την όψη και την υφή του. Αυτή η εξοικείωση είναι δυνατόν να βοηθήσει στην αποδοχή, χωρίς όμως να εξασφαλίζει ότι αυτή θα διατηρηθεί. Επομένως, ακόμη κι αν έχει δοκιμάσει ένα τρόφιμο και το έχει δεχθεί αρκετές φορές, το παιδί μπορεί αργότερα να το απορρίψει. Οι διατροφικές προτιμήσεις μεταβάλλονται διαρκώς και επηρεάζονται σημαντικά από την επανάληψη και όσα έχει ήδη βιώσει το παιδί (Aldridge, Dovey and Halford, 2009).

Το οικογενειακό πλαίσιο και οι συνθήκες των γευμάτων

Το πλαίσιο των γευμάτων μπορεί να διαμορφώσει και αυτό τον τρόπο με τον οποίο συμπεριφέρεται το παιδί απέναντι στο φαγητό. Όταν καλείται πιεστικά να δοκιμάσει ή να αδειάσει το πιάτο του, όταν γίνονται διαπραγματεύσεις ή συγκρίσεις με άλλα παιδιά και επικρατεί ένταση στο τραπέζι, το φαγητό ενδέχεται να συνδεθεί με αρνητικά συναισθήματα. Ένα ήρεμο κλίμα, η θετική αντιμετώπιση από τους γονείς και η δυνατότητα γνωριμίας με τις τροφές χωρίς εξαναγκασμό, αντίθετα, μπορούν να ενισχύσουν μια πιο θετική σχέση με τη διατροφή. Οι Wolstenholme et al. (2020) επισημαίνουν ότι οι πεποιθήσεις των γονέων, οι πρακτικές σίτισης και το συναισθηματικό κλίμα στα γεύματα έχουν σημασία για το πώς βιώνεται η παιδική διατροφική επιλεκτικότητα.

Προσωρινές προτιμήσεις και κορεσμός από την επανάληψη

Είναι πιθανό ένα παιδί να ζητά το ίδιο φαγητό για αρκετές ημέρες στη σειρά και κατόπιν να πάψει να το θέλει. Η συχνή κατανάλωση λίγων επιλογών μπορεί να προκαλέσει πρόσκαιρη κόπωση από ένα συγκεκριμένο γεύμα ή να περιορίσει την επιθυμία του παιδιού για αυτό. Αυτή η συμπεριφορά περιγράφεται με τον όρο Food Jags: πρόκειται για επαναλαμβανόμενη προτίμηση στα ίδια τρόφιμα για ορισμένο διάστημα. Παρ’ όλα αυτά, δεν σημαίνει ότι κάθε μεταβολή στις προτιμήσεις εξηγείται από κορεσμό ή ότι αποτελεί από μόνη της σημάδι διατροφικής διαταραχής.

Τι χρειάζεται να γνωρίζουν οι γονείς για την επιλεκτικότητα

Το να δέχεται και να απορρίπτει εναλλάξ διάφορα τρόφιμα μπορεί να είναι φυσιολογικό στάδιο στην ανάπτυξη των διατροφικών προτιμήσεων. Η αξιολόγηση, ωστόσο, είναι απαραίτητη όταν περιορίζονται σταδιακά όλο και περισσότερο οι επιλογές, αποφεύγονται σταθερά ολόκληρες ομάδες τροφίμων ή υπάρχουν ενδείξεις ότι η πρόσληψη τροφής δεν επαρκεί. Αντί να αποδίδεται κάθε άρνηση σε πείσμα, είναι σημαντικό να διερευνώνται οι αισθητηριακοί, αναπτυξιακοί, συμπεριφορικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες που ενδέχεται να επηρεάζουν τη σχέση του παιδιού με το φαγητό.

Συμπέρασμα για την παιδική διατροφική επιλεκτικότητα

Η επιλεκτικότητα στη διατροφή των παιδιών έχει πολλές πιθανές παραμέτρους και δεν είναι σωστό να εκλαμβάνεται απλώς ως μια προσωρινή ιδιοτροπία ή ως άρνηση του φαγητού. Μπορεί να σχετίζεται με την ανάπτυξη, τις αισθητηριακές ιδιαιτερότητες, τις πρώτες εμπειρίες σίτισης, τις πρακτικές της οικογένειας αλλά και το ευρύτερο περιβάλλον του παιδιού.

Η διατροφική νεοφοβία και η επιλεκτικότητα είναι διαφορετικά φαινόμενα, αλλά μπορούν να εμφανιστούν μαζί και να επηρεάσουν τόσο την ποικιλία όσο και την ποιότητα της διατροφής. Χρειάζεται αυξημένη προσοχή όταν η αποφυγή τροφίμων είναι επίμονη ή έντονη, ή όταν συνυπάρχουν διατροφικές ελλείψεις και δυσκολίες στην ανάπτυξη.

Για να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά η επιλεκτική συμπεριφορά, πρώτο βήμα είναι να κατανοηθούν οι παράγοντες που βρίσκονται πίσω από αυτήν. Η υπομονή, η επανειλημμένη προσφορά νέων τροφών χωρίς πίεση, η θετική στάση των γονέων και ένα γαλήνιο οικογενειακό κλίμα στα γεύματα μπορούν σταδιακά να βοηθήσουν το παιδί να διευρύνει τις διατροφικές του επιλογές.

Επιδίωξη δεν είναι να αναγκαστεί το παιδί να φάει συγκεκριμένες τροφές, αλλά να διαμορφώσει μια θετική, υγιή και ισορροπημένη σχέση με το φαγητό. Αυτή μπορεί να αποτελέσει σημαντικό θεμέλιο για τη διατροφική συμπεριφορά του στην ενήλικη ζωή.

ΔΗΛΩΣΗ ΑΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ

Το περιεχόμενο παρέχεται αποκλειστικά για ενημέρωση και εκπαίδευση και δεν συνιστά ιατρική διάγνωση ή θεραπευτική σύσταση. Δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη εκτίμηση και καθοδήγηση από γιατρό ή άλλον αρμόδιο επαγγελματία υγείας. Εάν υπάρχει πάθηση ή συμπτώματα, ή λαμβάνεται φαρμακευτική αγωγή, πριν από οποιαδήποτε αλλαγή στη διατροφή, στην άσκηση ή στη θεραπεία πρέπει να ζητείται η συμβουλή του θεράποντος ιατρού.

1. V. Aldridge, T.M. Dovey and J.C.G. Halford (2009), ‘The role of familiarity in dietary development’, Developmental Review, 29(1), σελ. 32–44. Διαθέσιμο στο: https://doi.org/10.1016/j.dr.2008.11.001.

2. M.V. Conti et al. (2026), ‘Unlocking the link: Exploring the association between food selectivity and health outcome in autism spectrum disorder—A systematic review’, Nutrition Reviews, 84(3), σελ. 584–599. Διαθέσιμο στο: https://doi.org/10.1093/nutrit/nuaf052.

3. C. del Campo, C. Bouzas and J.A. Tur (2025), ‘Risk factors and consequences of food neophobia and pickiness in children and adolescents: A systematic review’, Foods, τόμος 14, τεύχος 1, άρθρο 69. Διαθέσιμο στο: https://doi.org/10.3390/foods14010069.

4. T.M. Dovey, P.A. Staples, E.L. Gibson and J.C.G. Halford (2008), ‘Food neophobia and “picky/fussy” eating in children: A review’, Appetite, τόμος 50, τεύχη 2–3, σελ. 181–193. Διαθέσιμο στο: https://doi.org/10.1016/j.appet.2007.09.009.

5. S. Nicklaus (2009), ‘Development of food variety in children’, Appetite, 52(1), σελ. 253–255. Διαθέσιμο στο: https://doi.org/10.1016/j.appet.2008.09.018.

6. C.M. Taylor and P.M. Emmett (2019), ‘Picky eating in children: Causes and consequences’, Proceedings of the Nutrition Society, 78(2), σελ. 161–169. Διαθέσιμο στο: https://doi.org/10.1017/S0029665118002586.

7. Το 2015, οι Taylor, C.M., Wernimont, S.M., Northstone, K. και Emmett, P.M. δημοσίευσαν τη μελέτη «Picky/fussy eating in children: Review of definitions, assessment, prevalence, and dietary intakes» στο περιοδικό Appetite, τόμος 95, σ. 349–359. Διαθέσιμη μέσω DOI.

8. Οι Wolstenholme, H., Kelly, C., Hennessy, M. και Heary, C. δημοσίευσαν το 2020 τη μελέτη «Childhood fussy/picky eating behaviours: A systematic review and synthesis of qualitative studies» στο περιοδικό International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, τόμος 17, άρθρο 2. Διαθέσιμη μέσω DOI.