Το άρθρο αναζητά τι κάνει δύσκολη την άρνηση και εξετάζει γιατί προσπαθούμε να ικανοποιούμε τους άλλους, συχνά παραμερίζοντας τις ανάγκες μας. Σύμφωνα με ερευνητικά στοιχεία, αυτή η τάση ενδέχεται να συνδέεται με βιολογικούς τρόπους διαχείρισης του άγχους, όπως η αντίδραση υποταγής.
Η επιθυμία μας για αποδοχή και συνεργασία, η οποία ανάγεται στην εξελικτική μας πορεία, μπορεί να μας κάνει να υποχωρούμε σχεδόν αυτόματα. Ωστόσο, το «όχι» δεν είναι απαραίτητα κάτι αρνητικό: μπορεί να συμβάλει στην ενδυνάμωση των σχέσεων και να μας επιτρέψει να παραμείνουμε αυθεντικοί.
Μήπως απαντάμε «ναι» ενώ μέσα μας θέλουμε να αρνηθούμε; Γιατί, στην προσπάθεια να ικανοποιήσουμε τους άλλους, μπορεί να απομακρυνόμαστε από τον εαυτό μας στις σχέσεις; Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτή η συμπεριφορά ίσως σχετίζεται με τον τρόπο που αντιδρούμε στο στρες.
Έρευνα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό CNS Spectrums αναφέρει ότι οι άνθρωποι είναι βιολογικά προδιατεθειμένοι να αντιμετωπίζουν το άγχος με συγκεκριμένο τρόπο. Αυτός ενδέχεται να επηρεάζει το πόσο προσαρμοστικοί γινόμαστε και πόσα είμαστε πρόθυμοι να ανεχτούμε.
Το να βάζουμε στην άκρη όσα θέλουμε και χρειαζόμαστε, προκειμένου να ευχαριστήσουμε τους άλλους, μπορεί να μας απογοητεύει. Η καταπίεση αυτή ενδέχεται να επιβαρύνει την ψυχική μας υγεία και τις σχέσεις μας με τους γύρω μας.
Πώς αντιμετωπίζουμε το στρες στις σχέσεις
Η αντίδραση αυτή δεν εμφανίζεται χωρίς λόγο. Οι άνθρωποι έχουν έμφυτους τρόπους για να διαχειρίζονται τον φόβο και το άγχος, που περιλαμβάνουν τις αντιδράσεις μάχης, φυγής, παγώματος και υποταγής. Πρόκειται για ενστικτώδεις αποκρίσεις που μας προετοιμάζουν να επιβιώσουμε σε δύσκολες συνθήκες.
Η μάχη και η φυγή μάς παρακινούν να ενεργήσουμε, ενώ το πάγωμα μπορεί να μας ακινητοποιήσει. Η υποταγή, αντίθετα, εκδηλώνεται πιο διακριτικά και έμμεσα: προσπαθούμε να καθησυχάσουμε ή να κατευνάσουμε τους άλλους, περιορίζοντας τον κίνδυνο και τη σύγκρουση.
Σε συνθήκες έντασης ή χάους, η υποταγή μπορεί να εμφανιστεί συχνότερα. Ένα παιδί που μεγαλώνει σε οικογενειακό περιβάλλον με άγχος, ένταση ή αβεβαιότητα ενδέχεται να καταφύγει σε αυτήν ως βασικό τρόπο περιορισμού του στρες.
Όταν η ευχάριστη ή υπερβολικά προσαρμοστική συμπεριφορά βοηθά ένα παιδί να γλιτώνει τις διαφωνίες ή την τιμωρία, ο εγκέφαλος μαθαίνει να συνδέει την ικανοποίηση των άλλων με την ασφάλεια. Σταδιακά, η αντίδραση αυτή γίνεται αυτόματη και μπορεί να διατηρηθεί στην ενήλικη ζωή, περνώντας και σε άλλες σχέσεις.
Οι εξελικτικές καταβολές
Αξίζει να προσεγγίσουμε το θέμα και μέσα από το πρίσμα της εξέλιξης. Οι πρόγονοί μας ζούσαν σε στενά δεμένες ομάδες, όπου μια σύγκρουση μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την επιβίωσή τους.
Για να διατηρείται η αρμονία στην ομάδα, ήταν σημαντικό οι άνθρωποι να αντιλαμβάνονται τη συναισθηματική κατάσταση των άλλων, ιδιαίτερα όσων είχαν κυρίαρχη θέση. Έτσι, η συνεργασία και η προσπάθεια κατευνασμού έγιναν ουσιώδεις πρακτικές για την επιβίωση.
Παρότι αυτές οι συμπεριφορές συνδέονται με το μακρινό παρελθόν και την παιδική ηλικία, έχουν ενσωματωθεί στο ανθρώπινο DNA. Έτσι, ο εγκέφαλος μπορεί να τις εκλαμβάνει ως αποτελεσματικό τρόπο αντιμετώπισης του άγχους σε κάθε συνθήκη, ακόμη κι όταν δεν υπάρχει λόγος να χρησιμοποιηθούν.
Συχνά πιστεύουμε, χωρίς αυτό να ισχύει, ότι αν συμφωνούμε διαρκώς και ευχαριστούμε φίλους, συγγενείς και συναδέλφους, θα νιώθουμε μεγαλύτερη ασφάλεια, θα είμαστε πιο αρεστοί και τελικά πιο ευτυχισμένοι.
Αυτή η λανθασμένη πεποίθηση μάς έχει οδηγήσει να απομακρυνόμαστε από την αλήθεια μας και να ξεπερνάμε τα όρια και τις αντοχές μας. Η άρνηση δεν σημαίνει ότι οι άλλοι θα μας μισήσουν. Αντίθετα, όταν ξεκαθαρίζουμε τα όριά μας, είναι πιθανότερο να μας καταλάβουν καλύτερα και να μας εκτιμήσουν περισσότερο.
Συνοπτικά
- Η δυσκολία να αρνούμαστε συνδέεται με βιολογικούς μηχανισμούς που αφορούν την αντιμετώπιση του άγχους και τις αντιδράσεις υποταγής.
- Οι εξελικτικές ρίζες της ανάγκης μας για αποδοχή και συνεργασία μπορεί να μας ωθούν να βάζουμε σε δεύτερη μοίρα όσα χρειαζόμαστε οι ίδιοι.
- Το να λέμε «όχι» είναι δυνατό να στηρίξει τις σχέσεις μας και παράλληλα να μας βοηθήσει να παραμένουμε αυθεντικοί.
- Οι άνθρωποι είναι προγραμματισμένοι να καταφεύγουν σε στρατηγικές υποταγής, ώστε να περιορίζουν την ένταση και τις αντιπαραθέσεις, κάτι που ενδέχεται να έχει αντίκτυπο στην ψυχική τους υγεία.
- Η πεποίθηση πως αν ικανοποιούμε διαρκώς τους άλλους θα γίνουμε πιο αρεστοί μπορεί να μας κάνει να υπερβαίνουμε τα προσωπικά μας όρια και να απομακρυνόμαστε από την αλήθεια μας.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/scheseis-giati-dyskoleyomaste-na-poyme-ochi/8649
