Θερμοστάτης και σχέσεις: γιατί η διαφωνία για τη θερμοκρασία μπορεί να γίνει πεδίο μάχης

Σχεδόν δύο στα τρία ζευγάρια διαφωνούν για την ιδανική θερμοκρασία του υπνοδωματίου. Οι διαφωνίες για τη θέρμανση δεν περιορίζονται, όμως, στο σπίτι: μπορεί να αφορούν συγκατοίκους και συναδέλφους, ενώ συχνά οδηγούν σε κρυφές αλλαγές στον θερμοστάτη. Υπάρχει τρόπος να βρεθεί μια συμφωνία;

Μια πρόσφατη ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πρότεινε μια εφαρμογή γνωριμιών όπου οι χρήστες θα δήλωναν τις προτιμήσεις τους για τον θερμοστάτη. Ο δημιουργός της ανάρτησης προτιμούσε τους 24°C την ημέρα και τους 19°C την ώρα του ύπνου. Η ιδέα προκάλεσε πλήθος αντιδράσεων: κάποιοι τη βρήκαν εξαιρετική, ενώ άλλοι αστειεύτηκαν ότι οι 24°C θυμίζουν θερμοκήπιο.

Καθώς πλησιάζει ο χειμώνας και το κόστος της ενέργειας αυξάνεται, οι «πόλεμοι του θερμοστάτη» γίνονται συχνό θέμα συζήτησης. Αμερικανική έρευνα τον Σεπτέμβριο έδειξε ότι το 44% των ζευγαριών παραδέχθηκε πως αλλάζει κρυφά τη ρύθμιση της θερμοκρασίας αφού ο σύντροφός του αποκοιμηθεί. Σχεδόν δύο στα τρία άτομα που μοιράζονται το κρεβάτι διαφωνούσαν για το κλίμα στην κρεβατοκάμαρα, ενώ το 6% καβγάδιζε γι’ αυτό κάθε βράδυ.

Οι θερμοκρασιακές αντιπαραθέσεις δεν περιορίζονται στο σπίτι. Τον Ιανουάριο του 2024, εργαζόμενοι του δήμου στο δημαρχείο της Οξφόρδης διαπίστωσαν ότι οι θερμοστάτες των καλοριφέρ είχαν κλειδωθεί με λουκέτα, ώστε να μην μπορεί κανείς να αυξήσει τη θέρμανση. Αντίστοιχες εντάσεις προκύπτουν σε κοινόχρηστους χώρους εργασίας και μεταξύ ιδιοκτητών και ενοικιαστών. Μπορεί επίσης να αφορούν γονείς και παιδιά που κυκλοφορούν με σορτς ενώ η θέρμανση λειτουργεί στο φουλ. Σε ένα κρύο κατάλυμα κοντά στη λίμνη Λοχ Λόμοντ, οι επισκέπτες ενημερώθηκαν να μην ανάψουν τα καλοριφέρ, παρά μόνο αν ήταν απολύτως απαραίτητο, καθώς η ξυλόσομπα θεωρούνταν αρκετή —και φθηνότερη.

Οι κρυφές αλλαγές στον θερμοστάτη

Η τεχνολογία έχει διευκολύνει τις μυστικές παρεμβάσεις. Η Sheena λέει ότι, αφού κουράστηκε να βλέπει τον σύζυγό της να χαμηλώνει συνεχώς τη θέρμανση, πρότεινε πέρυσι να αναβαθμίσουν τον λέβητα και προσφέρθηκε να αναλάβει τη διαχείριση. Ο σύζυγός της, όπως λέει, συχνά αποφεύγει τέτοιες δουλειές, οπότε δέχθηκε με χαρά. Δεν γνωρίζει, όμως, ότι ο νέος θερμοστάτης μπορεί να ρυθμιστεί από εφαρμογή.

«Έχει τη συνήθεια να χαμηλώνει τη θέρμανση αργά το βράδυ, ανεξάρτητα από το πόσο κρύο κάνει. Για μένα, το υπνοδωμάτιό μας είναι σαν την Ανταρκτική. Αυτό αποτελεί εδώ και καιρό αιτία έντονων καβγάδων», λέει. Η αναβάθμιση έφερε μια νέα, πιο αρμονική εποχή: όταν ο σύζυγός της κατεβάζει τον θερμοστάτη στους 15°C, εκείνη περιμένει να ξαπλώσουν και να νυστάξει, και ανεβάζει τη ρύθμιση στους 21°C από το κινητό της. Εκείνος νομίζει ότι χαζεύει στο τηλέφωνο.

«Δεν το αντιλαμβάνεται ποτέ. Νομίζω ότι για εκείνον το να χαμηλώνει τη θέρμανση δεν έχει να κάνει με το πόσο ζεστά αισθάνεται. Έχει γίνει ένας τρόπος να παίρνει το ηθικό πλεονέκτημα: είναι οικολόγος και προσέχει πολύ τα χρήματα», λέει.

Και άλλες γυναίκες περιγράφουν ότι κρυώνουν όταν οι σύντροφοί τους επιμένουν να αφήνουν τα παράθυρα ανοιχτά μέσα στον χειμώνα. «Αυτό που με εκνευρίζει είναι ότι συνήθως επικρατεί εκείνος που ζεσταίνεται. Ο σύζυγός μου απλώς μου λέει να φορέσω άλλο ένα ρούχο», λέει η Tara. Για να ανταποδώσει, κουλουριάζεται κάτω από το πάπλωμα φορώντας μπουφάν με κουκούλα, κλεισμένο μέχρι τον λαιμό.

Γιατί οι γυναίκες μπορεί να αισθάνονται περισσότερο το κρύο

Η διαφορά ανάμεσα στα φύλα δεν είναι μόνο προσωπική εντύπωση. Επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει ότι οι γυναίκες τείνουν να αισθάνονται περισσότερο το κρύο από τους άνδρες, με εξαίρεση, μεταξύ άλλων, τις γυναίκες που βιώνουν εξάψεις στην εμμηνόπαυση. Μελέτη του 2019 από συμπεριφορικούς οικονομολόγους, με τίτλο «Battle for the Thermostat», διαπίστωσε ότι οι γυναίκες είχαν καλύτερες επιδόσεις σε ορισμένες γνωστικές δοκιμασίες σε θερμότερο περιβάλλον, ενώ οι άνδρες ήταν πιθανότερο να αποδίδουν καλύτερα σε πιο δροσερές συνθήκες.

«Οι γυναίκες τείνουν να είναι πιο ευαίσθητες στο κρύο. Συνήθως έχουν χαμηλότερη θερμοκρασία δέρματος από τους άνδρες», λέει η Clare Eglin, θερμική φυσιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Πόρτσμουθ. «Οι γυναίκες έχουν συνήθως μικρότερη μυϊκή μάζα και περισσότερο σωματικό λίπος.»

Το επιπλέον λίπος βοηθά να διατηρείται ζεστός ο πυρήνας του σώματος, αλλά περιορίζει μέρος της θερμής ροής αίματος προς το δέρμα και τα άκρα, όπως τα χέρια και τα πόδια. Ρόλο παίζουν και οι ορμόνες. «Τα οιστρογόνα κάνουν τις γυναίκες ελαφρώς πιο ευαίσθητες στο κρύο. Τα αιμοφόρα αγγεία τους συστέλλονται πιο γρήγορα στο κρύο από ό,τι των ανδρών, με αποτέλεσμα να πέφτει η θερμοκρασία του δέρματος. Επιπλέον, οι άνδρες έχουν συνήθως μεγαλύτερη μυϊκή μάζα, άρα μεγαλύτερη δυνατότητα παραγωγής θερμότητας», εξηγεί η Eglin.

Η θερμοκρασία που βοηθά τον ύπνο

Αν κάποιος καταφέρει να εξασφαλίσει ένα ζεστό υπνοδωμάτιο, αυτό μπορεί να δυσκολέψει τον ύπνο του. «Η ιδανική θερμοκρασία για τον ύπνο είναι περίπου 17°C», λέει η Eglin. Η British Gas συνιστά τα υπνοδωμάτια να διατηρούνται ιδανικά μεταξύ 16 και 18°C και οι χώροι που χρησιμοποιούνται την ημέρα μεταξύ 20 και 22°C.

Η θερμοκρασία του πυρήνα του σώματος αρχίζει να πέφτει το βράδυ και συνήθως μειώνεται κατά περίπου 1°C. Αυτός ο κύκλος παρατηρείται ακόμη και σε ασθενείς που παραμένουν στο κρεβάτι και δεν έχουν σωματική δραστηριότητα μέσα στην ημέρα. Έρευνες έχουν επίσης δείξει ότι η χαμηλότερη θερμοκρασία πριν από τον ύπνο και κατά τη διάρκεια της νύχτας συνδέθηκε με υψηλότερα επίπεδα μελατονίνης, της ορμόνης του ύπνου, στους συμμετέχοντες.

«Όταν κοιμάσαι, δεν έχεις πραγματική επίγνωση του τι συμβαίνει. Δεν θέλεις να ζεσταίνεσαι υπερβολικά. Για να αποκοιμηθείς, πρέπει να πέσει η θερμοκρασία του πυρήνα του σώματός σου. Θέλεις να μπεις σε ένα δροσερό υπνοδωμάτιο, ώστε να σε πάρει ο ύπνος», λέει η Eglin.

Τα παιδιά, ως προς την αίσθηση του κρύου, μοιάζουν περισσότερο με τις γυναίκες. Στην εφηβεία, όμως, τα αγόρια τείνουν να ιδρώνουν περισσότερο. «Οι άνδρες βασίζονται στην εξάτμιση του ιδρώτα για να δροσιστούν, ενώ οι γυναίκες και τα παιδιά αποβάλλουν θερμότητα κυρίως μέσω αλλαγών στη ροή του αίματος προς το δέρμα», εξηγεί η Eglin. Κατά μέσο όρο, οι γυναίκες έχουν μεγαλύτερη επιφάνεια δέρματος σε σχέση με κάθε κιλό σωματικού βάρους, με αποτέλεσμα να χάνουν θερμότητα πιο γρήγορα προς το περιβάλλον.

Εμμηνόπαυση και διαφορετικές ανάγκες

Εξαίρεση στη διαφορά ανάμεσα στα φύλα αποτελούν οι γυναίκες που περνούν την εμμηνόπαυση. «Η μείωση ή οι διακυμάνσεις των οιστρογόνων ευθύνονται για τις εξάψεις. Προκαλούν αύξηση της θερμοκρασίας του πυρήνα του σώματος, η οποία συνδέεται με μεγαλύτερη ροή αίματος προς το δέρμα», λέει η Eglin. Ακολουθεί έντονη εφίδρωση και, όταν εξατμιστεί η υγρασία από το δέρμα, μπορεί να προκληθεί αίσθημα ψύχους.

Ο Jack εργάζεται από το σπίτι, όπως και η σύζυγός του, Gemma, η οποία έχει συμπτώματα εμμηνόπαυσης. «Το σπίτι μας είναι πια σαν ιγκλού», λέει. Έκανε τόσο κρύο που αναγκάστηκε να φορέσει γάντια για να πληκτρολογεί. Τελικά αγόρασε μια προηγμένη θερμάστρα με λειτουργία ζεστού και κρύου αέρα, αξίας 400 λιρών. Την ημέρα τη βάζει στη μέγιστη θερμοκρασία δίπλα στο γραφείο του, ενώ το βράδυ ανοίγουν τη θέρμανση: εκείνος κάθεται δίπλα στο καλοριφέρ και η σύζυγός του δίπλα στη συσκευή που βγάζει κρύο αέρα.

Κάποιες φορές, οι διαφωνίες οδηγούν σε ακραίες λύσεις. Τον Οκτώβριο, ο αμερικανικός ιστότοπος ειδήσεων για θέρμανση και υδραυλικά Homepros δημοσίευσε την ιστορία ενός τεχνικού που είχε κληθεί να εγκαταστήσει στο σπίτι ενός ζευγαριού έναν «ψεύτικο» θερμοστάτη. Η σύζυγος θα μπορούσε να αλλάζει τη ρύθμιση σε μια συσκευή που δεν έλεγχε τίποτα, ενώ ο πραγματικός θερμοστάτης ήταν κρυμμένος στο γραφείο του συζύγου.

Πότε η διαφωνία γίνεται βαθύτερο πρόβλημα

Πότε οι κρυφές αλλαγές παύουν να είναι ένα αθώο αστείο και γίνονται ανησυχητικές; Και πώς μπορεί να αποκατασταθεί η αρμονία; Η Lina Milner, θεραπεύτρια σχέσεων και επικεφαλής κλινικής πρακτικής στο Relate, λέει ότι θα ήθελε να καταλάβει αν η θέρμανση είναι ένα μεμονωμένο ζήτημα ή αν παρόμοιες συγκρούσεις εμφανίζονται και σε άλλες πλευρές της σχέσης.

«Δεν έχει τόση σημασία η ίδια η διαφωνία, όσο ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι διαχειρίζονται τις διαφορές τους. Θα ρωτούσα πρώτα το ζευγάρι πώς επικοινωνεί συνήθως. Νιώθουν και οι δύο ότι ακούγονται και γίνονται σεβαστοί; Μπορούν να εκφράσουν διαφορετικές ανάγκες χωρίς να αισθάνονται ότι επικρίνονται, αγνοούνται ή παραμερίζονται; Υπάρχει περιθώριο για διαπραγμάτευση ή η διαφωνία μετατρέπεται σε αγώνα ελέγχου;»

Ο Mark Ryan, ψυχοθεραπευτής σχέσεων εγγεγραμμένος στην BACP, συμφωνεί ότι οι επαναλαμβανόμενοι καβγάδες συχνά δεν αφορούν πραγματικά το θέμα που φαίνεται να τους προκαλεί. «Κάθε ζευγάρι έχει το δικό του αντίστοιχο ζήτημα, είτε πρόκειται για το πλυντήριο πιάτων, τον θερμοστάτη ή τα σκουπίδια. Συχνά, όμως, υπάρχει κάτι βαθύτερο. Ίσως κάποιος να μην ένιωθε ότι τον άκουγαν σε προηγούμενες σχέσεις ή να είχε έναν ελεγκτικό σύντροφο. Κάθε σύγκρουση έχει το πλαίσιό της.»

Οι διαφωνίες για τον θερμοστάτη μπορεί να γίνουν έντονες επειδή υπάρχει ένα αντικείμενο για το οποίο οι σύντροφοι μπορούν να διεκδικήσουν τον έλεγχο, αλλά και μια άμεση σωματική συνέπεια. «Αν ο ένας χαμηλώσει τη θερμοκρασία και ο άλλος την ανεβάσει ξανά, αυτό μπορεί να εκληφθεί ως υπονόμευση της αυτονομίας ή της γνώμης του», λέει ο Ryan.

Όταν το πρόβλημα επανέρχεται, ο ίδιος προτείνει στο ζευγάρι να συζητήσει ήρεμα πώς θα το διαχειριστεί προτού αρχίσει ο κρύος καιρός. «Καθίστε μαζί και ακούστε ο ένας την άποψη του άλλου, ώστε να καταλάβετε πώς θα μπορούσε να είναι ένας συμβιβασμός. Μπορεί να αρκεί να συμφωνήσετε ότι ο θερμοστάτης θα ανεβαίνει ορισμένες ώρες της ημέρας ή ότι η θερμοκρασία θα είναι χαμηλότερη από αυτή που θέλει ο ένας, αλλά όχι τόσο χαμηλή όσο θα προτιμούσε ο άλλος.»

Η δυνατότητα διαπραγμάτευσης είναι καθοριστική, λέει η Milner. «Αν κάποιος αισθάνεται ότι εκφοβίζεται ή φοβάται να εκφράσει τις ανάγκες του, αυτό δημιουργεί εντελώς διαφορετικές ανησυχίες. Το να τον ενθαρρύνουμε απλώς να υπερασπιστεί τον εαυτό του μπορεί να μην είναι κατάλληλο.» Ο συμβιβασμός, προσθέτει, δεν σημαίνει πάντα ότι οι δύο πλευρές συναντιούνται στη μέση. Η ηλικία, οι παθήσεις, τα φάρμακα, οι ορμονικές αλλαγές και οι οικονομικές συνθήκες μπορούν να επηρεάσουν το πόσο άνετα αισθάνεται κάποιος σε μια συγκεκριμένη θερμοκρασία. Ορισμένα φάρμακα μπορεί να προκαλέσουν ασυνήθιστη αίσθηση ψύχους, ενώ άλλα εφίδρωση ή εξάψεις.

Η θερμοκρασία μπορεί να επηρεάσει και την ερωτική ζωή

Η ασυμφωνία για τη θερμοκρασία μπορεί να επηρεάσει και την ερωτική ζωή. «Πολλά πράγματα επηρεάζουν τη σεξουαλική ζωή ενός ζευγαριού και η σωματική άνεση είναι σίγουρα ένα από αυτά», λέει η Milner. «Είναι δύσκολο να νιώσεις ερωτική διάθεση όταν κρυώνεις ή ζεσταίνεσαι υπερβολικά. Αν κρυώνεις, μπορεί να σκέφτεσαι περισσότερο πώς θα ζεσταθείς παρά την ερωτική οικειότητα. Αντίστοιχα, η αίσθηση ζέστης, ιδρώτα ή κολλώδους δέρματος μπορεί να κάνει κάποιον να νιώθει άβολα ή λιγότερο ελκυστικός. Αυτό που για τον έναν σύντροφο είναι ζεστό και φιλόξενο, για τον άλλον μπορεί να είναι ανυπόφορο.»

Ποιος πρέπει, τελικά, να επικρατήσει: εκείνος που κρυώνει ή ο σύντροφος που ζεσταίνεται; «Ίσως το σημαντικότερο ερώτημα δεν είναι ποιος ελέγχει τον θερμοστάτη, αλλά πώς διατηρούμε τη ζεστασιά στη σχέση μας όταν οι ανάγκες μας διαφέρουν», λέει η Milner.

Τα ονόματα των ζευγαριών έχουν αλλάξει.