Το άρθρο παρουσιάζει τις διαφορετικές κατηγορίες ανθρώπων που υπεραναλύουν τις σκέψεις τους, τους λεγόμενους «overthinkers».
Περιγράφονται πέντε τύποι: ο «βελτιστοποιητής», που κυνηγά την τελειότητα, ο «εύκολα αποσπώμενος», που δυσκολεύεται να διατηρήσει τη συγκέντρωσή του, ο «αναμασά», που μένει προσκολλημένος στα λάθη του, ο «ανησυχητικός», που φοβάται τις αρνητικές εκβάσεις, και ο «απελπισμένος», που αισθάνεται ότι όλα πηγαίνουν στραβά.
Οι πέντε κατηγορίες διαφέρουν ως προς τα γνωρίσματα, τα πλεονεκτήματα και τις αδυναμίες τους, ενώ παρουσιάζονται εργαλεία και στρατηγικές που ενδέχεται να συμβάλουν στη διαχείριση της υπερανάλυσης.
Σε μια εποχή γρήγορων ρυθμών, με τον εγκέφαλό μας φορτωμένο πληροφορίες και νέες προκλήσεις να προκύπτουν συχνά, ο overthinker είναι συνηθισμένη περίπτωση. Οι σχέσεις δυσκολεύουν και η ανασφάλεια μπορεί να γεννήσει άγχος. Η υπερανάλυση αποτελεί μία από τις λιγότερο ευχάριστες συνήθειες της εποχής.
Οι άνθρωποι που σκέφτονται και αναλύουν τα πάντα υπερβολικά δεν είναι όλοι ίδιοι. Κάθε εκδοχή έχει τα δικά της ιδιαίτερα γνωρίσματα και τις δικές της δυσκολίες να αντιμετωπίσει.
Αν ο εγκέφαλός σας βρίσκεται διαρκώς σε λειτουργία, αν τη νύχτα δεν κοιμάστε καλά επειδή φτιάχνετε σενάρια, πιθανά και απίθανα, για κάθε περίσταση, τότε ανήκετε σίγουρα σε έναν από τους παρακάτω τύπους. Το ίδιο ισχύει αν είστε μονίμως σε υπερένταση και ανησυχείτε για όλα, επειδή δεν γνωρίζετε πώς θα εξελιχθεί κάθε τι.
Ο «βελτιστοποιητής» overthinker
Κίνητρο για αυτόν τον τύπο είναι η επίτευξη στόχων και η ανταμοιβή. Επιδιώκει την αριστεία και προσπαθεί αδιάκοπα να επιλέγει την καλύτερη δυνατή λύση.
Ένα παράδειγμα είναι να έχει κανείς πολλές ιδέες στο μυαλό του, αλλά να αναλώνεται στο πώς θα τις εφαρμόσει με τον ιδανικό τρόπο — ακόμη κι αν αυτό γίνει μήνες ή και… χρόνια αργότερα.
Δυνατά σημεία: Έχει έντονη φιλοδοξία και ισχυρό κίνητρο, σκέφτεται δημιουργικά και είναι πρόθυμος να καταβάλει πνευματική προσπάθεια για καλύτερα αποτελέσματα.
Αχίλλειος πτέρνα: Μπορεί να αναζητά την τελειότητα στον τρόπο δράσης του προτού καν αρχίσει. Αντί να κάνει μια πρώτη προσπάθεια και να διορθώνει την πορεία του σταδιακά, σχεδιάζει εξαρχής τα πάντα με στόχο να είναι άψογα. Η προσπάθεια να αποφύγει τα λάθη ενδέχεται τελικά να απειλήσει την επιτυχία περισσότερο από τα ίδια τα λάθη.
Τι εργαλεία χρειάζεται: Χρειάζεται να εντοπίζει πότε η προσήλωση στο τέλειο σχέδιο τον εμποδίζει να προχωρήσει, όπως όταν αφιερώνει υπερβολικό χρόνο αναζητώντας τα «καλύτερα» εργαλεία ή τις κατάλληλες στρατηγικές. Χρήσιμο είναι ακόμη να διακρίνει πότε αξίζει να δώσει τη μέγιστη ενέργεια και πότε αρκεί μια «αρκετά καλή» επιλογή, ώστε να περιορίσει το γνωστικό φορτίο και να κινηθεί γρηγορότερα.
Ο εύκολα αποσπώμενος overthinker
Καθώς προσπαθεί να τελειώσει μια εργασία, αυτός ο τύπος κατακλύζεται από σκέψεις που του αποσπούν την προσοχή.
Για παράδειγμα, μπορεί στη διάρκεια μιας συγκεκριμένης δουλειάς να θυμηθούμε ή να προσέξουμε και άλλα πράγματα που εκκρεμούν, με αποτέλεσμα να φύγει η προσοχή μας από τον βασικό στόχο.
Δυνατά σημεία: Διαθέτει πολλές ιδέες. Παρότι η συγκέντρωσή του εξασθενεί, η δημιουργικότητα ενισχύεται.
Αχίλλειος πτέρνα: Δυσκολεύεται να κρατήσει την προσοχή του. Η αναβολή σημαντικών ζητημάτων μπορεί να προκαλέσει έντονο άγχος και να οδηγήσει σε διαδοχικές αρνητικές επιπτώσεις.
Τι εργαλεία χρειάζεται: Αντί να επιχειρεί να «βελτιωθεί» χωρίς βοήθεια, ίσως είναι πιο εφικτό να αναζητήσει υποστήριξη για τη διαχείριση των βασικών υποχρεώσεων. Αν τις αφήσει στην άκρη, μπορεί να συσσωρευτεί στρες.
Ο overthinker που αναμασά
Αυτός ο τύπος επανέρχεται ξανά και ξανά στα λάθη και στις αδυναμίες του. Προσηλώνεται στα αρνητικά και «κολλάει» εκεί, αφήνοντας στην άκρη όσα είναι θετικά και ουσιαστικά.
Αν συνηθίζουμε να κάνουμε στον εαυτό μας πολλά ερωτήματα που αρχίζουν με «γιατί», ανήκουμε σε αυτή την κατηγορία. Γιατί δεν είμαστε «αρκετοί»; Γιατί δεν έχουμε πετύχει όσα επιθυμούμε; Όταν τα «γιατί» μένουν αναπάντητα, δεν προχωράμε και παραμένουμε στάσιμοι.
Δυνατά σημεία: Η διάθεση να ρωτάμε «γιατί» μπορεί να αποτελεί πλεονέκτημα. Πολλοί δεν κάνουν καν αυτή την προσπάθεια και περνούν τη ζωή τους χωρίς να αμφισβητούν τίποτα. Όσοι αναμασούν τις σκέψεις τους, τουλάχιστον καταβάλλουν νοητική προσπάθεια· μπορούν να την αξιοποιήσουν για σημαντικότερα προβλήματα που απαιτούν πρωτοβουλία, δεξιότητα που δεν διαθέτουν όλοι.
Τι εργαλεία χρειάζεται: Όπως οι «βελτιστοποιητές», έτσι και όσοι αναμασούν τις σκέψεις τους θέλουν να προοδεύσουν ουσιαστικά και να πετύχουν. Μπορούν να αξιοποιήσουν τα εργαλεία που αναφέρθηκαν παραπάνω, αλλά και πρακτικές για την ηρεμία του νευρικού συστήματος, όπως η γιόγκα ή άλλες παρεμβάσεις. Χρήσιμες είναι επίσης οι γνωστικές στρατηγικές που βοηθούν να αναθεωρήσουν το αδικαιολόγητο αίσθημα ντροπής και να ξαναδιαμορφώσουν την προσωπική τους ιστορία.
Ο overthinker που ανησυχεί
Αυτό που εμποδίζει τον συγκεκριμένο τύπο να προχωρήσει δεν είναι η επιδίωξη της τελειότητας, αλλά η υπερβολική ανησυχία για το μέλλον και ο φόβος των αρνητικών εκβάσεων.
Όταν έχουμε όνειρα που θα θέλαμε να «κυνηγήσουμε», αλλά αναλωνόμαστε περισσότερο στο να σκεφτόμαστε όσα ενδέχεται να πάνε στραβά αν τα πραγματοποιήσουμε, τελικά δεν θα κάνουμε ποτέ το πρώτο βήμα για να τα «κυνηγήσουμε».
Δυνατά σημεία: Η κοινωνία έχει ανάγκη από ανθρώπους που εξετάζουν τι ενδέχεται να πάει στραβά.
Αχίλλειος πτέρνα: Δυσκολεύεται να αποδεχτεί ένα ορισμένο επίπεδο ρίσκου, ακόμη κι όταν αυτό μπορεί να οδηγήσει σε θετικά αποτελέσματα.
Τι εργαλεία χρειάζεται: Η σύνδεση με έναν σκοπό που έχει μεγαλύτερη σημασία μπορεί να βοηθήσει όσους ανησυχούν, αντί να επικεντρώνονται αποκλειστικά στην αποφυγή του άγχους.
Ο overthinker που πιστεύει ότι είναι όλα χάλια
Το άτομο αυτό συχνά αισθάνεται απελπισμένο για τα πάντα: θεωρεί ότι τα πράγματα πηγαίνουν άσχημα, ότι η κατάσταση θα εξακολουθήσει να είναι έτσι και ότι δεν μπορεί να κάνει τίποτα για να την αλλάξει.
Όσοι ανήκουν σε αυτή την κατηγορία ίσως αναλογίζονται διαρκώς, για παράδειγμα, το μέλλον του πλανήτη, την πολιτική, την κοινωνία και τα προβλήματα σε αυτούς τους τομείς. Μπορεί ακόμη να θεωρούν ότι η προσωπική τους δυστυχία οφείλεται αποκλειστικά σε άλλους.
Δυνατά σημεία: Συνήθως πρόκειται για ανθρώπους που νοιάζονται, καθώς η απελπισία τους πιθανόν συνδέεται, ως έναν βαθμό, με την ευαισθησία τους.
Αχίλλειος πτέρνα: Υπάρχει τάση προς την κατάθλιψη.
Τι εργαλεία χρειάζεται: Όταν υπάρχει κατάθλιψη, η θεραπεία έχει σημαντικό ρόλο. Παράλληλα, χρειάζονται γνωστικά εργαλεία που βοηθούν το άτομο να επαναπροσδιορίσει τον εαυτό του όταν αισθάνεται πως δεν διαθέτει επιλογές ή έλεγχο στη ζωή του.
Συνοπτικά
- Παρουσιάζονται πέντε ομάδες ανθρώπων που υπεραναλύουν τις σκέψεις τους και αναφέρονται ως “overthinkers”.
- Στις ομάδες ανήκουν ο “βελτιστοποιητής”, ο “εύκολα αποσπώμενος”, ο “αναμασά”, ο “ανησυχητικός” και ο “απελπισμένος”, με ξεχωριστά γνωρίσματα και δυσκολίες ο καθένας.
- Κάθε τύπος διαθέτει δυνατά σημεία και αδυναμίες, ενώ προτείνονται εργαλεία και στρατηγικές για τη διαχείριση της υπερανάλυσης.
- Οι “βελτιστοποιητές” στοχεύουν στην τελειότητα, ενώ όσοι αποσπώνται εύκολα δυσκολεύονται να παραμείνουν συγκεντρωμένοι.
- Οι “αναμασά” προσκολλώνται στα λάθη τους, οι “ανησυχητικοί” φοβούνται τις αρνητικές συνέπειες και οι “απελπισμένοι” πιστεύουν ότι όλα πηγαίνουν άσχημα.
- Ως στρατηγικές προτείνονται η αναγνώριση των μοτίβων σκέψης και η αξιοποίηση εργαλείων που ηρεμούν και συμβάλλουν στην επαναπλαισίωση των σκέψεων.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/esy-se-poia-katigoria-yperanalytikoy-anikeis/10288
