Το άρθρο αναδεικνύει πόσο επείγει η παρέμβαση για την ψυχική υγεία στους χώρους εργασίας στην Ευρώπη, καθώς οι απουσίες που συνδέονται με ψυχικές διαταραχές έχουν αυξηθεί κατά 111% στην Ισπανία μέσα στην τελευταία πενταετία. Το θέμα βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο: οι άδειες για ψυχολογικές δυσκολίες δεν θεωρούνται ταμπού, αλλά δικαίωμα των εργαζομένων.
Ευρωπαϊκοί θεσμοί εισηγούνται μέτρα πρόληψης και υποστήριξης, την ώρα που πολλές επιχειρήσεις υιοθετούν πολιτικές για την ψυχική υγεία. Αναγνωρίζουν ότι η ευημερία του ανθρώπινου κεφαλαίου αποτελεί επένδυση και όχι πράξη φιλανθρωπίας. Η διαχείριση της ψυχικής υγείας, καταλήγει το άρθρο, θα αποτελέσει κριτήριο για την ωριμότητα των ευρωπαϊκών κοινωνιών και των αγορών εργασίας.
Καθώς στην Ευρώπη του 21ου αιώνα εξελίσσεται ο διάλογος για τα εργασιακά δικαιώματα, η ψυχική υγεία βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο. Οι άδειες για ψυχολογικές και ψυχιατρικές δυσκολίες δεν αποτελούν πια ταμπού· δείχνουν συστημικά μια κοινωνία σε μετάβαση, μια αγορά εργασίας υπό πίεση και εργαζομένους που, για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες, διεκδικούν να ακουστούν όχι μόνο ως προς την παραγωγικότητα, αλλά και ως προς τα όρια της ανθρώπινης αντοχής.
Σχεδόν μία στις πέντε εργάσιμες ημέρες που χάνονται στην Ισπανία αποδίδεται πλέον σε ψυχικά νοσήματα, σύμφωνα με το Ινστιτούτο Οικονομικών Ερευνών της Βαλένθια. Το ποσοστό αυτό έχει διπλασιαστεί μέσα σε μόλις πέντε χρόνια. Το φαινόμενο δεν περιορίζεται σε μεμονωμένες περιπτώσεις.
Οι επιπτώσεις της πανδημίας, η απορρύθμιση και η αγωνία που προκαλεί η εργασιακή επισφάλεια συνθέτουν μια κοινή ευρωπαϊκή πρόκληση, από τη Γερμανία έως τη Σουηδία και από τη Γαλλία έως την Ελλάδα: πώς αντιμετωπίζεται η ανθρώπινη ευαλωτότητα σε ένα περιβάλλον με διαρκώς αυξανόμενες απαιτήσεις;
Ο όρος «absentismo», που συχνά επιστρατεύεται με επικριτική διάθεση, υποχωρεί σταδιακά από τον δημόσιο διάλογο.
Η διάκριση που ίσχυε παραδοσιακά ανάμεσα σε «δικαιολογημένες» και «αδικαιολόγητες» απουσίες δεν χωρά τις σύνθετες πραγματικές συνθήκες. Η βασική αλήθεια είναι πως όταν δεν είσαι καλά, δικαιούσαι να απουσιάσεις από την εργασία· αυτό δεν συνιστά πρόβλημα.
Καμπανάκι κινδύνου
Στην Ισπανία, οι χαμένες ημέρες εξαιτίας ψυχικών διαταραχών αυξήθηκαν κατά 111% την τελευταία πενταετία, εξέλιξη που συνιστά ισχυρό σήμα κινδύνου. Οι ψυχικές διαγνώσεις αποτελούν «μόλις» το 7,4% των συνολικών περιστατικών ανικανότητας, ωστόσο η διάρκεια των απουσιών και το ποσοστό υποτροπής, που φτάνει το 64,5%, δείχνουν ότι πρόκειται για πιο βαθιά και σύνθετα τραύματα. Η ψυχική εξάντληση δεν είναι παροδική· διαρκεί και συχνά μένει αθέατη.
Ιδίως στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, ορισμένοι εκπρόσωποι εργοδοτών εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν το ζήτημα ως «κόστος». Κοινωνική οργή προκαλούν δηλώσεις όπως αυτή του Ισπανού προέδρου της ATA για άδειες Δευτέρας και Παρασκευής, οι οποίες απομακρύνουν τη συζήτηση από την ουσία. Ωστόσο, οι περισσότερες αναρρωτικές άδειες είναι νόμιμες και αναγκαίες, ενώ η σύνδεσή τους με απάτη πλήττει την αξιοπρέπεια των εργαζομένων.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Ισπανίας: η διάταξη Ραχόι του 2012 επέτρεπε την απόλυση λόγω επαναλαμβανόμενων απουσιών, ακόμη κι όταν αυτές ήταν δικαιολογημένες. Το 2020 το Ανώτατο Δικαστήριο την κατήργησε. Παρόμοιες προτάσεις απορρίφθηκαν και σε άλλες χώρες, καθώς προκαλούν νομική και ηθική αναστάτωση. Πλέον, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί —ΕΕ και ΔΟΕ— προκρίνουν την πρόληψη, την αποκατάσταση και τη στήριξη της υγείας, αντί για την τιμωρία της απουσίας.
Ψυχική υγεία: από το στίγμα στον στρατηγικό σχεδιασμό
Επιχειρήσεις στην Ολλανδία, τη Φινλανδία και τη Γαλλία έχουν ήδη υιοθετήσει πολιτικές ψυχικής υγείας, παρέχοντας προγράμματα υποστήριξης, κατάρτιση για τα στελέχη και ψυχολογικές υπηρεσίες στους υπαλλήλους τους. Αυτό δεν γίνεται ως φιλανθρωπική πράξη, αλλά ως επένδυση στην ευημερία του ανθρώπινου δυναμικού. Παράλληλα, αποτελεί τη νέα πρόκληση για το κοινωνικό μοντέλο της Ευρώπης: να αποδείξει ότι διατηρεί τον ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα του χωρίς να υποτάσσει την παραγωγικότητα στην πίεση.
Το ζητούμενο δεν είναι αν απουσιάζουν οι εργαζόμενοι, αλλά ποιοι λόγοι τούς κρατούν μακριά και πώς μπορούν να επιστρέψουν με καλύτερη υγεία, μεγαλύτερη σταθερότητα και περισσότερη ασφάλεια. Η ψυχική υγεία δεν βρίσκεται στο περιθώριο· αντανακλά την εποχή μας. Ο τρόπος με τον οποίο την αντιμετωπίζουμε θα δείξει τελικά τον βαθμό ωριμότητας των ευρωπαϊκών κοινωνιών και των αγορών εργασίας.
*Από τον Γιώργο Μαζιά
Σε λίγα λόγια
- Στην Ευρώπη, η ψυχική υγεία στον χώρο εργασίας χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση: στην Ισπανία, οι απουσίες που σχετίζονται με ψυχικές διαταραχές αυξήθηκαν κατά 111% μέσα στην τελευταία πενταετία.
- Η χορήγηση άδειας για ψυχολογικούς λόγους αντιμετωπίζεται πλέον ως δικαίωμα των εργαζομένων και όχι ως ταμπού, στοιχείο που αντανακλά μια κοινωνική μεταβολή.
- Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί εισηγούνται μέτρα πρόληψης και υποστήριξης, την ώρα που αρκετές εταιρείες εντάσσουν πολιτικές ψυχικής υγείας στη λειτουργία τους, ως επένδυση στην ευημερία του ανθρώπινου δυναμικού.
- Η φροντίδα της ψυχικής υγείας λογίζεται ως καθοριστικός παράγοντας για την ωριμότητα των κοινωνιών και των αγορών εργασίας στην Ευρώπη.
- Όταν οι αναρρωτικές άδειες παρουσιάζονται ως απάτη, πλήττεται η αξιοπρέπεια των εργαζομένων και παραγνωρίζεται η πραγματική φύση των ψυχικών δυσκολιών.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/ergasia-kai-psychiki-ygeia-epeigoysa-anagki-paremvasis/11814
