Το γυνόστεμμα, που αποκαλείται και βότανο της αθανασίας, γίνεται όλο και πιο δημοφιλές για τα πιθανά οφέλη του στην υγεία. Μεταξύ άλλων, συνδέεται με την ενίσχυση του μεταβολισμού, τη μείωση της χοληστερίνης και την προαγωγή της μακροχρόνιας ευεξίας.
Οι γυπενοσίδες που περιέχει διαθέτουν αντιοξειδωτικές και αντικαρκινικές ιδιότητες. Το γυνόστεμμα συνδέεται ακόμη με την υγεία του εντέρου, την ανακούφιση από το άγχος, τη διαχείριση του διαβήτη και την απώλεια βάρους.
Παρότι συνήθως θεωρείται ασφαλές, χρειάζεται προσοχή στην ποσότητα που καταναλώνεται, ιδιαίτερα από άτομα με διαβήτη. Συνιστάται επίσης να προηγείται συμβουλή γιατρού σχετικά με ενδεχόμενες αλληλεπιδράσεις με φάρμακα.
Το γυνόστεμμα, ή βότανο της αθανασίας, γίνεται δημοφιλές για τις πιθανές επιδράσεις του στον μεταβολισμό, τη χοληστερίνη και τη μακροζωία. Τι είναι και ποια οφέλη μπορεί να έχει για την υγεία;
Γυνόστεμμα: Τι είναι το βότανο της αθανασίας και πώς συνδέεται με την υγεία
Το ginseng και το ginkgo biloba είναι δύο κινέζικα βότανα που συχνά αναφέρονται για την ενίσχυση της γνωστικής λειτουργίας, την τόνωση της ενέργειας και τη μείωση του στρες. Σε σύγκριση με αυτά, το βότανο της αθανασίας παραμένει σχετικά άγνωστο, παρότι η φήμη του μεγαλώνει σταθερά. Το φυτό έχει τραβήξει το ενδιαφέρον για τη δυνατότητα να ενισχύει τον μεταβολισμό, να περιορίζει τη χοληστερίνη, να συμβάλλει στη μείωση της φλεγμονής και να υποστηρίζει τη μακροζωία.
«Λίγοι άνθρωποι το γνωρίζουν», λέει ο Αμερικανός Dr. Michael Aziz, παθολόγος και ειδικός στην αναγεννητική ιατρική με έδρα τη Νέα Υόρκη, ο οποίος λαμβάνει ο ίδιος 900 χιλιοστόγραμμα ημερησίως. Ο Dr. Aziz παρουσιάζει όσα γνωρίζουμε για την επιστήμη γύρω από αυτό το αναρριχώμενο φυτό και τις πιθανές ωφέλειές του.
Γνωριμία με το γυνόστεμμα
Το γυνόστεμμα (jiaogulan) ευδοκιμεί σε δασικές και ορεινές περιοχές της Ασίας. Η επιστημονική του ονομασία είναι Gynostemma pentaphyllum, ενώ είναι γνωστό και ως «νότιο ginseng» ή «βότανο-θαύμα». Η χρήση του στη βοτανοθεραπεία μετρά αιώνες, όμως η δημοτικότητά του έχει αρχίσει να αυξάνεται περισσότερο την τελευταία δεκαετία.
Το γυνόστεμμα διατίθεται συχνά ως ρόφημα ή σε συμπληρώματα διατροφής. «Το τσάι από γυνόστεμμα έχει πολύ υψηλή τιμή ORAC (αντιοξειδωτική ικανότητα). Είναι οκτώ φορές υψηλότερη από αυτήν που βρίσκεται στο πράσινο τσάι», ανέφερε ο Aziz. Για την παρασκευή του προτείνει να βράσετε ένα με δύο κουταλάκια του γλυκού αποξηραμένα φύλλα σε 250 χιλιοστόλιτρα νερού, έπειτα να σουρώσετε το ρόφημα και να το σερβίρετε.
Η γεύση του είναι, όπως την περιγράφει, πικρή με μια ελαφριά γλυκύτητα, ενώ κάποιοι τη χαρακτηρίζουν «γήινη». Την πικράδα αποδίδουν στις σαπωνίνες του φυτού, δηλαδή σε οργανικές ενώσεις που ενδέχεται να αποτελούν το «κλειδί» για τα οφέλη του στην υγεία.
«Η πικρή γεύση και η ψυχρή φύση του γυνόστεμματος είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικές στην απομάκρυνση της θερμότητας και την αποτοξίνωση του σώματος, γεγονός που το καθιστά ωφέλιμο για παθήσεις όπως η ιογενής ηπατίτιδα, η χρόνια γαστρεντερίτιδα και η χρόνια βρογχίτιδα», ανέφεραν ερευνητές στο τεύχος Ιανουαρίου του περιοδικού Journal of Functional Foods.
«Η γλυκιά γεύση του γυνόστεμματος θρέφει την καρδιά και προστατεύει το ήπαρ, ωφελεί καλύτερα το αίμα, και είναι πιο αποτελεσματικό κατά της υπερλιπιδαιμίας, της υπέρτασης, του λιπώδους ήπατος, της αϋπνίας και των πονοκεφάλων».
Πιθανά οφέλη του γυνόστεμματος για την υγεία
Στο γυνόστεμμα βρίσκονται γυπενοσίδες, ουσίες που ανήκουν στις σαπωνίνες. Η δομή τους μοιάζει με εκείνη των ginsenosides του ginseng. Σύμφωνα με τον Aziz, οι γυπενοσίδες «διεγείρουν την AMP-ενεργοποιούμενη πρωτεϊνική κινάση, ένα ένζυμο που παίζει κεντρικό ρόλο στη διατήρηση της ενεργειακής ισορροπίας των κυττάρων. Έχουν αντιοξειδωτικές ιδιότητες».
«Επίσης βελτιώνουν τη σηματοδότηση της ινσουλίνης και τη λειτουργία των μιτοχονδρίων, που είναι οι “μπαταρίες” των κυττάρων μας», συνέχισε. «Αυτά είναι μερικά από τα χαρακτηριστικά της γήρανσης που επηρεάζουν τη μακροζωία». Ο Aziz πρόσθεσε ότι έχουν καταγραφεί αντικαρκινικές ιδιότητες στο γυνόστεμμα, καθώς και συμβολή στη μείωση της αρτηριακής πίεσης.
1. Πώς το γυνόστεμμα μπορεί να υποστηρίξει την υγεία του εντέρου
Σε άρθρο του 2022 με τίτλο Prebiotic properties of jiaogulan in the context of gut microbiome αναφέρεται ότι το γυνόστεμμα (Gynostemma pentaphyllum) περιέχει άφθονες σαπωνίνες και πολυσακχαρίτες και περισσότερες από 200 βιοδραστικές ενώσεις. Οι ουσίες αυτές θεωρείται ότι συμβάλλουν στην αντιμετώπιση του καρκίνου, της φλεγμονής, της παχυσαρκίας και του οξειδωτικού στρες.
Οι ενώσεις αυτές, σύμφωνα με την επισκόπηση, λειτουργούν και ως πρεβιοτικά: ευνοούν την ανάπτυξη ωφέλιμων βακτηρίων στο έντερο, μεταξύ των οποίων τα Bifidobacterium και Lactobacillus. Τα βακτήρια αυτά παράγουν ωφέλιμα λιπαρά οξέα βραχείας αλυσίδας, συμβάλλοντας στα οφέλη που αναφέρθηκαν παραπάνω.
2. Το γυνόστεμμα και η ανακούφιση από το στρες
Ανάμεσα στα διάφορα φαρμακευτικά βότανα που θεωρείται ότι μπορούν να περιορίσουν το στρες βρίσκεται και το γυνόστεμμα. Σε μελέτη που πραγματοποιήθηκε στη Νότια Κορέα συμμετείχαν 72 άτομα με παρελθόν χρόνιου στρες και άγχους. Για διάστημα οκτώ εβδομάδων, οι μισοί έλαβαν εκχύλισμα φύλλων γυνόστεμματος και οι υπόλοιποι εικονικό φάρμακο, ενώ στο τέλος αξιολογήθηκαν τα επίπεδα στρες τους.
Στην ομάδα που πήρε γυνόστεμμα καταγράφηκαν χαμηλότερα επίπεδα στρες σύμφωνα με τις αναφορές των συμμετεχόντων. Παρ’ όλα αυτά, ανάμεσα στις δύο ομάδες δεν εντοπίστηκε διαφορά στις ορμόνες του στρες, όπως η νορεπινεφρίνη και η κορτιζόλη, ανέφεραν οι ερευνητές.
3. Γυνόστεμμα και διαχείριση του διαβήτη τύπου 2
Σε μια μικρή μελέτη, 16 άτομα με πρόσφατη διάγνωση διαβήτη τύπου 2 κατανάλωναν είτε τσάι γυνόστεμματος, σε ποσότητα 6 γραμμαρίων την ημέρα, είτε πράσινο τσάι επί τέσσερις εβδομάδες. Τα ευρήματα έδειξαν βελτίωση στην ανταπόκριση του οργανισμού στην ινσουλίνη με το γυνόστεμμα.
Σε δεύτερη μικρής κλίμακας μελέτη, 25 άτομα με διαβήτη τύπου 2 έλαβαν αρχικά επί τέσσερις εβδομάδες φάρμακο για τη μείωση της γλυκόζης. Στη συνέχεια κατανεμήθηκαν τυχαία σε δύο ομάδες: η μία πήρε ημερησίως 6 γραμμάρια τσαγιού γυνόστεμματος και η άλλη εικονικό πράσινο τσάι, για ακόμη οκτώ εβδομάδες. Όσοι συνδύασαν γυνόστεμμα με φαρμακευτική αγωγή είχαν καλύτερο γλυκαιμικό έλεγχο, με βάση τη μείωση της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης A1C και της γλυκόζης νηστείας στο πλάσμα.
4. Η πιθανή συμβολή του γυνόστεμματος στην απώλεια λίπους
Μεταβολές στη σύσταση του σώματος ενδέχεται να συνδέονται με το γυνόστεμμα. Σε μελέτη 117 υπέρβαρων ατόμων, τα οποία είχαν καταγραφεί κατά τη γέννηση ως άνδρες ή γυναίκες, χορηγήθηκε καθημερινά είτε 450 χιλιοστόγραμμα εμπορικού εκχυλίσματος γυνόστεμματος είτε εικονικό φάρμακο. Μετά τις 16 εβδομάδες, όσοι έλαβαν το εκχύλισμα παρουσίασαν, σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου, σημαντική πτώση του δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ), της συνολικής λιπώδους μάζας και του συνολικού σωματικού βάρους.
Η έρευνα για την παχυσαρκία δείχνει πως οι επιδράσεις διαφέρουν ανάλογα με το αν τα άτομα είχαν καταγραφεί ως άνδρες ή γυναίκες κατά τη γέννηση. Με τη λήψη γυνόστεμματος, τα άτομα που είχαν καταγραφεί ως άνδρες εμφάνισαν σημαντική μείωση του σπλαχνικού λίπους, δηλαδή του λίπους γύρω από τα εσωτερικά όργανα. Στα άτομα που είχαν καταγραφεί ως γυναίκες μειώθηκε το γυναικοειδές λίπος, το οποίο εντοπίζεται γύρω από τους γοφούς, τους μηρούς και το στήθος. Οι ερευνητές σημείωσαν ότι τα αποτελέσματα συμφωνούν με προηγούμενα ευρήματα.
Άλλες πιθανές χρήσεις του γυνόστεμματος
Πέρα από τις πιθανές επιδράσεις στην υγεία που αναφέρθηκαν ήδη, προκαταρκτικές έρευνες σε εργαστηριακά πειράματα και ζωικά μοντέλα έχουν εξετάσει το γυνόστεμμα σε σχέση με τις παρακάτω καταστάσεις:
- Καρκίνος
- Αυξημένη χοληστερίνη
- Αλτσχάιμερ
- Αγγειακή άνοια
- Πάρκινσον
- Βλάβη στο ήπαρ
- Γήρανση
- Αντοχή κατά την άσκηση
Ωστόσο, δεν προτείνεται η χρήση γυνόστεμματος για τις παραπάνω καταστάσεις, καθώς λείπουν επαρκή στοιχεία από ανθρώπινες μελέτες που να τεκμηριώνουν είτε την ασφάλειά του είτε την αποτελεσματικότητά του.
Παρενέργειες και ασφάλεια από τη χρήση γυνόστεμματος
Ο Aziz αναφέρει ότι το γυνόστεμμα θεωρείται ασφαλές για κατανάλωση. Ως συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες αναφέρονται η ναυτία και η διάρροια. Πιο σπάνια μπορεί να εμφανιστούν έμετος, ζάλη, θολή όραση ή εμβοές. Όποιος λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή χρειάζεται να συζητήσει με τον γιατρό του πριν προσθέσει το γυνόστεμμα στη ρουτίνα του, επειδή ενδέχεται να υπάρξουν αλληλεπιδράσεις με φάρμακα.
«Τα άτομα με διαβήτη θα πρέπει να είναι προσεκτικά και να μειώσουν τη δοσολογία των φαρμάκων τους με τη βοήθεια των γιατρών τους, αν καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες» τσαγιού γυνόστεμματος, καθώς ενδέχεται να μειωθούν τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα, προειδοποίησε ο Aziz.
Με λίγα λόγια για το γυνόστεμμα
- Το γυνόστεμμα, γνωστό και ως βότανο της αθανασίας, έχει γίνει δημοφιλές για πιθανά οφέλη όπως η ενίσχυση του μεταβολισμού και η μείωση της χοληστερίνης.
- Οι γυπενοσίδες που περιέχει έχουν αντιοξειδωτικές και αντικαρκινικές ιδιότητες, ενώ συνδέονται με καλύτερη υγεία του εντέρου και υποστήριξη στη διαχείριση του διαβήτη.
- Έχει αναφερθεί ότι συμβάλλει στην ανακούφιση από το άγχος και στην απώλεια βάρους, μειώνοντας το σωματικό λίπος.
- Παρότι θεωρείται ασφαλές, χρειάζεται προσοχή στην ποσότητα, ιδίως από άτομα με διαβήτη, και προηγούμενη συμβουλή από γιατρό.
- Στις πιθανές παρενέργειες συγκαταλέγονται η ναυτία και η διάρροια. Χρειάζεται επίσης προσοχή για ενδεχόμενες αλληλεπιδράσεις με φάρμακα.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/diatrofi/to-magiko-votano-poy-enischyei-to-entero-katapolema-to-stres-kai-epitachynei-to-adynatisma/12765
