Νέα έρευνα του Flinders University δείχνει ότι οι ανεπαίσθητες κινήσεις των ματιών μπορούν να εκφράσουν σιωπηρά τις επιθυμίες μας και να ενισχύσουν την επικοινωνία χωρίς λόγια.
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν πως η οπτική επαφή, όταν συνοδεύεται από συγκεκριμένη κατεύθυνση του βλέμματος, μπορεί να εκληφθεί ως αίτημα για προσοχή ή βοήθεια.
Η μελέτη αναδεικνύει τον ρόλο της μη λεκτικής επικοινωνίας στις κοινωνικές επαφές. Η καλύτερη κατανόηση των μηχανισμών της, σημειώνουν οι ερευνητές, θα μπορούσε να ενισχύσει την επικοινωνία σε απαιτητικά περιβάλλοντα, όπως τα αθλήματα και οι στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Μπορεί μία ματιά να μας βοηθήσει να ζητήσουμε αυτό που θέλουμε και να το αποκτήσουμε; Νέα έρευνα δείχνει ότι ορισμένες διακριτικές κινήσεις των ματιών μεταφέρουν σιωπηρά τις επιθυμίες μας, διευκολύνοντάς μας να επιδιώξουμε όσα θέλουμε και να πετύχουμε τους στόχους μας χωρίς να μιλήσουμε.
Πώς μπορεί το βλέμμα να δείξει τι θέλουμε χωρίς να χρειαστεί να μιλήσουμε
Πολλές φορές θα θέλαμε οι σύντροφοί μας να αντιλαμβάνονται από μόνοι τους τις ανάγκες και τις σκέψεις που δεν εκφράζουμε — για παράδειγμα, ότι θέλουμε να αποχωρήσουμε νωρίτερα από ένα βαρετό πάρτι ή να μας συμπληρώσουν το ποτήρι με κρασί χωρίς να το ζητήσουμε. Υπάρχουν περιστάσεις στις οποίες προτιμάμε να μην εκφράζουμε ρητά τις επιθυμίες μας. Νεότερη μελέτη του Flinders University, στην Αδελαΐδα της Νότιας Αυστραλίας, υποδεικνύει ότι η εξάσκηση στη διακριτική οπτική επαφή μπορεί να αποτελέσει ένα ισχυρό σιωπηλό σημάδι και να συμβάλει στην αποτελεσματική επικοινωνία χωρίς λόγια.
Ο ρόλος των κινήσεων των ματιών και του βλέμματος στην επικοινωνία
Σε άρθρο του Απριλίου 2025 με τίτλο «Impact of eye movements and facial expressions on social performance during a collaborative problem‑solving task», οι επιστήμονες ανέφεραν ότι οι συμμετέχοντες με λιγότερο χρόνο στραμμένοι προς τον συνεργάτη τους και περισσότερη ώρα κοιτώντας προς άλλη κατεύθυνση σημείωσαν χαμηλότερη κοινωνική απόδοση. Αντίστοιχη επίδοση είχαν όσοι έκαναν πιο ασθενείς εκφράσεις προσώπου, όπως η ανύψωση των φρυδιών και των παρειών, καθώς και το τράβηγμα της γωνίας των χειλιών.
Σύγχρονες μελέτες αναφέρουν επίσης ότι τα μάτια μας επηρεάζουν ενεργά τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούμε και συνδεόμαστε με τους άλλους:
- Ακρόαση και ομιλία: Κατά κανόνα, οι άνθρωποι κοιτούν περισσότερο τον συνομιλητή όταν εκείνος μιλά παρά όταν μιλούν οι ίδιοι, στοιχείο που δείχνει πως το βλέμμα συμβάλλει στη ρύθμιση της συζήτησης.
- Σκόπιμο βλέμμα: Αν κάποιος μας κοιτάξει επίτηδες, συνήθως το αντιλαμβανόμαστε γρήγορα και συχνά στρέφουμε κι εμείς τα μάτια μας προς την κατεύθυνση του δικού του βλέμματος, ιδίως όταν καταλαβαίνουμε την πρόθεσή του.
- Γρήγορη αναγνώριση βλέμματος: Η άμεση οπτική επαφή αναγνωρίζεται ταχύτερα από ένα πλάγιο βλέμμα. Η ικανότητα εντοπισμού ενός βλέμματος μέσα στο πλήθος υποδηλώνει ότι ο εγκέφαλός μας είναι προσαρμοσμένος να ανιχνεύει πότε η προσοχή κάποιου στρέφεται πάνω μας.
- Κοινή προσοχή στην ομαδική εργασία: Σε διαδικτυακές δραστηριότητες, οι κινήσεις των ματιών των συμμετεχόντων συχνά μοιάζουν μεταξύ τους, κάτι που υποστηρίζει τη συνεργασία και την κοινή εστίαση.
- Προβλέψιμο βλέμμα στην ακρόαση: Τα μοτίβα του βλέμματος κατά την ακρόαση μιας συζήτησης παραμένουν σταθερά ακόμη και όταν οι προτάσεις γίνονται πιο δύσκολες — σαν ρυθμός που ακολουθεί την ομιλία.
Πώς ο χρονισμός και οι κινήσεις του βλέμματος αποκαλύπτουν την πρόθεση
Οι επιστήμονες εντόπισαν μια συγκεκριμένη ακολουθία ως τον πιο αποτελεσματικό τρόπο να δείξει κανείς τι επιθυμεί: να κοιτάξει ένα αντικείμενο, έπειτα να κοιτάξει ένα άλλο άτομο στα μάτια και στη συνέχεια να επιστρέψει με το βλέμμα στο ίδιο αντικείμενο. Όπως κατέδειξαν, αυτή η ακολουθία βλέμματος και ο χρονισμός της αύξαναν την πιθανότητα οι άλλοι να αντιληφθούν το βλέμμα ως αίτημα για βοήθεια, και μάλιστα πιο γρήγορα.
Ένα τέτοιο σήμα ίσως σας διευκολύνει να φύγετε γρήγορα από ένα επόμενο κουραστικό δείπνο. «Διαπιστώσαμε ότι δεν έχει σημασία μόνο πόσο συχνά κάποιος σας κοιτάζει, ή αν σας κοιτάξει τελευταίος σε μια ακολουθία κινήσεων των ματιών, αλλά το πλαίσιο αυτών των κινήσεων είναι που κάνει τη συμπεριφορά να φαίνεται επικοινωνιακή και σχετική», δήλωσε ο Αυστραλός επικεφαλής συγγραφέας Dr Nathan Caruana, σύμφωνα με το Daily Mail.
Η ερευνητική ομάδα ανέθεσε σε 137 άτομα μια δραστηριότητα κατασκευής με τουβλάκια και εικονικό συνεργάτη. Οι συμμετέχοντες έπρεπε να κρίνουν αν ο συνεργάτης επιθεωρούσε ένα από τρία αντικείμενα ή ζητούσε κάποιο από αυτά. «Οι συμμετέχοντες είχαν τη μεγαλύτερη και ταχύτερη πιθανότητα να αντιληφθούν ένα αίτημα όταν η οπτική επαφή συνέβαινε ανάμεσα σε δύο αποστραμμένα βλέμματα προς το ίδιο αντικείμενο», σημείωσαν οι ερευνητές στο περιοδικό Royal Society Open Science.
Σύμφωνα με την ομάδα, τα αποτελέσματα ενδέχεται να βοηθήσουν όσους επιδιώκουν να συνεννοούνται αποτελεσματικά με άλλους σε κοινωνικές περιστάσεις που στηρίζονται στη μη λεκτική επικοινωνία. Τέτοιες συνθήκες, ανέφεραν, απαντούν σε ανταγωνιστικά αθλήματα, σε στρατιωτικές επιχειρήσεις και σε χώρους με έντονο θόρυβο.
Ακόμη και όταν το βλέμμα προερχόταν από ρομπότ, οι άνθρωποι ανταποκρίνονταν με τον ίδιο τρόπο στη συμπεριφορά του. «Τα ευρήματά μας βοήθησαν να αποκωδικοποιηθεί μια από τις πιο ενστικτώδεις συμπεριφορές μας και πώς αυτή μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να χτιστούν καλύτερες συνδέσεις – είτε μιλάτε με έναν συμπαίκτη, ένα ρομπότ ή κάποιον που επικοινωνεί διαφορετικά», δήλωσε ο Dr Caruana.
«Η κατανόηση του πώς λειτουργεί η οπτική επαφή θα μπορούσε να βελτιώσει την εκπαίδευση στη μη λεκτική επικοινωνία σε καταστάσεις υψηλής πίεσης όπως τα αθλήματα, η άμυνα και οι θορυβώδεις χώροι εργασίας. Θα μπορούσε επίσης να στηρίξει άτομα που βασίζονται έντονα στα οπτικά σήματα, όπως όσοι έχουν προβλήματα ακοής ή έχουν αυτισμό».
Πώς ερμηνεύονται οι διαφορετικές μορφές του βλέμματος
1. Η οπτική επαφή
- Συνήθης οπτική επαφή: Η ισορροπημένη διατήρηση του βλέμματος —περίπου 50-70% του χρόνου κατά την ομιλία και την ακρόαση— συνήθως φανερώνει προσοχή και συμμετοχή.
- Παρατεταμένο κοίταγμα: Ανάλογα με τις περιστάσεις, ενδέχεται να εκφράζει ενδιαφέρον, έλξη ή ακόμη και επιθετικότητα.
- Λιγοστή οπτική επαφή: Μπορεί να συνδέεται με δυσφορία, αδιαφορία ή απόπειρα εξαπάτησης.
2. Οι κόρες των ματιών
- Διαστολή των κορών: Συχνά σχετίζεται με θετικά συναισθήματα, διέγερση, ενδιαφέρον και έλξη. Οι κόρες μπορεί να μεγαλώσουν όταν κάποιος ενδιαφέρεται για ένα πρόσωπο ή ένα πράγμα.
- Συστολή των κορών: Ενδέχεται να σχετίζεται με θυμό, αρνητική διάθεση ή ακόμη και φόβο.
3. Προς τα πού στρέφεται το βλέμμα
- Βλέμμα προς τα αριστερά: Μπορεί να παραπέμπει στην ανάκληση ή ανάμνηση κάποιου γεγονότος του παρελθόντος.
- Βλέμμα προς τα δεξιά: Ενδέχεται να υποδηλώνει δημιουργική σκέψη ή επινόηση μιας αφήγησης και πιθανώς να σχετίζεται με εξαπάτηση.
- Βλέμμα προς τα πάνω και τριγύρω: Μπορεί να σηματοδοτεί σκέψη ή επεξεργασία πληροφοριών.
4. Οι κινήσεις των ματιών
- Γρήγορες κινήσεις των ματιών: Ενδέχεται να συνδέονται με νευρικότητα, άγχος ή προσπάθεια αποφυγής του βλέμματος.
- Κινήσεις από τη μία πλευρά στην άλλη: Μπορεί να φανερώνουν ανησυχία ή προσπάθεια αξιολόγησης του περιβάλλοντος.
- Συχνό βλεφάρισμα: Αποτελεί πιθανή φυσική αντίδραση σε οπτικά ερεθίσματα, ενώ όταν είναι υπερβολικό μπορεί να υποδηλώνει στρες ή εξαπάτηση.
Τα βασικά συμπεράσματα
- Νέα έρευνα του Flinders University δείχνει ότι οι κινήσεις των ματιών μπορούν να εκφράζουν σιωπηρά τις επιθυμίες μας και να ενισχύουν τη μη λεκτική επικοινωνία.
- Οι ερευνητές κατέληξαν ότι η οπτική επαφή και η κατεύθυνση του βλέμματος μπορούν να εκληφθούν ως αιτήματα για βοήθεια ή προσοχή.
- Η γνώση του τρόπου λειτουργίας της οπτικής επαφής ενδέχεται να ενισχύσει την επικοινωνία σε απαιτητικά περιβάλλοντα, μεταξύ άλλων στον αθλητισμό και στις στρατιωτικές επιχειρήσεις.
- Καλύτερη κοινωνική επίδοση εμφάνισαν οι συμμετέχοντες σε δραστηριότητες που διατηρούσαν οπτική επαφή.
- Το κοίταγμα ενός αντικειμένου και η σειρά των κινήσεων των ματιών επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι άλλοι αντιλαμβάνονται τα αιτήματα.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/i-magiki-matia-poy-sas-charizei-ayto-poy-epithymeite-choris-na-to-zitisete-apokalyptoyn-eidikoi/15842
