Σε μια πυκνοκατοικημένη και θορυβώδη πόλη, με κτίρια και ρύπανση, εξαπλώνεται ανάμεσα στους ανθρώπους μια επιδημία που ονομάζεται ζωόχωση.
Ο όρος αναφέρεται στην ψυχολογική και συμπεριφορική επιδείνωση που παρατηρείται στα ζώα όταν ζουν σε αιχμαλωσία.
Φαίνεται, όμως, πως το ίδιο φαινόμενο ενδέχεται να επηρεάζει και τους ανθρώπους.
«Ζωόχωση»: Μπορεί η απομάκρυνση από τη φύση να οδηγήσει τους ανθρώπους στην τρέλα;
Μακριά από το φυσικό τους περιβάλλον, τα ζώα που ζουν σε κλουβιά παρουσιάζουν συχνά ενδείξεις δυσφορίας.
Παραδείγματα όπως τα πουλιά που τραβάνε τα φτερά τους μέχρι να μείνουν γυμνά, οι λύκοι και τα αιλουροειδή που κάνουν κύκλους και περπατούν ασταμάτητα μέσα στους χώρους τους, οι αρκούδες που κουνιούνται μπρος-πίσω ή κουνάνε το κεφάλι τους πάνω-κάτω και τα σκυλιά που καταστρέφουν το περιβάλλον του σπιτιού τους, είναι όλα κλασικά σημάδια δυσφορίας.
Αφού και οι άνθρωποι ανήκουμε στο ζωικό βασίλειο, η ολοένα μεγαλύτερη απομάκρυνσή μας από τη φύση ίσως σημαίνει ότι βιώνουμε και εμείς αντίστοιχα αυτή την κατάσταση.
Το φαινόμενο μπορεί να εκδηλώνεται με χρόνιο άγχος, ανησυχία, κατάθλιψη και ένα έντονο αίσθημα αποξένωσης από τον κόσμο γύρω μας.
Μη γνωρίζοντας τι είναι αυτό που μας καθιστά πραγματικά ανθρώπους, έχουμε διαμορφώσει μια απάνθρωπη κουλτούρα, ανάλογη με την κατάσταση ενός λιονταριού σε ζωολογικό κήπο.
Αν και τοποθετούμε τα λιοντάρια σε ζωολογικούς κήπους περιμένοντας να φέρονται όπως στη φύση, εκεί βλέπουμε να αναπτύσσουν ασυνήθιστες, επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές.
Με παρόμοιο τρόπο έχουμε οργανώσει και την ανθρώπινη ζωή, φτιάχνοντας ένα πολιτισμικό πλαίσιο που δεν είναι ανθρώπινο. Όπως τα λιοντάρια που ζουν σε κλουβιά, έτσι και ο νους μας περιπλανιέται ανάμεσα στην υπαρξιακή απόγνωση. Δεν πρόκειται για συνέπεια ενός σκληρού πειράματος· η κατάσταση απορρέει από την ελλιπή μας κατανόηση της ανθρωπολογίας.
Υπάρχει, ωστόσο, μια διαφορά από το λιοντάρι: το κλουβί μας το έχουμε φτιάξει εμείς.
Η αιχμαλωσία που έχει ενσωματωθεί στην καθημερινότητά μας
Ο οικο-ψυχολόγος Vaughan Wilkins, ο οποίος ερευνά τις συνέπειες της απώλειας της οικολογικής συμμετοχής, αποδίδει αυτά τα φαινόμενα στην ενσωματωμένη αιχμαλωσία.
Με τον όρο ενσωματωμένη αιχμαλωσία περιγράφει τη μη ορατή φυλακή και τα αόρατα κάγκελα που χαρακτηρίζουν τον σύγχρονο κόσμο.
Η ενσωματωμένη αιχμαλωσία δεν αφορά όσους κρατούνται σε πραγματικά κλουβιά· για εκείνη την εμπειρία υπάρχει η C-PTSD.
Η πολιτισμική αιχμαλωσία περιγράφει τις ιδέες και τις συμπεριφορές που μαθαίνουμε μεγαλώνοντας, υιοθετούμε ως κοινωνία και μεταφέρουμε κατόπιν στις επόμενες γενιές.
Οι συνέπειές της είναι υπαρκτές και μετρήσιμες, τόσο στην ψυχική όσο και στη σωματική υγεία, ενώ μπορεί να εμφανιστούν σε κάθε είδος.
Πρόκειται για ένα κλουβί που συγκροτείται από κανόνες και συμβάσεις, μαζί με μια εσφαλμένη αντίληψη για το τι είναι λογικό. Αυτή μας επιτρέπει να ζούμε με τρόπο που καταστρέφει το ίδιο το σύστημα από το οποίο εξαρτάται η ζωή μας.
Υιοθετούμε έναν επιβλαβή, αντι-οικολογικό τρόπο ζωής και, αποκαλώντας τον λογικό, τον νομιμοποιούμε και τον δικαιολογούμε· στη συνέχεια, τον διδάσκουμε και στα παιδιά μας.
Έτσι δημιουργείται μια κρυφή φυλακή, η οποία μας εμποδίζει να αποτελούμε λειτουργικά μέλη της γήινης κοινότητας.
Πώς μπορούμε να βρούμε λύση;
Έχουμε χάσει τη σύνδεσή μας με τη φύση, που τρέφει το σώμα, τον νου και το πνεύμα μας.
Η επιστροφή σε μια σχέση με τη φύση μπορεί να μας οδηγήσει ξανά σε μια ζωή με μεγαλύτερη ζωντάνια και νόημα.
Χρειάζεται να αναζητήσουμε την ηρεμία που προσφέρουν οι πράσινοι χώροι και να ξεκινήσουμε μια πορεία που, πέρα από το ότι θα μας θεραπεύσει, θα συμβάλει στη διατήρηση των θαυμάτων της φύσης για τις επόμενες γενιές.
Ίσως η απάντηση να βρίσκεται στο να αφιερώσουμε χρόνο και να ενδιαφερθούμε για περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες, να προωθήσουμε την προστασία του περιβάλλοντος, να επισκεφθούμε ένα πάρκο της περιοχής μας και να μάθουμε να εκτιμούμε τη φύση.
Από τη Σιμόνη Σωτηρέλη Παπαδοπούλου
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/zoochosi-i-pathisi-sta-zoa-kai-stoys-anthropoys/16443
