Μια νέα μελέτη συνδέει την αυξημένη κατανάλωση γαλακτοκομικών με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά, όπως το τυρί και η κρέμα, με χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας, μεταξύ άλλων της νόσου Alzheimer και της αγγειακής άνοιας. Συγκεκριμένα, όσοι κατανάλωναν μεγαλύτερες ποσότητες εμφάνισαν μικρότερο κίνδυνο, ενώ αντίστοιχο όφελος δεν καταγράφηκε για τα γαλακτοκομικά με λίγα λιπαρά.
Αντλώντας στοιχεία από περίοδο 25 ετών, η μελέτη υποδεικνύει ότι τόσο το είδος των γαλακτοκομικών όσο και η περιεκτικότητά τους σε λιπαρά ενδέχεται να σχετίζονται με την υγεία του εγκεφάλου. Τα ευρήματα δεν τεκμηριώνουν αιτιώδη σύνδεση, ωστόσο αφήνουν να εννοηθεί ότι η διατροφή μπορεί να παίζει ρόλο, γεγονός που καθιστά αναγκαία την περαιτέρω διερεύνηση.
Κατά την έναρξη της έρευνας, οι επιστήμονες κατέγραψαν αναλυτικά τη διατροφή των συμμετεχόντων, εστιάζοντας στα γαλακτοκομικά με υψηλή ή χαμηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά. Στη συνέχεια, παρακολούθησαν ποιοι εμφάνισαν άνοια, συμπεριλαμβανομένης της νόσου Alzheimer και της αγγειακής άνοιας.
Συνολικά, μικρότερο κίνδυνο άνοιας εμφάνισαν όσοι κατανάλωναν περισσότερα από ορισμένα γαλακτοκομικά με πολλά λιπαρά, κυρίως τυρί και κρέμα. Η υψηλή κατανάλωση τυριού συσχετίστηκε ακόμη με λιγότερα περιστατικά αγγειακής άνοιας και, για όσους δεν έφεραν τον συγκεκριμένο γενετικό παράγοντα κινδύνου APOE ε4, με χαμηλότερο κίνδυνο νόσου Alzheimer. Δεν προέκυψε σαφής σύνδεση για τα γαλακτοκομικά με λίγα λιπαρά ή για τα περισσότερα άλλα γαλακτοκομικά. «Τα αποτελέσματα αυτά υποδηλώνουν ότι δεν επηρεάζουν όλα τα γαλακτοκομικά προϊόντα την υγεία του εγκεφάλου με τον ίδιο τρόπο, αν και πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή» εξηγεί η Δήμητρα Ευθυμιοπούλου Διαιτολόγος-Διατροφολόγος.
Γιατί είναι σημαντικά τα ευρήματα της μελέτης
Καθώς αυξάνεται η ηλικία του πληθυσμού, η άνοια γίνεται ολοένα συχνότερη, ενώ μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν θεραπείες που να σταματούν ή να αναστρέφουν την πορεία της. Γι’ αυτό οι επιστήμονες εξετάζουν όλο και περισσότερο τροποποιήσιμες πτυχές του τρόπου ζωής, όπως τη διατροφή, για να διαπιστώσουν αν μπορούν να στηρίξουν μακροπρόθεσμα την υγεία του εγκεφάλου. Τα γαλακτοκομικά βρίσκονται συχνά στη διατροφή, όμως η επεξεργασία τους και η ποσότητα λιπαρών διαφέρουν σημαντικά. Οι προηγούμενες έρευνες για τη γνωστική υγεία είχαν δώσει αντικρουόμενα αποτελέσματα, εν μέρει επειδή συχνά εξέταζαν τα γαλακτοκομικά σαν μία ενιαία ομάδα. Στόχος της συγκεκριμένης μελέτης ήταν να αποσαφηνίσει την εικόνα, εξετάζοντας ξεχωριστά τα είδη και την περιεκτικότητα σε λιπαρά.
Οι συμμετέχοντες και η μεθοδολογία της έρευνας
Η ανάλυση αξιοποίησε στοιχεία της μελέτης Malmö Diet and Cancer, στην οποία εντάχθηκαν ενήλικες 45 έως 73 ετών κατά την έναρξή της. Για να περιγράψουν τη συνήθη διατροφή τους, οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ημερολόγιο τροφίμων επτά ημερών και ερωτηματολόγιο συχνότητας κατανάλωσης, ενώ έδωσαν και εκτενείς πληροφορίες σε προσωπική συνέντευξη. Έτσι οι ερευνητές υπολόγισαν την κατανάλωση κάθε γαλακτοκομικού ξεχωριστά. Η παρακολούθηση διήρκεσε έως 25 χρόνια και τα περιστατικά άνοιας καταγράφηκαν από εθνικά μητρώα υγείας, με πολλές διαγνώσεις να έχουν και κλινική επιβεβαίωση. Το μεγάλο χρονικό διάστημα έχει ιδιαίτερη αξία, επειδή περιορίζει την πιθανότητα τα πρώιμα, μη αναγνωρισμένα συμπτώματα άνοιας να είχαν ήδη μεταβάλει τις διατροφικές επιλογές των συμμετεχόντων.
Τι έδειξαν τα δεδομένα για τον συνολικό κίνδυνο άνοιας
Η πιο αξιοσημείωτη παρατήρηση ήταν η σύνδεση της μεγαλύτερης κατανάλωσης τυριού και κρέμας με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά με χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας ανεξαρτήτως αιτίας. Σε σύγκριση με όσους έτρωγαν ελάχιστο τυρί υψηλών λιπαρών, εκείνοι που κατανάλωναν τις μεγαλύτερες ποσότητες εμφάνισαν μέτρια, αλλά κλινικά σημαντική, μείωση του κινδύνου. Ανάλογη τάση καταγράφηκε και για την κρέμα υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά. Και για τα δύο προϊόντα, η υψηλότερη πρόσληψη συνδεόταν γενικά με μικρότερο κίνδυνο.
Για τις εκδοχές τυριού και κρέμας με χαμηλά λιπαρά δεν παρατηρήθηκαν αντίστοιχες συνδέσεις. Ούτε το γάλα, τα ζυμωμένα γαλακτοκομικά και το βούτυρο εμφάνισαν σταθερή συσχέτιση με τον κίνδυνο άνοιας. Τα δεδομένα επομένως δείχνουν ότι μπορεί να μην είναι σωστό να εξετάζονται όλα τα «γαλακτοκομικά» ως μία κατηγορία. Για τη μακροχρόνια υγεία του εγκεφάλου ενδέχεται να έχουν σημασία τόσο το είδος του προϊόντος όσο και η περιεκτικότητά του σε λιπαρά.
Πώς διαφοροποιούνται τα ευρήματα ανά τύπο άνοιας και γενετικό υπόβαθρο
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι, μεταξύ των διαφορετικών μορφών άνοιας, η αυξημένη κατανάλωση τυριού με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά συνδεόταν ιδιαίτερα με μειωμένο κίνδυνο αγγειακής άνοιας, η οποία σχετίζεται με διαταραχές στα αγγεία του εγκεφάλου. Η συσχέτιση με τη νόσο Alzheimer ήταν συνολικά πιο αδύναμη, αλλά διαφοροποιήθηκε ανάλογα με το γενετικό προφίλ. Ειδικότερα, σε όσους δεν είχαν το αλληλόμορφο APOE ε4 —γονιδιακό παράγοντα που αυξάνει τον κίνδυνο Alzheimer— η μεγαλύτερη κατανάλωση τυριού υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά συνδεόταν με χαμηλότερο κίνδυνο νόσου. Το εύρημα αφήνει να εννοηθεί πως η διατροφή μπορεί να αλληλεπιδρά με τη γενετική προδιάθεση και να έχει διαφορετική σημασία για κάθε άτομο.
Αντίστροφη συσχέτιση με την Alzheimer και την αγγειακή άνοια καταγράφηκε και για την κρέμα υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά. Το στοιχείο αυτό ενισχύει την πιθανότητα ορισμένα γαλακτοκομικά προϊόντα με πολλά λιπαρά να συνδέονται με διεργασίες που αφορούν τόσο τη νευροεκφύλιση όσο και την υγεία των αγγείων.
Πόσο αξιόπιστα είναι τα αποτελέσματα;
Οι ερευνητές προχώρησαν σε επιπλέον ελέγχους, ώστε να διαπιστώσουν κατά πόσο τα ευρήματα παρέμεναν σταθερά. Αφού αφαίρεσαν από την ανάλυση τα περιστατικά άνοιας που διαγνώστηκαν στα πρώτα 10 χρόνια παρακολούθησης, οι συσχετίσεις με χαμηλότερο κίνδυνο έγιναν ισχυρότερες. Το αποτέλεσμα αυτό συνηγορεί ότι δεν εξηγούνται απλώς από μεταβολές στη διατροφή εξαιτίας πρώιμης γνωστικής έκπτωσης. Ούτε η συνεκτίμηση άλλων παθήσεων και της φαρμακευτικής αγωγής επέφερε ουσιαστική αλλαγή στα ευρήματα.
Σε όσους δήλωσαν ότι οι διατροφικές τους συνήθειες παρέμειναν σταθερές με την πάροδο του χρόνου, ορισμένες συσχετίσεις ήταν ασθενέστερες. Αυτό δείχνει ότι η διαχρονική συνέπεια στη διατροφή ενδέχεται να επηρεάζει τις παρατηρούμενες σχέσεις. Εξετάστηκε ακόμη το ενδεχόμενο να αντικατασταθεί το τυρί ή η κρέμα υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά από άλλα τρόφιμα. Σύμφωνα με τις αναλύσεις, η αντικατάστασή τους με ορισμένα κρέατα ή άλλα γαλακτοκομικά συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο άνοιας. Το εύρημα υπογραμμίζει ότι έχει σημασία το συνολικό διατροφικό πρότυπο και όχι η αξιολόγηση ενός τροφίμου μεμονωμένα.
Πώς ερμηνεύονται τα ευρήματα για τα γαλακτοκομικά και την άνοια;
Επειδή η έρευνα είναι παρατηρησιακή (observational study), δεν αποδεικνύει ότι τα γαλακτοκομικά με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά μειώνουν άμεσα τον κίνδυνο άνοιας. Τα ευρήματα, ωστόσο, θέτουν ενδιαφέροντα ερωτήματα. Το τυρί και η κρέμα με πολλά λιπαρά περιλαμβάνουν συνδυασμό λιπαρών οξέων και άλλων ενώσεων, ενώ καταναλώνονται σε στερεή ή ημιστερεή μορφή· αυτά ενδέχεται να επηρεάζουν τον τρόπο επεξεργασίας τους από τον οργανισμό. Καθώς δεν προέκυψαν αντίστοιχα ευρήματα για τα γαλακτοκομικά χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά, είναι πιθανό η απλή αφαίρεση λίπους να απομακρύνει συστατικά με ενδεχόμενη ωφέλιμη δράση. Δεν αποκλείεται, παράλληλα, να συμβάλλουν και άλλες συνήθειες του τρόπου ζωής που σχετίζονται με την επιλογή συγκεκριμένων τροφίμων.
«Σε αυτή την προοπτική μελέτη, η οποία διήρκεσε 25 χρόνια, η αυξημένη κατανάλωση ορισμένων γαλακτοκομικών με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά —κυρίως τυριού και κρέμας— συνδέθηκε με μικρότερο κίνδυνο άνοιας σε μεγαλύτερη ηλικία. Η συσχέτιση ήταν εντονότερη για την αγγειακή άνοια και για τη νόσο Alzheimer σε άτομα χωρίς σημαντικό γενετικό παράγοντα κινδύνου. Από την άλλη, δεν διαπιστώθηκε σαφής σύνδεση του κινδύνου άνοιας με τα γαλακτοκομικά χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά ή με τα περισσότερα άλλα γαλακτοκομικά προϊόντα.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι χρειάζεται να εξετάζονται τόσο το είδος των γαλακτοκομικών όσο και η περιεκτικότητά τους σε λιπαρά, όχι μόνο η συνολική κατανάλωσή τους. Παρότι η συγκεκριμένη μελέτη δεν τεκμηριώνει αιτιότητα, θέτει υπό αμφισβήτηση την απλουστευτική αντίληψη ότι κάθε διατροφικό λίπος βλάπτει τον εγκέφαλο. Χρειάζονται νέες έρευνες για να αποσαφηνιστούν οι μηχανισμοί και να κριθεί εάν οι συσχετίσεις που παρατηρήθηκαν πρέπει να ληφθούν υπόψη στις μελλοντικές διατροφικές οδηγίες» καταλήγει η κυρία Ευθυμιοπούλου.
Συνοπτικά
- Σύμφωνα με νέα μελέτη, η κατανάλωση γαλακτοκομικών με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά, όπως τυρί και κρέμα, ενδέχεται να συνδέεται με μικρότερο κίνδυνο άνοιας, μεταξύ άλλων και της νόσου Alzheimer.
- Χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας εμφάνισαν όσοι έτρωγαν μεγαλύτερες ποσότητες από αυτά τα προϊόντα. Αντίστοιχο όφελος δεν καταγράφηκε για τα γαλακτοκομικά με χαμηλά λιπαρά.
- Η ανάλυση αξιοποίησε στοιχεία που καλύπτουν διάστημα 25 ετών και αναδεικνύει τη σημασία του είδους των γαλακτοκομικών και της περιεκτικότητάς τους σε λιπαρά για την εγκεφαλική υγεία.
- Τα αποτελέσματα καταδεικνύουν ότι τα γαλακτοκομικά δεν έχουν όλα την ίδια σχέση με την υγεία του εγκεφάλου, ενώ χρειάζονται επιπλέον μελέτες για να αποσαφηνιστούν οι υποκείμενοι μηχανισμοί.
- Η αυξημένη κατανάλωση τυριού και κρέμας συνδέθηκε με μειωμένο κίνδυνο αγγειακής άνοιας. Για τη νόσο Alzheimer, η συσχέτιση ήταν ισχυρότερη σε όσους δεν είχαν γενετικό παράγοντα κινδύνου.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/diatrofi/galaktomika-ploysia-se-lipara-thorakizoyn-egkefalo-apo-anoia/17572
