Το άρθρο εξετάζει γιατί έχει σημασία να απολαμβάνουμε με επίγνωση κάθε μπουκιά: η ευχαρίστηση από το φαγητό δεν αφορά μόνο την ψυχική μας κατάσταση, αλλά συνδέεται και με τη φυσική λειτουργία της πέψης. Όπως επισημαίνουν ειδικοί, η απόλαυση οδηγεί στην απελευθέρωση ντοπαμίνης στον εγκέφαλο, στηρίζοντας τη συναισθηματική ευεξία και την υγιεινή διατροφή.
Παράλληλα, όταν τρώμε φαγητά που αγαπάμε, ενδέχεται να περιορίζεται η πιθανότητα υπερκατανάλωσης και να δυναμώνουν οι κοινωνικοί δεσμοί. Προτείνονται, επίσης, απλές πρακτικές που μπορούν να κάνουν τα γεύματα πιο απολαυστικά, ενισχύοντας τόσο την ευχαρίστηση όσο και τη θρέψη.
Ποιο είναι το αγαπημένο σου φαγητό?»… Σχεδόν όλοι μπορούν να απαντήσουν σε αυτή την ερώτηση. Οι ειδικοί εξηγούν ότι αυτό δεν είναι τυχαίο: οι άνθρωποι είναι βιολογικά προδιατεθειμένοι να απολαμβάνουν την τροφή τους.
Η ευχαρίστηση που μας δίνει το φαγητό δεν περιορίζεται, στην πραγματικότητα, στην ψυχική ευεξία. Μπορεί, μεταξύ άλλων, να υποστηρίξει την πέψη και να συμβάλει στην αντιμετώπιση διατροφικών διαταραχών.
Η ψυχολογία πίσω από το φαγητό
Εδώ και πολλά χρόνια, οι ερευνητές διερευνούν τους μηχανισμούς που εξηγούν γιατί η κατανάλωση ορισμένων τροφών μάς προκαλεί ευχαρίστηση.
Η εμπειρία αρχίζει από την πρώτη μπουκιά, όταν η τροφή φτάνει στο στόμα, και καταλήγει —με την κυριολεκτική έννοια— στον εγκέφαλο.
«Η ευχαρίστηση οποιουδήποτε είδους, συμπεριλαμβανομένης αυτής που μας προκαλεί το φαγητό, οδηγεί σε απελευθέρωση ντοπαμίνης στον εγκέφαλο», αναφέρει η θεραπεύτρια και διαιτολόγος Aleta Storch, RDN, MHC.
«Η ντοπαμίνη ενεργοποιεί τις οδούς ανταμοιβής στον εγκέφαλο, κάτι που βοηθά στην προώθηση της ευτυχίας, της ηρεμίας, του κινήτρου και της συγκέντρωσης», προσθέτει.
Παλαιότερες μελέτες, μάλιστα, είχαν υποδείξει ότι τα άτομα με παχυσαρκία ενδέχεται να έχουν διαταραγμένα επίπεδα ευαισθησίας στην ντοπαμίνη. Αυτό μπορεί να τα ωθεί να καταναλώνουν περισσότερο φαγητό, ώστε να εξασφαλίσουν επαρκή ευχαρίστηση από το γεύμα.
Όταν η λειτουργία της χημείας του εγκεφάλου είναι ομαλή, η ευχαρίστηση που αντλούμε από ένα γεύμα μπορεί να έχει μετρήσιμες επιδράσεις στο σώμα.
«Όταν απολαμβάνουμε το φαγητό που τρώμε και διεγείρουμε την έκκριση ντοπαμίνης, στην πραγματικότητα χωνεύουμε και μεταβολίζουμε την τροφή πιο αποτελεσματικά», λέει η Storch. «Καθώς χαλαρώνουμε βιώνοντας μια ευχάριστη διατροφική εμπειρία, το νευρικό μας σύστημα μπαίνει σε κατάσταση ηρεμίας και ομαλής πέψης, η οποία μας επιτρέπει να διασπάσουμε πλήρως και να χρησιμοποιήσουμε τα θρεπτικά συστατικά από τα τρόφιμα που τρώμε», συμπληρώνει.
Οι επιστήμονες αναφέρουν ότι η επιλογή τροφών που απολαμβάνουμε μπορεί ακόμη να ενθαρρύνει μια πιο υγιεινή διατροφή.
Το 2020 δημοσιεύτηκε μια εκτενής συστηματική ανασκόπηση, η οποία εξέτασε 119 μελέτες για τη σχέση ανάμεσα στην ευχαρίστηση από το φαγητό και την ισορροπημένη διατροφή. Ευνοϊκή συσχέτιση μεταξύ της απόλαυσης και των διατροφικών αποτελεσμάτων καταγράφηκε στο 57% των ερευνών.
«Υπάρχει αυτή η πεποίθηση ότι τα «υγιεινά» τρόφιμα πρέπει να είναι αδιάφορα ή να μην έχουν καλή γεύση, αλλά αυτό απλά δεν είναι αλήθεια», επισημαίνει η διαιτολόγος και πιστοποιημένη σύμβουλος διαισθητικής διατροφής Sarah Gold Anzlovar, MS, RDN, LDN. «Όταν τρώμε ένα φαγητό που μας αρέσει, η ικανοποίηση μας αυξάνεται, κάτι που μπορεί στην πραγματικότητα να βελτιώσει την ποιότητα της διατροφής μας και να μειώσει την πιθανότητα επεισοδίων υπερφαγίας», υποστηρίζει.
Η συναισθηματική «τροφή»
Αν το φαγητό χρησίμευε μόνο ως καύσιμο, τα γεύματα θα ήταν για όλους μας μια μονότονη υποχρέωση. Στην πραγματικότητα, η τροφή συνδέεται με πολλές εμπειρίες: μπορεί, για παράδειγμα, να μας φέρνει κοντά σε αγαπημένα πρόσωπα ή να μας συνδέει με την πολιτιστική μας κληρονομιά.
Με άλλα λόγια, η τροφή προσφέρει θρέψη όχι μόνο στο σώμα, αλλά και στα συναισθήματα.
Το φαγητό ως μέσο κοινωνικής σύνδεσης
Πώς θα ήταν ένα πάρτι ή μια οικογενειακή συνάντηση αν έλειπε το φαγητό;
Μελέτη που πραγματοποιήθηκε στην Ταϊλάνδη το 2015 αναφέρει ότι, όταν οι άνθρωποι μοιράζονται γεύματα, το να συγκεντρώνονται γύρω από το τραπέζι συχνά ενισχύει έντονα το αίσθημα ευτυχίας.
Οι ερευνητές σημειώνουν ότι η απόλαυση ενός πιάτου μπορεί να προσφέρει αμέσως σωματική και συναισθηματική ανακούφιση. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η ζεστή σούπα όταν είμαστε άρρωστοι ή ένα αγαπημένο γλυκό που ανεβάζει τη διάθεσή μας ακόμη και στις πιο δύσκολες ημέρες.
Η απόλαυση του φαγητού στη σύγχρονη διατροφική κουλτούρα
Σε κοινωνικό επίπεδο, οι σημερινές τάσεις στη διατροφή προβάλλουν συχνά την εγκράτεια απέναντι σε πολλές κατηγορίες τροφίμων, κυρίως σε εκείνες που περιέχουν πολλές θερμίδες ή λιπαρά.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η συνειδητή απόλαυση ακόμη και αυτών των τροφίμων μπορεί να συμβάλει στην αποκατάσταση της ισορροπίας μιας υγιούς συνολικής διατροφής.
«Όταν όλα τα τρόφιμα επιτρέπονται – συμπεριλαμβανομένων και των πιο νόστιμων, το σώμα μαθαίνει να δείχνει εμπιστοσύνη ότι θα λάβει αυτό που χρειάζεται», λέει η Storch.
Τρώγοντας για ευχαρίστηση: πώς διαφέρει από τη συναισθηματική διατροφή
Η αντιμετώπιση δύσκολων συναισθημάτων μέσω του φαγητού, όπως του άγχους, του θυμού ή της θλίψης, συχνά οδηγεί στην κατανάλωση μεγαλύτερων ποσοτήτων.
Πρόκειται για δύο διαφορετικά ζητήματα, διευκρινίζουν οι διατροφολόγοι: άλλο η συναισθηματική διατροφή και άλλο η επιλογή ενός φαγητού που μας προσφέρει ευχαρίστηση.
«Συναισθηματική διατροφή σημαίνει ότι οι άνθρωποι χρησιμοποιούν το φαγητό ως τρόπο αντιμετώπισης τόσο θετικών όσο και αρνητικών συναισθημάτων», τονίζει η Anzlovar. «Το φαγητό για ευχαρίστηση είναι η επιλογή μιας συγκεκριμένης τροφής προκειμένου να απολαύσει κάποιος τη γεύση, την υφή και την εμπειρία, όπως μια βόλτα ειδικά για ένα χωνάκι παγωτού το καλοκαίρι ή η ευκαιρία να φάμε ένα μήλο κατευθείαν από το δέντρο», προσθέτει.
Ένα ακόμη βασικό σημείο που διαφοροποιεί αυτές τις συμπεριφορές είναι το πόσο συνδεδεμένοι αισθανόμαστε με το φαγητό.
«Συχνά, αν και όχι πάντα, υπάρχει έλλειψη σύνδεσης με το φαγητό όταν οι άνθρωποι τρώνε συναισθηματικά», λέει η Anzlovar. «Όταν όμως τρώμε για λόγους ευχαρίστησης, εκεί συνήθως υπάρχει πραγματική σύνδεση και συνειδητή απόλαυση».
Απόλαυση και θρέψη: ο ιδανικός συνδυασμός
Η χαρά που μας δίνει καθημερινά το φαγητό δύσκολα συγκρίνεται με άλλες απολαύσεις της ζωής. Η τροφή στηρίζει το σώμα, γαληνεύει το πνεύμα και ικανοποιεί τους γευστικούς μας κάλυκες.
Μερικά απλά και μικρά βήματα μπορούν να κάνουν το καθημερινό τραπέζι πιο ευχάριστο, προτείνουν οι ειδικοί.
«Όταν φτιάχνετε ένα γεύμα ή ένα σνακ, δείτε αν υπάρχει κάτι που θα το κάνει έστω 10% πιο ευχάριστο», είναι η συμβουλή της Storch. «Μερικές φορές, το να ζεστάνετε ένα brownie, να ρίξετε λίγο κατσικίσιο τυρί σε μια σαλάτα ή να προσθέσετε περισσότερο γάλα για να αραιώσετε ένα μπολ με βρώμη μπορεί να μετατρέψει μια διατροφική εμπειρία από «ναι…» σε «ναι!!!».
Συνοπτικά
- Η συνειδητή απόλαυση του φαγητού ενισχύει την πέψη και υποστηρίζει τη συναισθηματική ευημερία μέσω της απελευθέρωσης ντοπαμίνης.
- Η κατανάλωση τροφών που αγαπάμε μπορεί να περιορίσει την υπερκατανάλωση και να βελτιώσει την ποιότητα της διατροφής.
- Το φαγητό σχετίζεται με κοινωνικές εμπειρίες και προσφέρει ευχαρίστηση και άνεση σε σημαντικές περιστάσεις.
- Οι σύγχρονες διατροφικές τάσεις προκρίνουν την εγκράτεια, όμως η συνειδητή απόλαυση μπορεί να επαναφέρει την ισορροπία στη διατροφή.
- Η διαφορά ανάμεσα στη συναισθηματική διατροφή και την απόλαυση του φαγητού αφορά τη σύνδεση με αυτό, καθώς και την έμφαση στις γεύσεις και τις υφές.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/diatrofi/giati-axizei-na-geyomaste-syneidita-kathe-mpoykia/18253
