Η μελέτη του Ινστιτούτου Νευροεπιστημών διαπίστωσε ότι η χρόνια κατανάλωση αλκοόλ προκαλεί σημαντικές μεταβολές στη γονιδιακή έκφραση σε εγκεφαλικές περιοχές που συμμετέχουν στην ανταμοιβή και στη λήψη αποφάσεων. Οι ερευνητές εξέτασαν εγκεφαλικό ιστό από ανθρώπους με μέση διάρκεια κατανάλωσης 35 ετών και εντόπισαν διαταραχές στην έκφραση των υποδοχέων CB1 και CB2, αλλά και του GPR55.
Τα ευρήματα δείχνουν πιθανή εξασθένηση των αμυντικών μηχανισμών του εγκεφάλου και μπορεί να συμβάλουν στην ερμηνεία της αυξημένης πιθανότητας υποτροπής και του μειωμένου εκτελεστικού ελέγχου σε ανθρώπους με διαταραχή χρήσης αλκοόλ. Παράλληλα, δημιουργούν προοπτικές για την ανάπτυξη θεραπειών με πιο συγκεκριμένη στόχευση.
Ερευνητές από το Ινστιτούτο Νευροεπιστημών, το οποίο αποτελεί κοινό κέντρο του Πανεπιστημίου Miguel Hernández του Elche (UMH) και του Ισπανικού Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας (CSIC), διαπίστωσαν ότι η μακροχρόνια κατανάλωση αλκοόλ μεταβάλλει εκτεταμένα τη γονιδιακή έκφραση σε καίριες περιοχές που σχετίζονται με την ανταμοιβή, τον έλεγχο των παρορμήσεων και τις αποφάσεις. Η εργασία, που δημοσιεύτηκε στο Addiction, εμπλουτίζει τη γνώση για τη βιολογική βάση της εξάρτησης και επισημαίνει πιθανούς στόχους για θεραπευτικές παρεμβάσεις.
«Η διαταραχή χρήσης αλκοόλ αποτελεί μία από τις κύριες αιτίες νοσηρότητας και θνησιμότητας παγκοσμίως, και παρά τον τεράστιο κοινωνικό και υγειονομικό της αντίκτυπο, οι διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές παραμένουν περιορισμένες», εξηγεί ο καθηγητής του UMH Jorge Manzanares, κύριος συγγραφέας της μελέτης. «Η κατανόηση των αλλαγών που συντελούνται στον εγκέφαλο έπειτα από δεκαετίες κατανάλωσης αλκοόλ είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη πιο αποτελεσματικών θεραπειών», προσθέτει.
Μελέτη της μακροχρόνιας έκθεσης στο αλκοόλ
Για να διερευνήσουν το ζήτημα, οι επιστήμονες εξέτασαν μεταθανάτια δείγματα εγκεφαλικού ιστού από άτομα με μακρόχρονη κατανάλωση αλκοόλ, διάρκειας κατά μέσο όρο 35 ετών. Στο επίκεντρο βρέθηκε το ενδοκανναβινοειδές σύστημα, ένα βασικό νευροβιολογικό δίκτυο που συμμετέχει στην ανταμοιβή, στο κίνητρο και στις εθιστικές συμπεριφορές.
Η ευχαρίστηση, η διάθεση, η μνήμη και η αντίδραση στο στρες συγκαταλέγονται στις βασικές λειτουργίες που ελέγχει το ενδοκανναβινοειδές σύστημα. Σε αυτό ανήκουν υποδοχείς όπως οι CB1 και CB2, καθώς και ένζυμα που τους αποδομούν, μεταξύ των οποίων τα FAAH και MGLL. «Το σύστημα αυτό λειτουργεί ως λεπτομερής ρυθμιστής της εγκεφαλικής δραστηριότητας και διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην ανταμοιβή και το κίνητρο», εξηγεί ο Manzanares.
Η επίδραση του αλκοόλ στο ενδοκανναβινοειδές σύστημα είχε καταγραφεί σε παλαιότερες μελέτες, ωστόσο υπήρχαν λίγα στοιχεία από ανθρώπινο εγκεφαλικό ιστό. Η νέα έρευνα παρουσιάζει αναλυτικά πώς η χρόνια κατανάλωση επηρεάζει τη γονιδιακή έκφραση βασικών συστατικών του συστήματος σε εγκεφαλικές περιοχές που έχουν καθοριστική σημασία για τον εθισμό.
Οι εγκεφαλικές περιοχές που εξετάστηκαν
Στο πλαίσιο της μελέτης, εξετάστηκαν δύο σημαντικές περιοχές του μεσοκορτικολιμβικού συστήματος. Η πρώτη ήταν ο προμετωπιαίος φλοιός, ο οποίος συνδέεται με την κρίση, τον σχεδιασμό και τη λήψη αποφάσεων, και η δεύτερη ο επικλινής πυρήνας, βασικός κόμβος για την επεξεργασία της ανταμοιβής και τη διαμόρφωση συνηθειών.
Σε σχέση με τα δείγματα ελέγχου ανθρώπων χωρίς εξάρτηση, στον εγκεφαλικό ιστό όσων είχαν διαταραχή χρήσης αλκοόλ καταγράφηκαν μεγάλες αποκλίσεις στη γονιδιακή έκφραση. Το γονίδιο του υποδοχέα CB1 εμφάνισε αύξηση 125% στον προμετωπιαίο φλοιό και 78% στον επικλινή πυρήνα. «Ο CB1 συνδέεται στενά με την ενίσχυση των εθιστικών συμπεριφορών και τον κίνδυνο υποτροπής», εξηγεί η καθηγήτρια του UMH María Salud García-Gutiérrez, πρώτη συγγραφέας της μελέτης.
Διαφορετική εικόνα παρουσίασε ο υποδοχέας CB2: η γονιδιακή του έκφραση υποχώρησε περίπου κατά 50% και στις δύο περιοχές. «Επειδή ο CB2 έχει νευροπροστατευτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες, η μείωσή του υποδηλώνει εξασθένηση των μηχανισμών άμυνας του εγκεφάλου απέναντι στη βλάβη που προκαλεί το αλκοόλ», σημειώνει η García-Gutiérrez.
Οι επιστήμονες παρατήρησαν ακόμη σημαντικές διαφοροποιήσεις στον GPR55, υποδοχέα που χαρακτηριζόταν επί χρόνια «ορφανός», επειδή ο φυσικός του συνδέτης (ligand) δεν είχε προσδιοριστεί με σαφήνεια. Η έκφρασή του αυξήθηκε κατά 19% στον προμετωπιαίο φλοιό, ενώ στον επικλινή πυρήνα μειώθηκε κατά 51%. Είναι η πρώτη έρευνα που τεκμηριώνει μεταβολές στη γονιδιακή έκφραση του GPR55 σε ανθρώπους με διαταραχή χρήσης αλκοόλ.
Οι ερευνητές κατέγραψαν επίσης αλλαγές στο FAAH, οι οποίες διέφεραν ανάλογα με την περιοχή του εγκεφάλου. Το ένζυμο αυτό διασπά την ανανδαμίδη, ένα ενδοκανναβινοειδές που σχετίζεται με το άγχος και την ανταμοιβή. Η έκφραση του γονιδίου FAAH ήταν χαμηλότερη στον προμετωπιαίο φλοιό, αλλά υψηλότερη κατά 24% στον επικλινή πυρήνα, κάτι που ενδέχεται να επηρεάζει τη διαθεσιμότητα και τη σηματοδότηση των ενδοκανναβινοειδών.
Πώς ενδέχεται να επηρεάσουν τα ευρήματα τη φροντίδα
Ένα σημαντικό πλεονέκτημα της έρευνας ήταν ότι αξιοποιήθηκαν δείγματα εγκεφαλικού ιστού από το New South Wales Tissue Resource Centre της Αυστραλίας. Οι δότες είχαν χρόνια διαταραχή χρήσης αλκοόλ, χωρίς παράλληλη χρήση άλλων παράνομων ουσιών, γεγονός που επέτρεψε στους ερευνητές να εξετάσουν ξεχωριστά την επίδραση του αλκοόλ στον ανθρώπινο εγκέφαλο. «Αυτή η προσέγγιση μας δίνει μια πολύ πιο καθαρή εικόνα του πώς το αλκοόλ από μόνο του αναδιαμορφώνει τη γονιδιακή έκφραση σε περιοχές του εγκεφάλου που είναι κεντρικές για τον εθισμό», εξηγεί η García-Gutiérrez.
Τα αποτελέσματα, κατά τους συγγραφείς, συμβάλλουν στην κατανόηση της αυξημένης πιθανότητας υποτροπής και του περιορισμένου εκτελεστικού ελέγχου σε άτομα με διαταραχή χρήσης αλκοόλ. Η χαρτογράφηση των αλλαγών σε στοιχεία του ενδοκανναβινοειδούς συστήματος και των εγκεφαλικών περιοχών στις οποίες εντοπίζονται μπορεί να διευκολύνει τον σχεδιασμό θεραπευτικών επιλογών πιο στοχευμένων και προσαρμοσμένων στις ανάγκες κάθε ατόμου.
Συνοπτική παρουσίαση των βασικών ευρημάτων
- Η χρόνια κατανάλωση αλκοόλ προκαλεί σημαντικές αλλαγές στη γονιδιακή έκφραση εγκεφαλικών περιοχών που συμμετέχουν στην ανταμοιβή και στη λήψη αποφάσεων.
- Σύμφωνα με τη μελέτη, παρατηρούνται ανισορροπίες στους υποδοχείς CB1 και CB2, αλλά και στον GPR55, οι οποίες επηρεάζουν τους αμυντικούς μηχανισμούς του εγκεφάλου.
- Οι αλλαγές στη γονιδιακή έκφραση μπορεί να συνδέονται με την αυξημένη ευαλωτότητα στην υποτροπή και τον μειωμένο εκτελεστικό έλεγχο σε άτομα με διαταραχή χρήσης αλκοόλ.
- Τα ευρήματα δημιουργούν προοπτικές για την ανάπτυξη θεραπευτικών προσεγγίσεων που είναι πιο εξατομικευμένες και στοχευμένες.
- Για την έρευνα εξετάστηκε εγκεφαλικός ιστός από άτομα με χρόνια διαταραχή χρήσης αλκοόλ, προσφέροντας καθαρότερη εικόνα της επίδρασης του αλκοόλ στον ανθρώπινο εγκέφαλο.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/to-alkool-metamorfonei-to-genetiko-apotypoma-toy-egkefaloy/19537
