Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα έχουν σχεδιαστεί ώστε να ενεργοποιούν τα κέντρα ανταμοιβής του εγκεφάλου, με επίδραση που παραλληλίζεται με εκείνη του καπνού. Πρόσφατη μελέτη αναφέρει ότι τα προϊόντα αυτά, τα οποία αντιστοιχούν σε πάνω από το 73% της διατροφής στις ΗΠΑ, ενδέχεται να οδηγήσουν σε ψυχαναγκαστική κατανάλωση και διαταραχή της όρεξης.
Για την προώθηση αυτών των προϊόντων, η βιομηχανία τροφίμων εφαρμόζει διάφορες στρατηγικές μάρκετινγκ. Τα προϊόντα περιέχουν επεξεργασμένους υδατάνθρακες, πρόσθετα λίπη και αλάτι, συστατικά που ενισχύουν την επιθυμία για κατανάλωση. Οι ειδικοί συνιστούν να διαβάζουμε προσεκτικά τις ετικέτες και να επιλέγουμε πιο υγιεινές εναλλακτικές αντί για υπερεπεξεργασμένα προϊόντα, ώστε να ακολουθούμε ισορροπημένη διατροφή.
Οι μελετητές αναφέρουν ότι αυτή η κατηγορία τροφίμων είναι σχεδιασμένη να ενεργοποιεί τα κέντρα ανταμοιβής του εγκεφάλου και, επομένως, να λειτουργεί με τρόπο που θυμίζει εθισμό. Η κατανάλωσή τους μπορεί εύκολα να γίνει ψυχαναγκαστική και να διαταράξει την ομαλή ρύθμιση της όρεξης.
Πώς ορίζονται τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα; Επαγγελματίες της βιομηχανίας τροφίμων περιγράφουν με αυτόν τον όρο βρώσιμα προϊόντα που αποτελούνται από «συνθέσεις συστατικών κυρίως αποκλειστικής βιομηχανικής χρήσης, τα οποία δημιουργούνται συνήθως μέσω βιομηχανικών τεχνικών και διεργασιών».
Μια νεότερη ανασκόπηση, η οποία δημοσιεύτηκε στο The Millbank Quarterly, κατέληξε σε ευρήματα που δείχνουν ότι, πέρα από τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά τους, τα συγκεκριμένα τρόφιμα φαίνεται να είναι εξίσου εθιστικά με τα προϊόντα καπνού.
Ο Mir Ali, MD, βαριατρικός χειρουργός και ιατρικός διευθυντής του MemorialCare Surgical Weight Loss Center στην Καλιφόρνια, εξηγεί: «Έχουν σχεδιαστεί ειδικά για να είναι εξαιρετικά ελκυστικά για τα περισσότερα άτομα».
Η μεγάλη έκταση του φαινομένου
Εκτίμηση έρευνας που πραγματοποιήθηκε στις ΗΠΑ πριν από δύο χρόνια ανέφερε ότι πάνω από το 73% των τροφίμων στα ράφια της χώρας είναι υπερεπεξεργασμένα.
Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα της νέας μελέτης, «Τα τσιγάρα και τα UPF [υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα] δεν είναι φυσικά προϊόντα, και έχουν σχεδιαστεί ειδικά για να μεγιστοποιούν τη βιολογική και ψυχολογική ικανοποίηση».
Η σύνδεση με τον εθισμό
Για να εντοπίσει ποια αισθητηριακά και δομικά γνωρίσματα ενισχύουν την επίδραση των προϊόντων καπνού και των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων στον οργανισμό, η ανασκόπηση συνδύασε στοιχεία για συμπεριφορές εθισμού με δεδομένα δημόσιας υγείας και διατροφικών συνηθειών.
Η Michelle Routhenstein, διαιτολόγος προληπτικής καρδιολογίας στο EntirelyNourished, διευκρινίζει: «Δεν είναι όλοι «εθισμένοι» σε αυτά, αλλά για μια σημαντική μειονότητα του γενικού πληθυσμού, αυτά τα τρόφιμα πυροδοτούν κλασικά μοτίβα που μοιάζουν με εθισμό: έντονες λιγούρες, απώλεια ελέγχου και συχνή κατανάλωση παρά τις αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία».
Η ίδια προσθέτει: «Αυτά τα προϊόντα έχουν σκόπιμα τροποποιηθεί με επεξεργασμένους υδατάνθρακες, πρόσθετα λίπη, αλάτι και ενισχυτικά γεύσης για να μεγιστοποιήσουν την αίσθηση ανταμοιβής και την επαναλαμβανόμενη κατανάλωση, και η βιομηχανία χρησιμοποιεί επιθετικές τακτικές μάρκετινγκ, στοχεύοντας ειδικά στα παιδιά».
Κατά τους ερευνητές, οι επεξεργασμένοι υδατάνθρακες προκαλούν απελευθέρωση ντοπαμίνης μέσω του πνευμονογαστρικού νεύρου. Έτσι, τα τρόφιμα αυτά προσφέρουν ισχυρή αίσθηση ανταμοιβής, η οποία συνδέεται με την ευχαρίστηση που δημιουργείται στα αντίστοιχα κέντρα του εγκεφάλου.
Η ταχεία μεταφορά προς τον εγκέφαλο χημικών ουσιών που «προκαλούν ευχαρίστηση» εξηγεί γιατί τα τρόφιμα αυτά ενδέχεται να είναι εθιστικά, όπως συμβαίνει και με τα τσιγάρα.
Η ανασκόπηση επισημαίνει μια ακόμη ομοιότητα: τα προϊόντα καπνού είναι σχεδιασμένα για να απελευθερώνουν γρήγορα νικοτίνη στο σώμα, ενώ τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα έχουν παρασκευαστεί ώστε να χωνεύονται και να απορροφώνται γρήγορα. Αυτό επιτρέπει στον οργανισμό να επεξεργάζεται σε σύντομο χρόνο τα λιπαρά και τη ζάχαρη που προσλαμβάνει.
Παράλληλα, τα τρόφιμα αυτά έχουν σχεδιαστεί σκόπιμα ώστε να δημιουργούν «εκρήξεις γεύσεων» στο στόμα. Η έντονη γεύση όμως υποχωρεί γρήγορα, με αποτέλεσμα να αναζητούμε διαρκώς μεγαλύτερες ποσότητες.
«Πλυντήριο υγείας» και μάρκετινγκ
Οι επιστήμονες αναφέρουν στην ανασκόπηση ότι τις τελευταίες δεκαετίες τόσο η καπνοβιομηχανία όσο και η βιομηχανία τροφίμων αναδιαμορφώνουν με όρους μάρκετινγκ τα προϊόντα που κυκλοφορούν. Η στρατηγική αυτή δημιουργεί την εντύπωση ότι οι κίνδυνοι έχουν μειωθεί και περιγράφεται από τους ειδικούς ως «πλυντήριο υγείας».
Για να συνεχιστεί η προώθηση αυτών των προϊόντων, η βιομηχανία τροφίμων χρησιμοποιεί συχνά χαρακτηρισμούς όπως «χαμηλά σε λιπαρά» και «χωρίς ζάχαρη». Ωστόσο, τα προϊόντα εξακολουθούν να περιέχουν τους ίδιους συνδυασμούς συστατικών, που είναι ιδιαίτερα επιβαρυντικοί για την υγεία.
Πώς αξιολογούμε την κατανάλωση
Οι ειδικοί επισημαίνουν, πάντως, ότι τα επεξεργασμένα τρόφιμα δεν είναι όλα ίδια.
Τρόφιμα με περιορισμένη επεξεργασία, τα οποία έχουν υποστεί μικρές τροποποιήσεις για ευκολότερη αποθήκευση και κατανάλωση, επιβαρύνουν πολύ λιγότερο την υγεία από εκείνα που έχουν υποστεί βαριά επεξεργασία. Συνήθεις παρεμβάσεις είναι η άλεση, η παστερίωση, η ζύμωση και η κατάψυξη.
Οι ειδικοί συνιστούν να διαβάζουμε με προσοχή τη διατροφική ετικέτα, ώστε να καταλαβαίνουμε τι περιέχει ένα προϊόν. Αν τα συστατικά που αναγράφονται μοιάζουν δυσνόητα, είναι πιθανότερο να πρόκειται για υπερεπεξεργασμένο προϊόν.
Ένα προϊόν μπορεί να είναι υπερεπεξεργασμένο όταν περιέχει γαλακτωματοποιητές, όπως λεκιθίνη σόγιας ή μονο- και διγλυκερίδια. Άλλες ενδείξεις είναι οι εκτενείς κατάλογοι συστατικών, η προσθήκη τεχνητών αρωμάτων ή χρωμάτων και οι πολλαπλές μορφές πρόσθετης ζάχαρης.
Ποιες επιλογές μπορούν να αντικαταστήσουν τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα;
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι υπάρχει τρόπος να περιοριστούν: τα ζαχαρούχα ποτά, τα συσκευασμένα γλυκά, τα πατατάκια, το γρήγορο φαγητό και τα κατεψυγμένα γεύματα δεν πρέπει να έχουν θέση στα καθημερινά βασικά τρόφιμα. Μπορούν, αντίθετα, να αποτελούν περιστασιακή επιλογή στο πλαίσιο μιας ισορροπημένης διατροφής.
Μικρές αλλαγές στις διατροφικές επιλογές, όπως αρωματισμένο ανθρακούχο νερό, φρούτα και ξηροί καρποί με καραμελωμένη επικάλυψη ή βρώμη και απλό γιαούρτι με λίγα ζαχαρούχα δημητριακά, μπορούν να μειώσουν σημαντικά την έκθεση σε υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα. Ακόμη, τα γεύματα που μαγειρεύονται στο σπίτι μπορούν να καταψυχθούν και να χρησιμοποιηθούν ως εύκολη λύση, κρατώντας την απόφαση για το τι θα φάμε σήμερα ευχάριστη και πρακτική, αλλά κυρίως πιο υγιεινή.
Πηγή: Healthline
Τα βασικά σημεία με μια ματιά
- Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα προκαλούν εθισμό παρόμοιο με εκείνον του καπνού, καθώς διεγείρουν τα κέντρα ανταμοιβής του εγκεφάλου.
- Πάνω από το 73% των τροφίμων στις ΗΠΑ είναι υπερεπεξεργασμένα, ενώ οι τεχνικές μάρκετινγκ ενισχύουν την επιθυμία για κατανάλωσή τους.
- Τα προϊόντα αυτά περιέχουν επεξεργασμένους υδατάνθρακες, πρόσθετα λιπαρά και αλάτι, προκαλώντας ψυχαναγκαστική κατανάλωση και διαταραχές στην όρεξη.
- Οι ειδικοί προτείνουν προσεκτικό έλεγχο των ετικετών και την επιλογή πιο υγιεινών τροφίμων αντί των υπερεπεξεργασμένων, για μια ισορροπημένη διατροφή.
- Για να προωθήσει αυτά τα προϊόντα, η βιομηχανία τροφίμων χρησιμοποιεί παραπλανητικές ενδείξεις περί μειωμένης βλάβης, όπως «χαμηλά σε λιπαρά».
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/diatrofi/yperepexergasmena-trofima-exisoy-ethistika-me-ton-kapno/21985
