Νεφρική νόσος: Ποιες τροφές χρειάζεται να περιορίσετε και τι μπορείτε να τρώτε

Όσοι έχουν νεφρική νόσο μπορεί να χρειάζεται να ακολουθούν διατροφή με περιορισμένο νάτριο, πρωτεΐνη, κάλιο και φώσφορο. Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι θα πρέπει να περιορίσουν ή να αποφεύγουν τροφές όπως το αβοκάντο, το καστανό ρύζι και τα πατατάκια.

Οι νεφροί επιτελούν πολλές σημαντικές λειτουργίες: φιλτράρουν τα απόβλητα και τα περιττά υγρά από το σώμα, τα οποία αποβάλλονται με τα ούρα, ρυθμίζουν την ισορροπία των μετάλλων και παράγουν μια ορμόνη που διεγείρει την παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων.

Όταν υπάρχει νεφρική νόσος, απόβλητα μπορεί να συσσωρευτούν στο αίμα. Ο γιατρός ενδέχεται να προτείνει αλλαγές στη διατροφή για τη διαχείριση της πάθησης και την υποστήριξη της νεφρικής λειτουργίας.

Παρακάτω παρουσιάζονται τροφές που μπορεί να χρειάζεται να αποφεύγονται ή να περιορίζονται, καθώς και βασικές πληροφορίες για τη νεφρική διατροφή.

Τι είναι η νεφρική διατροφή

Ένας διαιτολόγος με εξειδίκευση στη νεφρική νόσο συνήθως συνεργάζεται με το άτομο για να προσαρμόσει τη διατροφή στις ανάγκες του.

Η νεφρική διατροφή, που ονομάζεται και διατροφή φιλική προς τους νεφρούς, μπορεί να διαφέρει ανάλογα με το στάδιο της νόσου.

Στα αρχικά στάδια της χρόνιας νεφρικής νόσου (ΧΝΝ), μπορεί να χρειάζεται περιορισμός του νατρίου και, ενδεχομένως, της πρωτεΐνης. Σε προχωρημένα στάδια, γνωστά ως νεφρική ανεπάρκεια, συνήθως απαιτείται περιορισμός του νατρίου, του καλίου και του φωσφόρου.

Τροφές που μπορεί να χρειάζεται να περιορίσετε

Ο διαιτολόγος μπορεί να συστήσει την αποφυγή ή τον περιορισμό των παρακάτω τροφών, ανάλογα με τις ανάγκες του ατόμου.

1. Κονσερβοποιημένα τρόφιμα

Το νάτριο, βασικό συστατικό του αλατιού, είναι ένα φυσικό μέταλλο που υπάρχει συχνά σε μεγάλες ποσότητες στα κονσερβοποιημένα τρόφιμα. Οι παρασκευαστές συνήθως προσθέτουν νάτριο για να παρατείνουν τη διάρκεια ζωής και να ενισχύσουν τη γεύση.

Στη ΧΝΝ, οι νεφροί δεν αποβάλλουν την περίσσεια νατρίου όπως θα έπρεπε. Γι’ αυτό, μπορεί να χρειάζεται περιορισμός ή αποφυγή κονσερβοποιημένων τροφίμων, όπως οι σούπες, τα λαχανικά και τα φασόλια.

Η επιλογή προϊόντων με την ένδειξη «χαμηλή περιεκτικότητα σε νάτριο» και το στράγγισμα του περιεχομένου μπορούν να μειώσουν την πρόσληψη νατρίου.

2. Ψωμί ολικής άλεσης

Η συσσώρευση φωσφόρου και καλίου μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα σε άτομα με ΧΝΝ. Το ψωμί ολικής άλεσης έχει υψηλότερη περιεκτικότητα σε αυτά τα μέταλλα από το λευκό ψωμί, γι’ αυτό μπορεί να προτιμάται το δεύτερο.

Μία φέτα ψωμί ολικής άλεσης περιέχει 76,3 mg φωσφόρου και 90 mg καλίου. Αντίθετα, μία φέτα λευκό ψωμί περιέχει 31,6 mg φωσφόρου και 32,8 mg καλίου.

Δεν είναι απαραίτητο να αποκλειστεί εντελώς το ψωμί ολικής άλεσης. Μια επιλογή είναι να μειωθεί η ποσότητα, για παράδειγμα με μία φέτα αντί για δύο σε ένα γεύμα.

3. Σκούρα ποτά

Πολλοί παρασκευαστές σκούρων ποτών προσθέτουν φώσφορο για να ενισχύσουν τη γεύση, να παρατείνουν τη διάρκεια ζωής και να αποτρέψουν τον αποχρωματισμό.

Ο φώσφορος σε μορφή πρόσθετου, που υπάρχει σε σκούρα αναψυκτικά τύπου cola και στην μπίρα, απορροφάται εύκολα από τον οργανισμό και δεν συνιστάται στο πλαίσιο νεφρικής διατροφής.

Εξαίρεση αποτελεί η μπίρα ρίζας (root beer), η οποία δεν περιέχει φώσφορο.

4. Αβοκάντο

Παρότι οι επαγγελματίες υγείας γενικά θεωρούν ότι το αβοκάντο μπορεί να αποτελεί ωφέλιμη προσθήκη στη διατροφή, όσοι έχουν νεφρικά προβλήματα ίσως χρειάζεται να το αποφεύγουν ή να το περιορίζουν.

Το αβοκάντο έχει υψηλή περιεκτικότητα σε κάλιο: ένα αβοκάντο βάρους περίπου 200 g περιέχει 975 mg. Σύμφωνα με το National Kidney Foundation, μια μερίδα που περιέχει πάνω από 200 mg καλίου θεωρείται πλούσια σε κάλιο.

Αν χρειάζεται, μπορεί να παραμείνει στη διατροφή, αλλά σε σημαντικά μικρότερη ποσότητα.

5. Μπανάνες

Μία μεγάλη μπανάνα περιέχει 487 mg καλίου, επομένως τα άτομα με ΧΝΝ μπορεί να χρειάζεται να την αποφεύγουν ή να την περιορίζουν. Πολλά άλλα τροπικά φρούτα είναι επίσης πλούσια σε κάλιο.

Ο ανανάς μπορεί να είναι κατάλληλη εναλλακτική, καθώς περιέχει πολύ λιγότερο κάλιο σε σύγκριση με άλλα τροπικά φρούτα.

6. Πορτοκάλια και χυμός πορτοκαλιού

Τα πορτοκάλια και ο χυμός τους είναι πλούσια σε κάλιο. Ένα μικρό πορτοκάλι περιέχει 174 mg καλίου, ενώ 250 g χυμού πορτοκαλιού περιέχουν έως και 441 mg.

Εναλλακτικά, μπορούν να επιλεγούν φρούτα με λιγότερο κάλιο, όπως τα σταφύλια, τα μήλα και τα κράνμπερι.

7. Αποξηραμένα φρούτα

Τα αποξηραμένα φρούτα αποτελούν συμπυκνωμένη πηγή πολλών από τα θρεπτικά συστατικά των φρέσκων φρούτων. Έτσι, μπορεί να είναι ευκολότερο να ξεπεραστεί η συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη.

Στο πλαίσιο νεφρικής διατροφής μπορεί να χρειάζεται να αποφεύγονται τα αποξηραμένα βερίκοκα, οι χουρμάδες, τα δαμάσκηνα και οι σταφίδες, καθώς είναι πλούσια σε κάλιο.

8. Ντομάτες

Οι ντομάτες είναι επίσης φρούτο με υψηλή περιεκτικότητα σε κάλιο και μπορεί να χρειάζεται να περιορίζονται. Για παράδειγμα, ένα φλιτζάνι (245 g) σάλτσα ντομάτας περιέχει 728 mg καλίου.

9. Καστανό ρύζι

Παρότι είναι θρεπτικό, το καστανό ρύζι περιέχει περισσότερο φώσφορο και κάλιο από το λευκό.

Ένα φλιτζάνι (155 g) μαγειρεμένο καστανό ρύζι περιέχει 149 mg φωσφόρου και 94,6 mg καλίου. Αντίστοιχα, ένα φλιτζάνι (186 g) μαγειρεμένο λευκό ρύζι περιέχει 68,8 mg φωσφόρου και 53,9 mg καλίου.

Το πλιγούρι, το φαγόπυρο και το κουσκούς αποτελούν επίσης εναλλακτικές επιλογές αντί για το καστανό ρύζι.

10. Γαλακτοκομικά προϊόντα

Παρότι το γάλα και τα γαλακτοκομικά προβάλλονται παραδοσιακά ως τρόφιμα που ωφελούν την υγεία των οστών, η υπερβολική κατανάλωσή τους μπορεί να έχει αρνητική επίδραση στα οστά των ατόμων με ΧΝΝ. Αυτό οφείλεται στο ότι αποτελούν φυσική πηγή φωσφόρου και καλίου.

Ένα φλιτζάνι (244 g) πλήρες γάλα περιέχει 205 mg φωσφόρου και 322 mg καλίου.

Η νεφρική βλάβη μπορεί να οδηγήσει σε περίσσεια φωσφόρου στο αίμα, κατάσταση που ονομάζεται υπερφωσφαταιμία. Αυτό μπορεί να προκαλέσει απώλεια ασβεστίου από τα οστά, με αποτέλεσμα να γίνουν λεπτά και αδύναμα.

Ο περιορισμός των γαλακτοκομικών μπορεί να βοηθήσει τα άτομα που ακολουθούν νεφρική διατροφή να αποτρέψουν τη συσσώρευση αποβλήτων πρωτεΐνης στο αίμα.

Το γάλα καρύδας μπορεί να είναι κατάλληλο υποκατάστατο για άτομα με ΧΝΝ, λόγω της χαμηλής περιεκτικότητάς του σε κάλιο, νάτριο και οξαλικά.

11. Επεξεργασμένα κρέατα

Επεξεργασμένα κρέατα είναι όσα έχουν αλατιστεί, αποξηρανθεί, παστωθεί ή κονσερβοποιηθεί. Παραδείγματα είναι τα λουκάνικα τύπου hot dog, το μπέικον και το πεπερόνι. Συχνά περιέχουν πολύ αλάτι, για να βελτιωθεί η γεύση και να διατηρηθούν.

Αν κάποιος καταναλώνει συχνά τρόφιμα υψηλής επεξεργασίας, μπορεί να δυσκολευτεί να περιορίσει το νάτριο στα 2.300 mg την ημέρα, ποσότητα που συνιστά το National Kidney Foundation.

12. Τουρσιά, ελιές και relish

Τα τουρσιά, οι επεξεργασμένες ελιές και το relish, ένα καρύκευμα από ψιλοκομμένα λαχανικά τουρσί, είναι τρόφιμα που συντηρούνται με αλάτισμα ή τουρσί.

Κατά τη διαδικασία παρασκευής τους, συνήθως προστίθεται αλάτι. Για παράδειγμα, πέντε πράσινες ελιές τουρσί, ποσότητα που θεωρείται μικρή μερίδα, αντιστοιχούν σχεδόν στο 10% της συνιστώμενης ημερήσιας ποσότητας νατρίου.

13. Δημητριακά με πίτουρο, βρόμη και γκρανόλα

Πολλά δημητριακά περιέχουν συνδυασμούς καλίου, φωσφόρου και νατρίου και μπορεί να χρειάζεται να αποφεύγονται στο πλαίσιο νεφρικής διατροφής.

Για παράδειγμα, μία μερίδα 30 g νιφάδων πίτουρου περιέχει 160 mg καλίου, 135 mg φωσφόρου και 162 mg νατρίου. Μία μερίδα γκρανόλα 100 g περιέχει 539 mg καλίου.

14. Πατάτες

Οι πατάτες, συμπεριλαμβανομένων των γλυκοπατατών, είναι λαχανικά πλούσια σε κάλιο. Μία μέτρια ψητή πατάτα περιέχει περίπου 610 mg καλίου και μία μέτρια γλυκοπατάτα 542 mg.

Η έκπλυση είναι ένας τρόπος να μειωθεί η υψηλή περιεκτικότητα σε κάλιο. Περιλαμβάνει ουσιαστικά το μούλιασμα ή το βράσιμο των πατατών σε νερό πριν από το μαγείρεμα. Σύμφωνα με παλαιότερη έρευνα, η μέθοδος αυτή μειώνει την αρχική περιεκτικότητα σε κάλιο κατά τουλάχιστον 50%.

15. Τρόφιμα υψηλής επεξεργασίας

Στα τρόφιμα υψηλής επεξεργασίας περιλαμβάνονται η πίτσα, τα στιγμιαία νουντλς και τα έτοιμα γεύματα για φούρνο μικροκυμάτων. Συνήθως περιέχουν μεγάλες ποσότητες αλατιού, ζάχαρης και λιπαρών.

Το National Kidney Foundation συνιστά η πρόσληψη νατρίου να μην ξεπερνά τα 2.300 mg την ημέρα. Η τήρηση αυτού του ορίου μπορεί να είναι δύσκολη όταν τα τρόφιμα υψηλής επεξεργασίας καταναλώνονται συχνά.

16. Πρέτσελ, πατατάκια και κράκερ

Τα πρέτσελ, τα πατατάκια και τα κράκερ έχουν συνήθως πολύ νάτριο και λίγα θρεπτικά συστατικά. Τα πατατάκια έχουν επίσης υψηλή περιεκτικότητα σε κάλιο, καθώς παρασκευάζονται από πατάτες.

Ένα μικρό σακουλάκι πατατάκια περιέχει περίπου 148 mg νατρίου και 336 mg καλίου, ενώ 60 g πρέτσελ περιέχουν περίπου 744 mg νατρίου και 134 mg καλίου.

Οι μερίδες αυτών των σνακ μπορεί να οδηγήσουν στην κατανάλωση περισσότερου αλατιού από όσο υπολογίζει κανείς.

17. Σέσκουλα, σπανάκι και φύλλα παντζαριού

Ορισμένα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, όπως τα σέσκουλα, το σπανάκι και τα φύλλα παντζαριού, μπορεί να χρειάζεται να αποφεύγονται ή να περιορίζονται λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς τους σε κάλιο.

Ένα φλιτζάνι ωμά σέσκουλα περιέχει 136 mg καλίου. Όπως συμβαίνει και με το σπανάκι, τα λαχανικά αυτά συρρικνώνονται όταν βράζουν. Έτσι, κάποιος μπορεί να φάει μεγαλύτερη ποσότητα απ’ ό,τι αν τα κατανάλωνε ωμά, αυξάνοντας αντίστοιχα την πρόσληψη καλίου.

Τροφές που μπορεί να είναι πιο φιλικές προς τους νεφρούς

Παρότι η ΧΝΝ μπορεί να απαιτεί διατροφικές προσαρμογές, υπάρχουν πολλές κατάλληλες επιλογές. Μπορείτε να επιλέγετε τρόφιμα με χαμηλότερα επίπεδα νατρίου, καλίου και φωσφόρου, όπως:

• Φρούτα: μήλα, κράνμπερι, σταφύλια, ανανάς και φράουλες.
• Λαχανικά: κουνουπίδι, μαρούλι, κρεμμύδια, πιπεριές και ραπανάκια.
• Αρτοσκευάσματα: πίτες πίτα, τορτίγιες και ψωμί με προζύμι.
• Πρωτεΐνη: μοσχάρι και κοτόπουλο.
• Υδατάνθρακες: λευκό ρύζι και ανάλατο ποπ κορν.

Τι να θυμάστε

Σε άτομα με ΧΝΝ, οι γιατροί συνήθως συστήνουν μείωση της πρόσληψης καλίου, φωσφόρου και νατρίου για τη διαχείριση της πάθησης. Οι διατροφικοί περιορισμοί εξαρτώνται από το στάδιο της νόσου.

Παρότι υπάρχουν πολλές τροφές που μπορεί να χρειάζεται να περιοριστούν, διατίθενται και αρκετές επιλογές που μπορούν να ενταχθούν στη διατροφή. Ένας διαιτολόγος με εξειδίκευση στη νεφρική νόσο μπορεί να βοηθήσει στην επιλογή του κατάλληλου διατροφικού πλάνου. Οι αλλαγές στη διατροφή πρέπει να συζητούνται με τον γιατρό σας.