Τρέξιμο σε μονοπάτια: Πώς ένας αγώνας στις Άλπεις με βοήθησε να ξεπεράσω την αγωνιστική στασιμότητα

Αφού είχε κουραστεί να κυνηγά επιδόσεις και χρόνους στους δρόμους, ο συντάκτης του άρθρου στράφηκε σε έναν αγώνα ορεινού τρεξίματος. Η εμπειρία του στις Άλπεις τον βοήθησε να απομακρυνθεί από την εμμονή με τα δεδομένα και να επικεντρωθεί στη διαδρομή, στο περιβάλλον και στη διαχείριση της προσπάθειας.

Ακολουθούσε το μονοπάτι για λίγο περισσότερο από δύο ώρες όταν κοίταξε για πρώτη φορά το ρολόι του, για να ελέγξει τον ρυθμό του. Βρισκόταν στις Άλπεις, στον αγώνα MCC των 40 χιλιομέτρων, που αποτελεί μέρος της σειράς Ultra Trail du Mont Blanc (UTMB), μιας εβδομάδας με πολλούς αγώνες, την οποία πολλοί θεωρούν το Super Bowl του ορεινού τρεξίματος.

Μέχρι τότε δεν είχε συμμετάσχει σε αγώνα σε μονοπάτι. Η αγωνιστική του εμπειρία ήταν στους δρόμους και στον στίβο, όπου συνήθιζε να δίνει προτεραιότητα στην ταχύτητα. Στις διαδρομές της πόλης έλεγχε το ρολόι του κάθε λίγα λεπτά, συχνά κάθε λεπτό, για να παρακολουθεί τον ρυθμό και να τηρεί το προπονητικό πλάνο ή τον στόχο του αγώνα. Προσπαθούσε να μη σταματά ούτε για την κυκλοφορία, ενώ σε διαδρομές άνω των 16 χιλιομέτρων έπαιρνε μαζί νερό και ενεργειακά εφόδια, για να μη χρειαστεί να πατήσει παύση στο ρολόι. Συγκρινόταν διαρκώς με τις καλύτερες επιδόσεις του και δεν ήθελε να μείνει πίσω.

Στη διαδρομή από το Martigny-Combe προς το Chamonix, όμως, δεν τον απασχολούσαν οι αριθμοί. Είχε την προσοχή του στραμμένη στις πέτρες και τις ρίζες μπροστά του, αλλά και στα βουνά που απλώνονταν στον ορίζοντα. Στηριζόταν στα μπατόν πεζοπορίας για να ανέβει τα απότομα μονοπάτια, με την καρδιά να χτυπά δυνατά και την αναπνοή του βαριά. Η εμπειρία ήταν εντελώς διαφορετική από τα χρόνια του στον δρόμο. Το τρέξιμο σε μονοπάτια τον βοήθησε να ηρεμήσει το αγχώδες μυαλό του ως δρομέα.

Όταν τα δεδομένα γίνονται υπερβολικά

Η στροφή προς τα μονοπάτια ήρθε έπειτα από μια περίοδο απογοήτευσης. Όπως πολλοί δρομείς, είχε φτάσει σε τέλμα. Από το 2023 έπαιρνε μέρος σε τουλάχιστον έναν σημαντικό αγώνα κάθε χρόνο, χωρίς να αισθάνεται ότι γινόταν ταχύτερος. Στην ακινησία αυτή συνέβαλαν οι τραυματισμοί, οι αλλαγές στις προσωπικές και επαγγελματικές προτεραιότητες που διέκοπταν την προπόνηση, αλλά και το γεγονός ότι με την ηλικία δεν αναρρώνει τόσο γρήγορα.

Τον είχε κουράσει και η συνεχής επιδίωξη επιδόσεων: πρώτα μαραθώνιος κάτω από τις τέσσερις ώρες και μετά κάτω από τις τρεις, ημιμαραθώνιος κάτω από τις δύο ώρες ή ένας ρυθμός ανά μίλι που θα τον έφερνε μπροστά στην ομάδα τρεξίματος.

Στον Μαραθώνιο της Νέας Υόρκης το 2023 εξαντλήθηκε στην προσπάθειά του να τερματίσει σε λιγότερο από τρεις ώρες. Έκτοτε, τον απασχολούσαν οι στόχοι που δεν είχε πετύχει. Επειδή οι δρόμοι είναι σχετικά ομοιόμορφοι, μπορούσε να μετρά τα πάντα με ακρίβεια δευτερολέπτου. Η παρακολούθηση και η κοινοποίηση κάθε προπόνησης στο Strava επηρέαζαν ακόμη και τις καθημερινές του διαδρομές, καθώς έβλεπε ότι δυσκολευόταν να ακολουθήσει τους ταχύτερους φίλους του.

«Οι άνθρωποι δημοσιεύουν τα περάσματά τους, αλλά μετά είναι σαν να μην μπορείς πια απλώς να χαρείς που βγήκες για τρέξιμο», λέει η Jes Woods, προπονήτρια της Nike και ιδρύτρια του Brooklyn Trail Club. «Είναι σαν να πρέπει να είσαι περήφανος και για τον ρυθμό σου ή για κάτι άλλο».

Η παρακολούθηση της προόδου είναι σημαντική για την επίτευξη στόχων, αλλά η υπερβολική προσήλωση στα στατιστικά μπορεί να λειτουργήσει αποθαρρυντικά, σύμφωνα με τον σύμβουλο ψυχικής απόδοσης Luis Torres, M.Ed, CMPC. «Μερικές φορές, αρχίζουμε να καθοδηγούμαστε από τα δεδομένα και να πιστεύουμε ότι η κορυφαία απόδοση σημαίνει πως πρέπει να πετύχουμε συγκεκριμένους αριθμούς».

Όταν η πίεση που δημιουργούν αυτά τα δεδομένα γίνεται υπερβολική, ο Torres προτείνει να αναλογιστεί κανείς τι άλλο μπορεί να θεωρηθεί επιτυχία. «Ας εντοπίσουμε όσα βρίσκονται υπό τον έλεγχό μου και μπορούν να με φέρουν πιο κοντά στον στόχο», λέει, αναφέροντας παράγοντες εκτός τρεξίματος, όπως ο ύπνος και η αποκατάσταση. «Είναι σαν να ξεκινάς από το σημείο όπου θέλεις να φτάσεις και να σκέφτεσαι πώς θα φτάσεις εκεί».

Η Woods συστήνει σε δρομείς που έχουν κολλήσει, τραυματίζονται συχνά ή μόλις ολοκλήρωσαν προετοιμασία για μαραθώνιο να δοκιμάσουν το τρέξιμο σε μονοπάτια. «Δεν λέω ότι το τρέξιμο σε μονοπάτια διορθώνει τα πάντα, αλλά ειλικρινά μπορεί να βοηθήσει σε πολλά».

Όσοι τρέχουν κυρίως σε αστικό περιβάλλον δεν μπορούν πάντα να μεταφερθούν αμέσως στα μονοπάτια. Μπορούν, όμως, να εμπνευστούν από τις αρχές του ορεινού τρεξίματος και να αναζητήσουν νέες προκλήσεις που θα τους βοηθήσουν να ξεφύγουν από τη διαρκή σκέψη γύρω από τις επιδόσεις. «Στο τρέξιμο σε μονοπάτια, όσο πιο δύσκολο είναι το έδαφος τόσο το καλύτερο», λέει η Woods. «Όσο πιο τεχνικό το μονοπάτι και όσο πιο απότομη η ανάβαση, τόσο το καλύτερο».

Ο συντάκτης είχε μπροστά του αρκετές απότομες ανηφόρες. Μέσω του χορηγού της Hoka, του δόθηκε η δυνατότητα να συμμετάσχει στον αγώνα UTMB. Για να ολοκληρώσει τη διαδρομή των 40 χιλιομέτρων, με υψομετρική διαφορά 2.350 μέτρων, χρειαζόταν να προετοιμαστεί διαφορετικά από ποτέ. Για πρώτη φορά, όμως, δεν κυνηγούσε έναν συγκεκριμένο χρόνο: στόχος του ήταν απλώς να τερματίσει.

Προπόνηση με έμφαση στην προσπάθεια

Η ανανέωση της προπονητικής ρουτίνας του απαιτούσε σχεδιασμό. Συνήθως έβγαινε για τρέξιμο έχοντας μια γενική ιδέα για την απόσταση και την ταχύτητα, χωρίς να έχει αποφασίσει εκ των προτέρων πού θα σταματούσε ή πώς θα προσαρμοζόταν. Σε μια πολυσύχναστη πόλη αυτό μπορεί να λειτουργήσει, όχι όμως απαραίτητα σε ένα μονοπάτι. Όπως του είπε η Woods, εκεί μετρά περισσότερο η προσπάθεια παρά ο ρυθμός.

Αντί να επικεντρώνεται αποκλειστικά στη βελτίωση του χρόνου ανά μίλι, αφιέρωνε περισσότερο χρόνο στον σχεδιασμό των διαδρομών και στο πού θα έκανε στάσεις. Παρότι ήταν κατακαλόκαιρο, στις μεγαλύτερες διαδρομές έπαιρνε σκόπιμα λιγότερα εφόδια από όσα ήξερε ότι θα χρειαζόταν. Σταματούσε το ρολόι για να φάει κάτι —συνήθως Nerds gummy clusters— και να πιει ένα αθλητικό ποτό όταν ένιωθε εξαντλημένος. Έπρεπε είτε να έχει προγραμματίσει τις στάσεις είτε να παρατηρεί προσεκτικά το περιβάλλον του, ώστε να ξέρει πότε θα μπορούσε να βρει ό,τι χρειαζόταν. Όπως του είχε πει η Woods: «Θα προσέχεις περισσότερο πού πηγαίνεις και θα πρέπει να παραμένεις διαρκώς σε εγρήγορση».

Έλαβε επίσης υπόψη τη συμβουλή του Torres να βλέπει πιο συνολικά την επίτευξη των στόχων. Κατάλαβε ότι η προπόνηση δεν χρειαζόταν να γίνεται αποκλειστικά στον δρόμο, ιδίως αφού στη Νέα Υόρκη δεν μπορούσε να αναπαράγει τις απότομες αναβάσεις προς το Chamonix. Στον αγώνα θα χρειαζόταν να περπατά δυναμικά και να ανεβαίνει, όχι να τρέχει γρήγορα για μεγάλα διαστήματα. Έτσι, αντί να βάλει απλώς τον διάδρομο στη μεγαλύτερη κλίση, φόρεσε γιλέκο με βάρη 9 κιλών και άρχισε να ανεβοκατεβαίνει τις πέντε σκάλες της πολυκατοικίας του. Στη συνέχεια πρόσθεσε άλλα 9 κιλά. Έβαζε χρονόμετρο για 30 λεπτά, άκουγε ένα ηχητικό βιβλίο και ανέβαινε και κατέβαινε τα σκαλιά. Η προπόνηση αποδείχθηκε πολύ δυσκολότερη από ό,τι περίμενε: στο τέλος, και ιδίως τις επόμενες ημέρες, οι γάμπες του ήταν εξαντλημένες, αλλά ένιωθε πιο ικανός.

Υπήρχαν στιγμές που η προετοιμασία τον κατέβαλλε. Πώς θα κατάφερνε να τρέξει στα βουνά; Ο Hans Troyer, αθλητής της Hoka που κατέλαβε την τρίτη θέση στον φετινό αγώνα CCC των 107 χιλιομέτρων στο UTMB, μοιράστηκε μαζί του μια στρατηγική που αποδίδει στην κορυφαία αθλήτρια υπεραποστάσεων Courtney DeWalter. «Λέει ότι έχει έναν κανόνα των τριών λεπτών: αν σε έναν αγώνα κάτι αρχίσει να πηγαίνει στραβά, αφιερώνει τρία λεπτά για να σκεφτεί πώς θα λύσει το πρόβλημα», είπε, προσθέτοντας ότι και ο ίδιος χρειάζεται να εφαρμόζει καλύτερα αυτή την πρακτική. «Δεν θα καταστραφεί όλος ο αγώνας σου μέσα σε τρία λεπτά».

Η συμβουλή ίσχυε ακόμη περισσότερο για τις προπονήσεις, τις οποίες παρακολουθούσε μόνο ο ίδιος. Όταν επέτρεψε στον εαυτό του να κάνει ένα βήμα πίσω και να προετοιμαστεί πιο συνειδητά, μεγάλο μέρος της πίεσης που έβαζε στον εαυτό του υποχώρησε.

Η εμπειρία στον αγώνα των Άλπεων

Όταν έφτασε η ημέρα του αγώνα, είχε αλλάξει τον τρόπο προπόνησης και τη νοοτροπία του στους δρόμους, αλλά δεν ήξερε πώς θα εξελισσόταν η διαδρομή. Σε όλη την προετοιμασία είχε προπονηθεί σε πραγματικό μονοπάτι μόνο μία φορά, και οι λόφοι του Οχάιο δεν συγκρίνονταν με τις Άλπεις. Στη γραμμή εκκίνησης, στην κοιλάδα του Martigny-Combe στην Ελβετία, άλλοτε περπατούσε, άλλοτε τεντωνόταν και άλλοτε καθόταν για να διατηρήσει δυνάμεις, έχοντας διαρκώς το βλέμμα στα βουνά που θα ανέβαινε.

Το πρώτο τμήμα ήταν ανηφορικό και περνούσε από δρόμους και πεζοδρόμια. Δεν διέφερε πολύ από το τρέξιμο στον δρόμο, εκτός από την εξαιρετικά μεγάλη κλίση. Οι παλμοί του ανέβηκαν αμέσως και φοβήθηκε ότι θα εξαντλούσε νωρίς τις δυνάμεις του. Στο γνώριμο έδαφος επέστρεψε και ο πειρασμός να επικεντρωθεί στον ρυθμό. Θυμήθηκε, όμως, όσα του είχε πει ο Troyer περίπου μία εβδομάδα νωρίτερα: «Στον μαραθώνιο όλα περιστρέφονται γύρω από τα ατομικά ρεκόρ, ενώ στο τρέξιμο σε μονοπάτια γύρω από τον τερματισμό. Αν τερματίσεις, είναι υπέροχο». Και πρόσθεσε: «Το βρίσκω απελευθερωτικό· για μένα είναι πλέον η πιο καθαρή μορφή αγώνα. Είναι άνθρωποι απέναντι σε ανθρώπους, και ο χρόνος δεν έχει σημασία, γιατί η διαδρομή αλλάζει».

Στην ανηφόρα άφησε πίσω την ανάγκη να κυνηγά τους αριθμούς. Καθώς παρατηρούσε τους άλλους δρομείς, σκέφτηκε ότι δεν μπορεί κανείς να τρέξει τον αγώνα κάποιου άλλου. Στο μονοπάτι, όμως, υπάρχει και κάτι ακόμη: μπορείς να τρέξεις μόνο τον αγώνα που σου επιτρέπει το ίδιο το μονοπάτι. Αν προσπαθήσεις να πιέσεις πέρα από τα όριά σου, το έδαφος, ο καιρός, το στομάχι και πολλοί άλλοι παράγοντες μπορούν γρήγορα να σε προσγειώσουν. «Υπάρχει πολύ περισσότερη επίλυση προβλημάτων», λέει η Woods. «Παίζουν ρόλο πολλοί ακόμη παράγοντες».

Περπατούσε, σκαρφάλωνε και έτρεχε στην ανηφόρα. Άφησε στην άκρη την υπερηφάνειά του και βγήκε από τη διαδρομή για να βγάλει τα μπατόν από το σακίδιό του νωρίτερα απ’ όσο είχε προγραμματίσει, ώστε να τον βοηθήσουν στην ανάβαση. Όταν η άσφαλτος έδωσε τη θέση της στα δασικά μονοπάτια, βρήκε τον ρυθμό του. Ανέβαινε αργά, εφαρμόζοντας όσα είχε εξασκήσει στις σκάλες. Δεν ένιωσε ότι έσβησε ξαφνικά την ανάγκη να ελέγχει την ταχύτητά του· αντίθετα, η παρόρμηση ηρέμησε και μπόρεσε να επικεντρωθεί στην κίνησή του, στα προσεκτικά βήματα για να μην γλιστρήσει και στη διαχείριση της ενέργειάς του.

Η Woods είχε περιγράψει αυτή την αλλαγή: «Δεν κλείνεις τον εγκέφαλό σου· δεν διαλογίζεσαι απλώς μέσα στη φύση. Ο εγκέφαλός σου παραμένει ενεργός, αλλά με διαφορετικό τρόπο. Εστιάζεις σε διαφορετικά πράγματα».

Πέρα από το να μένει όρθιος και να διαχειρίζεται τις δυνάμεις του, σκεφτόταν πόσο τυχερός ήταν που βρισκόταν εκεί. Έτρεξε μέσα από πυκνά δασικά μονοπάτια, πήδηξε από βράχο σε βράχο στα δύσβατα σημεία και ένιωσε σαν μέλος της Συντροφιάς του Δαχτυλιδιού από τον «Άρχοντα των Δαχτυλιδιών», περιτριγυρισμένος από βουνά. Η παραμονή στη φύση έχει συνδεθεί με οφέλη για την ψυχική υγεία, ενώ το αίσθημα θαυμασμού που του προκαλούσαν οι Άλπεις έμοιαζε να του δίνει επιπλέον δύναμη.

Τότε ήταν που κοίταξε τελικά το ρολόι του, όχι για να ελέγξει μόνο τα εφόδιά του. Δεν είχε προχωρήσει τόσο όσο περίμενε, αλλά δεν ανησυχούσε. Έκανε ζέστη και κινούνταν με ρυθμό που δύσκολα θα χαρακτηριζόταν τρέξιμο. Δεν τον ένοιαζε. Συνεργαζόταν με το μονοπάτι, αντί να προσπαθεί να ακολουθήσει το ρολόι του.

Ύστερα από σχεδόν οκτώ ώρες, έφτασε στο Chamonix. Οι δρόμοι της πόλης ήταν γεμάτοι κόσμο που επευφημούσε τους δρομείς στην τελική ευθεία, μια έντονη αλλαγή μετά τα ήσυχα δασικά μονοπάτια. Είχε επιστρέψει στην άσφαλτο, αλλά ακόμη κι όταν προσπάθησε να τρέξει πιο γρήγορα, δεν τον απασχολούσε ο ρυθμός του. Η ικανοποίηση και η αίσθηση του επιτεύγματος ήταν μεγαλύτερες από εκείνες που είχε νιώσει κυνηγώντας ένα ρεκόρ. Όταν σταμάτησε το ρολόι μετά τον τερματισμό, οι αριθμοί είχαν μικρότερη σημασία από τη συνολική εμπειρία.