ΔΕΠΥ: 6 τρόποι για να γίνουν τα μαθήματα στο σπίτι λιγότερο δύσκολα για το παιδί

Τα απογεύματα με τα μαθήματα μπορεί να καταλήγουν σε ένταση για πολλές οικογένειες, ιδιαίτερα όταν το παιδί έχει διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ). Ο παιδοψυχίατρος Michael Morse προτείνει έξι τρόπους για να μειωθούν οι συγκρούσεις: ένα διάλειμμα μετά το σχολείο, μικρότερα και πιο διαχειρίσιμα βήματα και υποστήριξη αντί για πίεση.

Περίπου 1 στα 9 παιδιά στις ΗΠΑ έχει διαγνωστεί με ΔΕΠΥ, ενώ η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής αναφέρει ότι η διαταραχή μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τις σχολικές επιδόσεις. Για πολλές οικογένειες, οι ώρες μετά το σχολείο είναι το πιο δύσκολο κομμάτι της ημέρας.

«Έχουν περάσει έξι ή επτά ώρες προσπαθώντας περισσότερο από τους συμμαθητές τους να μείνουν καθιστά και να συγκεντρωθούν», λέει ο Michael Morse, MD, πιστοποιημένος παιδοψυχίατρος και ψυχίατρος εφήβων, διευθυντής του ADHD & Anxiety Center στο Alvord Baker και αναπληρωτής καθηγητής Ψυχιατρικής στο Georgetown University. Η προσπάθεια αυτή έχει εξαντλήσει τα αποθέματά τους και, για πολλά παιδιά, η δράση της φαρμακευτικής αγωγής έχει επίσης υποχωρήσει. «Έτσι, μετά το σχολείο ο εγκέφαλος είναι συχνά ένας κουρασμένος εγκέφαλος».

Η αντίσταση στα μαθήματα συνήθως δεν είναι απλώς ανυπακοή. Οι εκτελεστικές λειτουργίες —οι δεξιότητες που χρειάζονται για να ξεκινήσει κανείς μια εργασία, να την προγραμματίσει και να παρακολουθεί τα επιμέρους βήματα— αναπτύσσονται πιο αργά στα παιδιά με ΔΕΠΥ. Έτσι, ένα παιδί μπορεί να κολλήσει μπροστά σε μια εργασία που έχει τις δυνατότητες να ολοκληρώσει. Συχνά βοηθά περισσότερο να γίνει το πρώτο βήμα μικρότερο, παρά να αυξηθεί η πίεση.

Έξι τρόποι για να μειωθούν οι συγκρούσεις με τα μαθήματα

1. Μην αρχίζετε τα μαθήματα μόλις γυρίσει το παιδί στο σπίτι

Η στιγμή που το παιδί περνά την πόρτα του σπιτιού δεν είναι η κατάλληλη για να ξεκινήσει αμέσως τα μαθήματα. Η σχολική ημέρα έχει ήδη επιβαρύνει τις ίδιες λειτουργίες που απαιτούνται για τη μελέτη. Ο Morse προτείνει το διάστημα αμέσως μετά το σχολείο να είναι χρόνος για να ανακτήσει το παιδί τις δυνάμεις του. «Πρώτα έρχεται ένα σνακ με πρωτεΐνη, γιατί η πείνα μετά το σχολείο δυσκολεύει τόσο τη συγκέντρωση όσο και τη διάθεση», λέει. Έπειτα, μπορεί να ακολουθήσει κίνηση, όπως μια βόλτα με ποδήλατο ή με τον σκύλο, που βοηθά να εκτονωθεί η ένταση της ημέρας και να ηρεμήσει το παιδί.

Κάντε το διάλειμμα προβλέψιμο, με σαφή ώρα λήξης, και ορίστε μια σταθερή ώρα για τα μαθήματα μετά από αυτό, πριν το παιδί κουραστεί υπερβολικά για να σκεφτεί.

Καλό είναι, κυρίως, να αποφεύγονται οι οθόνες. «Η μετάβαση από τις οθόνες στα μαθήματα μπορεί να είναι ιδιαίτερα δύσκολη», λέει ο Morse. Γι’ αυτό συνήθως είναι ευκολότερο να μην ανοίξουν καθόλου μετά το σχολείο.

2. Κάντε το πρώτο βήμα μικρότερο

«Μια εργασία φαίνεται υπερβολικά μεγάλη όταν το παιδί δεν μπορεί να δει από πού να ξεκινήσει», λέει ο Morse. Πολλά παιδιά με ΔΕΠΥ δυσκολεύονται να αρχίσουν μια μεγάλη εργασία, επειδή δεν μπορούν εύκολα να τη χωρίσουν μόνα τους σε βήματα. Στόχος είναι το πρώτο βήμα να γίνει τόσο μικρό ώστε να φαίνεται εύκολο.

Αν, για παράδειγμα, η εργασία είναι μια βιβλιοπαρουσίαση που πρέπει να παραδοθεί σε δύο εβδομάδες, καθίστε μαζί με το παιδί και χωρίστε την σε μέρη: να διαλέξει βιβλίο, να διαβάσει ένα κεφάλαιο και να σημειώσει στοιχεία για τον κεντρικό χαρακτήρα. Έπειτα, βάλτε κάθε μέρος σε ένα ημερολόγιο, ώστε η προθεσμία, όπως λέει ο Morse, να μην είναι «ένας γκρεμός στο τέλος».

Για τα μαθήματα μιας βραδιάς, οι 10 ασκήσεις μαθηματικών μπορούν να χωριστούν σε δύο ομάδες των πέντε, με διάλειμμα ανάμεσά τους. Όταν το παιδί ολοκληρώνει ένα μέρος, αναγνωρίστε το δυνατά: αυτή η μικρή επιτυχία μπορεί να διευκολύνει την έναρξη του επόμενου. Τα μικρότερα παιδιά χρειάζονται ακόμη μικρότερα βήματα και συχνότερη επικοινωνία με τον γονέα.

3. Καθοδηγήστε το παιδί αντί να επιβάλλετε τη μελέτη

«Οι παίκτες συνήθως εκτιμούν τους προπονητές που τρέχουν γύρους μαζί τους», λέει ο Morse. Ενθαρρύνει τους γονείς να είναι «προπονητές και πρότυπα, όχι επιτηρητές». Στην πράξη, αυτό μπορεί να σημαίνει ότι ο γονέας κάθεται στο τραπέζι της κουζίνας και ασχολείται με τη δική του δουλειά, ενώ το παιδί κάνει τα μαθήματά του. Η ήρεμη παρουσία ενός ενήλικα βοηθά πολλά παιδιά με ΔΕΠΥ να ξεκινήσουν και να συνεχίσουν.

Ο γονέας, όμως, δεν πρέπει να ολοκληρώνει την εργασία ώστε να επιστραφεί άψογη, «γιατί τότε ο δάσκαλος δεν βλέπει ποτέ τι μπορεί πραγματικά να κάνει το παιδί», λέει ο Morse. Ο ρόλος του είναι να βοηθήσει στον προγραμματισμό της βραδιάς και να επαινεί την προσπάθεια, αφήνοντας το αποτέλεσμα στο παιδί.

4. Δώστε δύο επιλογές για να αποφύγετε την αντιπαράθεση

Όταν τα μαθήματα μετατρέπονται σε μάχη για το ποιος θα έχει τον έλεγχο, το να δοθεί στο παιδί λίγη αυτονομία μπορεί να εκτονώσει την κατάσταση. Προσφέρετε δύο επιλογές που σας βρίσκουν σύμφωνους και στις δύο περιπτώσεις, όπως «Μαθηματικά ή ανάγνωση πρώτα;» ή «Πριν ή μετά το φαγητό, αλλά πριν από τις οθόνες». «Η επιλογή δίνει στο παιδί έναν βαθμό ελέγχου», λέει ο Morse, κάτι που μπορεί να αποτρέψει τη σύγκρουση πριν αρχίσει.

Αν τα μαθήματα παραμένουν καθημερινά πεδίο μάχης, ό,τι κι αν δοκιμάσετε, ένας δάσκαλος μπορεί συχνά να αναλάβει τον ρόλο της καθοδήγησης με λιγότερες τριβές από έναν γονέα, σημειώνει ο Morse.

5. Αναγνωρίστε πότε είναι ώρα να σταματήσετε για το βράδυ

Κάποιες βραδιές, η καλύτερη επιλογή είναι να σταματήσει η μελέτη. «Ο γονέας πρέπει να βάλει τέλος όταν τα μαθήματα δεν διδάσκουν πλέον κάτι ή όταν δημιουργείται έντονη σύγκρουση», λέει ο Morse. Αν το παιδί κλαίει, είναι εξαντλημένο ή έχει κολλήσει στην ίδια άσκηση παρά τη βοήθεια, η περισσότερη πίεση δεν θα οδηγήσει σε μάθηση. «Το πιθανότερο είναι να κάνει τη βραδιά χειρότερη και το παιδί να φοβάται την επόμενη», λέει.

Όταν σταματήσετε, ενημερώστε τον δάσκαλο με ένα σύντομο σημείωμα για τον χρόνο που αφιέρωσε το παιδί και το σημείο στο οποίο δυσκολεύτηκε. Οι περισσότεροι δάσκαλοι προτιμούν να γνωρίζουν τι συνέβη.

«Η σχέση σας με το παιδί είναι πιο σημαντική από οποιαδήποτε εργασία», λέει ο Morse, καθώς αυτή η σχέση το στηρίζει σε όλη τη σχολική του πορεία. Τα παιδιά με ΔΕΠΥ δέχονται ήδη συχνά κριτική και «αν τα μαθήματα μετατρέπουν κάθε βράδυ σε μάχη, το σπίτι παύει να μοιάζει με μέρος όπου είναι αποδεκτά».

6. Επικοινωνήστε με τον δάσκαλο όταν το πρόβλημα δεν είναι η προσπάθεια

Ορισμένες δυσκολίες με τα μαθήματα δεν μπορούν να λυθούν στο τραπέζι της κουζίνας. «Θα άρχιζα να ζητώ υποστήριξη όταν το πρόβλημα φαίνεται μεγαλύτερο από την προσπάθεια», λέει ο Morse. Προσέξτε αν οι εργασίες διαρκούν συστηματικά πολύ περισσότερο από όσο είχε υπολογίσει ο δάσκαλος, αν το παιδί κατανοεί την ύλη αλλά δεν μπορεί να γράψει ή να παραδώσει την εργασία, ή αν οι βραδιές καταλήγουν επανειλημμένα σε κλάματα. Αυτά μπορεί να υποδηλώνουν ότι υπάρχει απόσταση ανάμεσα σε όσα απαιτεί η εργασία και σε όσα μπορεί να κάνει το παιδί αυτή τη στιγμή· η περισσότερη πίεση στο σπίτι δεν θα την καλύψει.

Ξεκινήστε ενημερώνοντας τον δάσκαλο για το πόσο χρόνο χρειάζεται πραγματικά το παιδί. Ορισμένα παιδιά χρειάζονται πιο επίσημη υποστήριξη μέσω ενός σχεδίου 504 ή ενός εξατομικευμένου εκπαιδευτικού προγράμματος, δηλαδή σχολικών σχεδίων που καταγράφουν γραπτώς τις προσαρμογές. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τα κορίτσια, λέει ο Morse, «των οποίων η προσπάθεια μέχρι αργά τη νύχτα μπορεί να διατηρεί τους βαθμούς τους και να κρύβει πόσο δυσκολεύονται».

Καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, ο Morse προτείνει οι γονείς να τους παραχωρούν σταδιακά περισσότερο έλεγχο. Η μετάβαση στο γυμνάσιο είναι μια περίοδος που χρειάζεται προσοχή: τότε προστίθενται περισσότεροι εκπαιδευτικοί και εργασίες μακράς διάρκειας, ενώ οι γονείς συχνά αρχίζουν να αποσύρονται. Βοηθήστε το παιδί να χρησιμοποιεί ημερολόγιο, κάντε σύντομο έλεγχο κάθε βράδυ και αφήστε το να αναλαμβάνει περισσότερα καθώς δείχνει ότι μπορεί.

Μακροπρόθεσμος στόχος είναι να μάθει το παιδί ποιες εργασίες θα χρειάζονται πάντα ένα σύστημα ή έναν βοηθό, γιατί «το να ξέρει πότε να ζητήσει βοήθεια είναι μία από τις πιο πολύτιμες δεξιότητες που μπορεί να πάρει ένας έφηβος μαζί του στην ενήλικη ζωή».

Η ανάγκη για υποστήριξη δεν αφορά μόνο τη ΔΕΠΥ. Οι «συνεργάτες λογοδοσίας» και οι λεγόμενοι body doubles —άνθρωποι των οποίων η ήρεμη παρουσία βοηθά κάποιον να ξεκινήσει και να παραμείνει προσηλωμένος— μπορούν να βοηθήσουν σχεδόν όλους. «Δεν ξέρουν όλοι ότι μπορούν να το ζητήσουν», λέει ο Morse.

Για εξατομικευμένες συμβουλές σχετικά με τη ΔΕΠΥ και τη σχολική υποστήριξη του παιδιού, οι γονείς μπορούν να απευθύνονται στον γιατρό του.