Σκούρες κηλίδες στο δέρμα: Πώς να τις προλάβετε και να περιορίσετε την εμφάνισή τους

Η καθημερινή χρήση αντηλιακού ευρέος φάσματος με δείκτη προστασίας SPF 30 ή υψηλότερο είναι η καλύτερη άμυνα απέναντι στις σκούρες κηλίδες. Δεν είναι, όμως, το μόνο μέτρο: αντιοξειδωτικά συστατικά και η αποφυγή ερεθισμών μπορούν επίσης να βοηθήσουν στην πρόληψη και τη βελτίωση της υπερμελάγχρωσης.

Οι σκούρες κηλίδες είναι πολύ συχνές και συχνά γίνονται πιο εμφανείς μετά τα 40, καθώς η επίδραση της αθροιστικής έκθεσης στον ήλιο γίνεται αισθητή. Ο ιατρικός όρος για τις κηλίδες από τον ήλιο είναι «ηλιακές φακές» (solar lentigines). Η υπερμελάγχρωση μπορεί επίσης να σχετίζεται με ορμονικές διακυμάνσεις, ακμή και τραυματισμούς του δέρματος. Αν και δεν είναι πάντα δυνατό να αποφευχθεί πλήρως, υπάρχουν τρόποι να περιοριστεί η επιδείνωσή της και να μειωθεί η εμφάνιση των κηλίδων.

Η Mona Gohara, M.D., πιστοποιημένη δερματολόγος στο Κονέκτικατ και αναπληρώτρια κλινική καθηγήτρια δερματολογίας στην Ιατρική Σχολή του Yale, επισημαίνει ότι η προστασία από τον ήλιο είναι η πρώτη γραμμή άμυνας. Ακολουθούν όσα μπορούν να βοηθήσουν στην πρόληψη και στην αντιμετώπιση των υπαρχουσών κηλίδων.

Τι είναι οι σκούρες κηλίδες και γιατί εμφανίζονται

«Οι σκούρες κηλίδες είναι περιοχές όπου συσσωρεύεται επιπλέον χρωστική μελανίνη», εξηγεί η Mona Gohara. «Σκεφτείτε τα μελανοκύτταρα, δηλαδή τα κύτταρα του δέρματος που παράγουν χρωστική, σαν μικρά εργοστάσια: η έκθεση στον ήλιο, η φλεγμονή και οι ορμονικές αλλαγές μπορούν να αυξήσουν την παραγωγή, αφήνοντας ανομοιόμορφες περιοχές χρώματος».

Ο όρος «σκούρες κηλίδες» περιλαμβάνει τις ηλιακές κηλίδες ή φακές, αλλά και σημάδια που αφήνουν η ακμή ή οι τραυματισμοί και μπορεί να αποκτήσουν διαφορετικό χρώμα. Παρότι υπάρχουν διάφοροι παράγοντες που τις πυροδοτούν, η έκθεση στον ήλιο χωρίς προστασία είναι μακράν ο σημαντικότερος.

Μπορούν ορισμένα φάρμακα να προκαλέσουν σκούρες κηλίδες;

«Ναι. Φάρμακα όπως το αντιβιοτικό μινοκυκλίνη, το φάρμακο για την καρδιά αμιωδαρόνη και ορισμένα χημειοθεραπευτικά μπορεί να προκαλέσουν δυσχρωμίες, ενώ άλλα αυξάνουν την ευαισθησία στον ήλιο, κάνοντας πιθανότερες τις δερματικές αντιδράσεις που σχετίζονται με την ηλιακή ακτινοβολία», λέει η δρ Gohara. Τα τοπικά ρετινοειδή, όπως η τρετινοΐνη, κάνουν επίσης το δέρμα πιο ευάλωτο στην ηλιακή βλάβη, ένας ακόμη σημαντικός λόγος για καθημερινή χρήση αντηλιακού ευρέος φάσματος.

«Τα αντισυλληπτικά από το στόμα και άλλες μορφές ορμονοθεραπείας μπορούν να πυροδοτήσουν μέλασμα, δηλαδή καφέ κηλίδες, σε άτομα με γενετική προδιάθεση», προσθέτει. Νόσοι όπως η νόσος του Addison, οι διαταραχές του θυρεοειδούς, η εγκυμοσύνη και οι ορμονικές μεταβολές μπορούν επίσης να προκαλέσουν υπερμελάγχρωση. «Είναι σημαντικό να συμβουλευτείτε τον γιατρό σας αν μια κηλίδα αλλάξει ή φαίνεται διαφορετική από τις υπόλοιπες, ή αν εμφανιστεί νέα, ανεξήγητη δυσχρωμία», προειδοποιεί, καθώς μπορεί να μην πρόκειται μόνο για αισθητικό ζήτημα.

Πώς να προλάβετε τις σκούρες κηλίδες

Η αυξημένη παραγωγή μελανίνης είναι προστατευτική αντίδραση του δέρματος σε βλαπτικούς παράγοντες, όπως η υπεριώδης ακτινοβολία. Γι’ αυτό, η καλύτερη πρόληψη είναι να αποφεύγετε τον ήλιο ή να προστατεύετε το εκτεθειμένο δέρμα με αντηλιακό ευρέος φάσματος UVA και UVB. Χρειάζεται αντηλιακό με SPF 30 ή υψηλότερο κάθε μέρα, ακόμη και όταν έχει συννεφιά ή βρέχει. Η προστασία από τον ήλιο είναι το πρώτο βήμα, ενώ συστατικά που βοηθούν στην αντιμετώπιση των χρωστικών, όπως τα αντιοξειδωτικά και η βιταμίνη C, προσθέτουν ένα ακόμη επίπεδο προστασίας. «Σκεφτείτε το αντηλιακό σαν ομπρέλα και τα αντιοξειδωτικά σαν πρόσθετη προστασία από τις καιρικές συνθήκες», λέει η δρ Gohara.

Μην παραλείπετε το καθημερινό αντηλιακό

Καθώς η υπεριώδης ακτινοβολία είναι η κύρια αιτία των καφέ κηλίδων και μπορεί να επιδεινώσει τις ήδη υπάρχουσες δυσχρωμίες, η καθημερινή και συστηματική χρήση αντηλιακού ευρέος φάσματος με SPF τουλάχιστον 30 είναι το σημαντικότερο μέτρο πρόληψης. Οι δερματολόγοι συχνά προτείνουν αντηλιακά με ανόργανα φίλτρα για ευαίσθητο δέρμα, επειδή συστατικά όπως το διοξείδιο του τιτανίου και το οξείδιο του ψευδαργύρου είναι λιγότερο πιθανό να προκαλέσουν φλεγμονή, η οποία μπορεί να πυροδοτήσει κηλίδες. Ωστόσο, το καλύτερο αντηλιακό είναι εκείνο που θα χρησιμοποιείτε καθημερινά: επιλέξτε μια ενυδατική κρέμα με SPF που σας αρέσει και εφαρμόζετέ την συστηματικά.

Η υπεριώδης ακτινοβολία διαπερνά επίσης τα σύννεφα και τα παράθυρα, επομένως πρέπει να εφαρμόζετε αντηλιακό στο εκτεθειμένο δέρμα κάθε μέρα, ακόμη και με συννεφιά. Δεν είστε προστατευμένοι ούτε όταν βρίσκεστε στο αυτοκίνητο ή σε αεροπλάνο: αν ο ήλιος φτάνει στο δέρμα σας, χρειάζεται προστασία. Έρευνες δείχνουν ότι έως και το 80% των ενδείξεων γήρανσης —όχι μόνο οι σκούρες κηλίδες, αλλά και οι ρυτίδες, η χαλάρωση, οι γραμμές στον λαιμό και οι παρειές— οφείλονται στην έκθεση στον ήλιο χωρίς προστασία. Το αντηλιακό είναι το καλύτερο προϊόν αντιγήρανσης που μπορείτε να χρησιμοποιήσετε.

Προσθέστε αντιοξειδωτικά

Τα αντιοξειδωτικά συμπληρώνουν την καθημερινή χρήση αντηλιακού, συμβάλλοντας στην πρόληψη και την αντιμετώπιση της βλάβης από τις ελεύθερες ρίζες που προκαλούν περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως ο ήλιος και η ρύπανση. Αυτή η βλάβη μπορεί να σχετίζεται με υπερμελάγχρωση και άλλα ορατά σημάδια γήρανσης, όπως οι λεπτές γραμμές.

«Εφαρμόστε ένα αντιοξειδωτικό, όπως ο ορός βιταμίνης C, κάτω από το αντηλιακό, καθώς το SPF πρέπει να είναι το τελευταίο βήμα περιποίησης πριν από το μακιγιάζ», προτείνει η δρ Gohara. Συνιστά ορό βιταμίνης C με L-ασκορβικό οξύ, το οποίο έχει φανεί ότι μειώνει την υπερμελάγχρωση. «Αυτή η μορφή βιταμίνης C είναι από τα καλύτερα μελετημένα τοπικά αντιοξειδωτικά. Σκευάσματα που τη συνδυάζουν με βιταμίνη Ε και φερουλικό οξύ έχουν στοιχεία που δείχνουν ότι μπορούν να μειώσουν τη βλάβη από την υπεριώδη ακτινοβολία, συμπεριλαμβανομένων των σκούρων κηλίδων».

Αναζητήστε και άλλα συστατικά κατά των δυσχρωμιών

«Η τοπική βιταμίνη C και ορισμένες ενώσεις της γλυκόριζας, κυρίως η γλαβριδίνη, έχουν φανεί ότι αναστέλλουν ή επιβραδύνουν την τυροσινάση, το ένζυμο που συμμετέχει στην παραγωγή μελανίνης», λέει η δρ Gohara. Η νιασιναμίδη έχει αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες και έχει φανεί ότι μπορεί να βελτιώσει την υπερμελάγχρωση, περιορίζοντας τη μεταφορά των μελανοσωμάτων —των «πακέτων» χρωστικής— στα γύρω επιφανειακά κύτταρα του δέρματος. «Σκεφτείτε το σαν να περιορίζετε τις παραδόσεις χρωστικής, αντί να επιβραδύνετε την παραγωγή της».

Περιορίστε τη φλεγμονή

Η αυξημένη παραγωγή μελανίνης είναι αντίδραση του δέρματος σε έναν τραυματισμό. Έτσι, οτιδήποτε προκαλεί φλεγμονή —όπως η ακμή, το πείραγμα του δέρματος, οι σκληρές χημικές ουσίες, το υπερβολικό τρίψιμο ή οποιαδήποτε τριβή— μπορεί να οδηγήσει τα μελανοκύτταρα σε αυξημένη παραγωγή μελανίνης. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται μεταφλεγμονώδης υπερμελάγχρωση (PIH).

«Οι πιο σκούροι φωτότυποι είναι ιδιαίτερα επιρρεπείς στη μεταφλεγμονώδη υπερμελάγχρωση, επειδή έχουν πιο ενεργή παραγωγή μελανίνης, αλλά μπορεί να την εμφανίσει οποιοσδήποτε έχει ευαίσθητο δέρμα», λέει η δρ Gohara. «Είναι το σκούρο σημάδι μετά την ακμή που παραμένει αφού επουλωθεί ένα σπυράκι ή η καφέ κηλίδα που αφήνει ένα έγκαυμα, ένα τσίμπημα εντόμου ή άλλος ερεθισμός του δέρματος».

Για να την αποφύγετε, είναι σημαντικό να φροντίζετε απαλά το δέρμα σας. Αποφύγετε συνηθισμένα λάθη, όπως να πειράζετε το δέρμα ή να σπάτε τα σπυράκια, αλλά και την υπερβολική χρήση δραστικών συστατικών που μπορεί να προκαλέσουν ερεθισμό, όπως τα απολεπιστικά, το γλυκολικό οξύ και τα ρετινοειδή. «Το τσούξιμο, το ξεφλούδισμα και ο ερεθισμός από επιθετικές θεραπείες μπορεί να δημιουργήσουν τα ίδια σημάδια που προσπαθείτε να προλάβετε. Γι’ αυτό, εισάγετε σταδιακά τα δραστικά συστατικά, ιδιαίτερα αν έχετε ευαίσθητο δέρμα», προειδοποιεί η δρ Gohara.

Πώς να αντιμετωπίσετε τις υπάρχουσες σκούρες κηλίδες στο σπίτι

Η αντηλιακή προστασία είναι απαραίτητη για να προλάβετε νέες κηλίδες, αλλά από μόνη της δεν εξαφανίζει τις ήδη υπάρχουσες. Τοπικά αντιοξειδωτικά, όπως η βιταμίνη C (L-ασκορβικό οξύ), η νιασιναμίδη και ορισμένα εκχυλίσματα γλυκόριζας, μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση των δυσχρωμιών. Τα χημικά απολεπιστικά, όπως το γλυκολικό, το γαλακτικό και το αζελαϊκό οξύ, μπορούν σταδιακά να ξεθωριάσουν τις επιφανειακές δυσχρωμίες, απομακρύνοντας απαλά τα κύτταρα με χρωστική. Αν έχετε ευαίσθητο δέρμα, προσέξτε να μην το παρακάνετε.

Η τρετινοΐνη που χορηγείται με συνταγή βοηθά επίσης στην απομάκρυνση των νεκρών κυττάρων με χρωστική από την επιφάνεια του δέρματος, ρυθμίζοντας την ανανέωση των κυττάρων. «Η τρετινοΐνη και η υδροκινόνη που χορηγούνται με συνταγή είναι δύο από τις καλύτερα τεκμηριωμένες και αποδεδειγμένες επιλογές», λέει η δρ Gohara. «Ωστόσο, η υδροκινόνη πρέπει να χρησιμοποιείται υπό την καθοδήγηση δερματολόγου, καθώς η παρατεταμένη ή ακατάλληλη χρήση μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να προκαλέσει παράδοξη σκουρόχρωση».

Το βασικό συμπέρασμα

Η συστηματική καθημερινή προστασία από τον ήλιο είναι ο καλύτερος τρόπος πρόληψης των σκούρων κηλίδων και δεν είναι ποτέ πολύ νωρίς ή πολύ αργά για να ξεκινήσετε. «Η σταθερή χρήση αντηλιακού ευρέος φάσματος με SPF 30 ή υψηλότερο, μαζί με ένα αντιοξειδωτικό όπως η βιταμίνη C, μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη και τη διαχείριση της ανομοιόμορφης μελάγχρωσης», λέει η δρ Gohara. «Τα αντιοξειδωτικά βοηθούν στη μείωση της βλάβης από την υπεριώδη ακτινοβολία, αλλά το αντηλιακό παραμένει απαραίτητο για την πρόληψη των σκούρων κηλίδων».

Για τη χρήση φαρμάκων ή δραστικών συστατικών και την αντιμετώπιση των κηλίδων, συμβουλευτείτε τον γιατρό ή τον δερματολόγο σας.