Πόσο βάσιμες είναι οι θεωρίες που υπόσχονται περισσότερα χρόνια ζωής μέσα από τα μυστικά της μακροζωίας; Ο επιστήμονας Saul Justin Newman αμφισβητεί τα δεδομένα πίσω από δημοφιλείς εξηγήσεις για τους αιωνόβιους, από την Okinawa έως την Ελλάδα, εκτιμώντας ότι ορισμένα συμπεράσματα ίσως προκύπτουν από ανακριβείς καταγραφές ηλικίας.
Μπλε Ζώνες: Οι αντιφάσεις στις θεωρίες για τη μακροζωία
Οι λεγόμενες Μπλε Ζώνες (Blue Zones) είναι περιοχές όπου οι κάτοικοι θεωρείται ότι έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να ξεπεράσουν τα 100 χρόνια ζωής. Τα βιβλία και οι οδηγοί ευζωίας έχουν εστιάσει στη διατροφή, την κοινωνικότητα και τις καθημερινές συνήθειες των ανθρώπων που ζουν εκεί.
Ο επιστήμονας Saul Justin Newman, ωστόσο, θέτει υπό αμφισβήτηση την αξιοπιστία μέρους των δεδομένων στα οποία στηρίζονται αυτές οι θεωρίες.
Στο βιβλίο του «Morbid: Debunking Modern Longevity Science» (MIT Press), εξετάζει πώς οι λανθασμένες καταγραφές ηλικιών ενδέχεται να έχουν επηρεάσει την έρευνα για τη μακροζωία, αλλά και τις συμβουλές που αντλούνται από αυτήν.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Okinawa, ιαπωνικό νησί που έχει συνδεθεί με την εξαιρετικά μεγάλη διάρκεια ζωής.
Ο Newman παραθέτει κυβερνητικά στοιχεία σύμφωνα με τα οποία οι κάτοικοι της Okinawa βρίσκονται στην πρώτη θέση στην Ιαπωνία ως προς την κατανάλωση Kentucky Fried Chicken.
«Οι γηραιότεροι κάτοικοι της Okinawa έχουν επίσης τον χειρότερο Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) στην Ιαπωνία», αναφέρει.
Ακόμη, υποστηρίζει πως το 93,4% των κατοίκων είναι άθεοι, παρότι οι οδηγοί για τις Μπλε Ζώνες προτείνουν ως βασική συνήθεια τη συμμετοχή σε θρησκευτική κοινότητα.
Παράλληλα, η κατανάλωση λαχανικών φαίνεται να είναι μικρότερη από εκείνη που συνιστάται.
«Και πάλι, αυτές δεν είναι νέες ή πρόσφατες τάσεις», παρατηρεί, «και πραγματικά θα έπρεπε να τρώνε περισσότερα πράσινα λαχανικά».
Το παράδοξο της μακροζωίας στη Σιγκαπούρη
Ερωτήματα προκαλεί και η περίπτωση της Σιγκαπούρης, η οποία χαρακτηρίστηκε Μπλε Ζώνη παρά τις διαφορές στον τρόπο ζωής των κατοίκων της.
Ο υπουργός Υγείας της χώρας ανέφερε ότι οι πολίτες «έχουν τα αντίθετα χαρακτηριστικά από εκείνα των άλλων πέντε Μπλε Ζωνών», και περιέγραψε μια καθημερινότητα με έντονο άγχος και διατροφή που περιλαμβάνει πολλή ζάχαρη και αλάτι.
Κατά τον Newman, η Σιγκαπούρη θέτει υπό αμφισβήτηση την άποψη ότι συγκεκριμένες συνήθειες αρκούν για να εξηγήσουν τη μακροζωία σε διαφορετικούς πληθυσμούς.
Από την άλλη, επιστημονική ανασκόπηση στο περιοδικό Aging and Disease αναγνωρίζει ότι ορισμένες Μπλε Ζώνες παρουσιάζουν υψηλούς δείκτες μακροζωίας, αλλά επισημαίνει πως η επίδραση των επιμέρους παραγόντων χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.
Κόκκινο κρασί και αντιγήρανση: Υποσχέσεις χωρίς επαρκή επιβεβαίωση
Η συνήθεια της μέτριας κατανάλωσης κόκκινου κρασιού, ιδίως στη Σαρδηνία, έχει παρουσιαστεί επίσης ως στοιχείο που συνδέεται με τη μακροζωία.
Μεγάλο ενδιαφέρον συγκέντρωσε η ρεσβερατρόλη, συστατικό του κρασιού που ερευνήθηκε για τις πιθανές αντιγηραντικές ιδιότητές της.
Ο David Sinclair, ερευνητής του Harvard, είχε περιγράψει την ουσία ως «ό,τι πιο κοντινό σε ένα θαυματουργό μόριο μπορείτε να βρείτε».
Το 2008, η GlaxoSmithKline αγόρασε τη Sirtris έναντι περίπου 720 εκατομμυρίων δολαρίων. Ο Sinclair είχε συμμετάσχει στην ίδρυση της εταιρείας.
Οι θεραπευτικές προσδοκίες που είχαν καλλιεργηθεί, ωστόσο, δεν επιβεβαιώθηκαν σε επαρκή βαθμό.
Ερευνητής δήλωσε, σύμφωνα με τον Newman: «Ποια είναι η πραγματική χρησιμότητά της για τους ανθρώπους μένει ακόμη να ανακαλυφθεί».
Το 2013, η GSK έκλεισε τις εγκαταστάσεις της Sirtris στο Cambridge και ενσωμάτωσε την ερευνητική της δραστηριότητα.
Σύμφωνα με συστηματική ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε το 2024 στο International Journal of Molecular Sciences, τα κλινικά στοιχεία εξακολουθούν να είναι ανεπαρκή για να προταθεί η ρεσβερατρόλη ως θεραπεία.
Ιαπωνία: Ο αιωνόβιος που είχε πεθάνει τρεις δεκαετίες νωρίτερα
Το 2010, οι κοινωνικές υπηρεσίες του Τόκιο επιχείρησαν να συναντήσουν τον Sogen Kato, με αφορμή τα 111α γενέθλιά του.
Οι συγγενείς του απέρριπταν επανειλημμένα το αίτημα επίσκεψης, λέγοντας είτε ότι δεν δεχόταν κόσμο είτε ότι έλειπε σε ταξίδι.
Όταν η αστυνομία εισήλθε στην κατοικία, εντόπισε στο κρεβάτι τα μουμιοποιημένα λείψανά του. Ο Kato είχε πεθάνει τουλάχιστον 30 χρόνια νωρίτερα, ενώ η σύνταξή του εξακολουθούσε να καταβάλλεται.
Η οικογένεια υποστήριξε ότι είχε απομονωθεί με σκοπό να γίνει ζωντανός Βούδας. Αφότου ξεκίνησε η έρευνα, είχαν αναληφθεί 2,7 εκατομμύρια γιεν, ποσό που τότε αντιστοιχούσε σε περίπου 31.000 δολάρια.
«Αυτό ώθησε το ιαπωνικό Υπουργείο Δικαιοσύνης να ελέγξει και άλλους αιωνόβιους, όχι μόνο στο Τόκιο αλλά σε ολόκληρη την Ιαπωνία», γράφει ο Newman.
Στον έλεγχο καταγράφηκαν 234.354 άνθρωποι άνω των 100 ετών, οι οποίοι θα έπρεπε να βρίσκονται στη ζωή, αλλά δεν ήταν δυνατό να εξακριβωθεί τι απέγιναν.
Ο Newman εκτίμησε ότι ο αριθμός αυτός αντιστοιχούσε σε πάνω από το 82% του καταγεγραμμένου πληθυσμού των αιωνόβιων.
«Φανταστείτε αν το 82% των άστρων που παρατηρεί το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble αποδεικνυόταν ότι ήταν σκόνη πάνω στον φακό», γράφει.
«Στην αστρονομία ή σε οποιαδήποτε άλλη επιστήμη, αυτό θα είχε προκαλέσει ένα τεράστιο σκάνδαλο. Στην επιστήμη της γήρανσης δεν υπήρξε ούτε καν μια αντίδραση αδιαφορίας».
Μια διαφορετική ανάγνωση των στοιχείων πρότειναν άλλοι ερευνητές, οι οποίοι αμφισβήτησαν την ερμηνεία του και υποστήριξαν ότι οι αγνοούμενοι ανέρχονταν σε μόλις 600.
Ελλάδα και Ιταλία: οι αιωνόβιοι των μητρώων
Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τον Newman, μετά την απογραφή του 2011 δεν εντοπιζόταν πλέον τουλάχιστον το 72% των αιωνόβιων στις καταγραφές, καθώς διεξάγονταν έρευνες για απάτες με συντάξεις.
Ο Newman γράφει: «Όπως και ο Sogen Kato, οι Έλληνες αιωνόβιοι ήταν ζωντανοί μόνο την ημέρα πληρωμής της σύνταξης».
Στην Ιταλία, η αστυνομία εντόπισε στην κουζίνα της την Irma Borgoglio, η οποία φερόταν να έχει φτάσει τα 103, παγωμένη. Ο γιος της είπε ότι είχε πεθάνει μόλις τότε, όμως ο καταψύκτης όπου είχε φυλαχθεί έδειχνε ότι είχε περάσει μεγαλύτερο διάστημα.
Το 2016 η Adele Dunlap, σε ηλικία 113 ετών, ανακηρύχθηκε η γηραιότερη Αμερικανίδα. Στην ερώτηση για το πώς αισθανόταν, είπε: «Είμαι 104».
Παρόλα αυτά, η USA Today υιοθέτησε την ηλικία που είχε επαληθεύσει το Gerontology Research Group.
Τι γνωρίζουμε για τη μακροζωία και τα σχετικά στοιχεία
Οι συγκεκριμένες υποθέσεις φέρνουν στο προσκήνιο βασικά ζητήματα:
- Επαλήθευση ηλικίας: Για να θεωρούνται αξιόπιστες οι καταγραφές, πρέπει να ελέγχονται με ανεξάρτητα έγγραφα.
- Διατροφή: Οι διατροφικές συνήθειες μιας ομάδας δεν τεκμηριώνουν από μόνες τους ότι ευθύνονται για τη μακροζωία.
- Μπλε Ζώνες: Οι αποκλίσεις στον τρόπο ζωής καθιστούν δύσκολη τη διατύπωση ενός κοινού συμπεράσματος.
- Αντιγηραντικές θεραπείες: Ευρήματα από εργαστηριακές έρευνες δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τα κλινικά δεδομένα.
Σε άρθρο που δημοσιεύτηκε το 2025 στο The Gerontologist, οι Steven N. Austad και Giovanni M. Pes υποστήριξαν τη δημογραφική τεκμηρίωση για τέσσερις Μπλε Ζώνες, εκφράζοντας αντίθεση στην αμφισβήτησή τους συνολικά.
Το πείραμα με τον σολομό που διπλασίασε τη διάρκεια ζωής
Τα πειράματα που πράγματι αλλάζουν τη διάρκεια ζωής εξακολουθούν να κεντρίζουν το ενδιαφέρον του Newman.
Σε πείραμα του 1961, οι ερευνητές αφαίρεσαν τις γονάδες από σολομούς kokanee, αποτρέποντας τον συνηθισμένο θάνατό τους μετά την αναπαραγωγή. Κάποια από τα ψάρια έζησαν για διάστημα πάνω από διπλάσιο.
Ο ίδιος γράφει: «Μπορούμε να κάνουμε τους σολομούς kokanee να ξεπεράσουν κατά το διπλάσιο τα φυσιολογικά όρια επιβίωσής τους με ψαλίδι και ράμματα»,
Ωστόσο, το εύρημα δεν δίνει ανάλογη λύση για τον άνθρωπο. Το πείραμα είχε και μια απρόσμενη εξέλιξη, όπως σημειώνει: «Μια συμμορία από ρακούν εισέβαλε και έφαγε πολλά από τα πειραματόζωα».
Το κεντρικό ερώτημα, λοιπόν, αφορά όχι μόνο τους ανθρώπους που φτάνουν τα 100, αλλά και τις παρεμβάσεις που έχει αποδειχθεί επιστημονικά ότι παρατείνουν τη ζωή.
Ποιες παρεμβάσεις συνδέονται με μακροζωία στις μελέτες
Παρότι οι Μπλε Ζώνες έχουν αμφισβητηθεί, μεγάλες επιστημονικές μελέτες έχουν συνδέσει ορισμένες παρεμβάσεις με αυξημένο προσδόκιμο ζωής και μειωμένη πιθανότητα πρόωρου θανάτου.
Ανάμεσα στα πιο τεκμηριωμένα παραδείγματα βρίσκεται η συστηματική σωματική δραστηριότητα. Μετα-ανάλυση στο British Journal of Sports Medicine κατέληξε ότι 75 λεπτά άσκησης μέτριας έντασης κάθε εβδομάδα συνδέονται με 23% μικρότερο κίνδυνο πρόωρου θανάτου, σε σχέση με την πλήρη έλλειψη δραστηριότητας.
Σημαντικό ρόλο έχει επίσης η διακοπή του καπνίσματος. Σύμφωνα με μελέτη στο New England Journal of Medicine, όσοι σταματούν να καπνίζουν όταν είναι 25 έως 34 ετών κερδίζουν κατά μέσο όρο περίπου δέκα χρόνια ζωής, συγκριτικά με εκείνους που εξακολουθούν να καπνίζουν.
Καλύτερη καρδιαγγειακή υγεία έχει συνδεθεί και με υγιεινά διατροφικά πρότυπα, μεταξύ των οποίων η μεσογειακή διατροφή. Στην κλινική μελέτη PREDIMED, η μεσογειακή διατροφή με προσθήκη εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου ή ξηρών καρπών μείωσε τον κίνδυνο σοβαρών καρδιαγγειακών συμβάντων σε άτομα υψηλού κινδύνου.
Τα αποτελέσματα αυτά δεν εξασφαλίζουν ότι κάποιος θα ζήσει έως τα 100. Υποδεικνύουν, ωστόσο, ότι ορισμένες καθημερινές επιλογές είναι δυνατό να μειώσουν σημαντικούς κινδύνους για την υγεία, χωρίς να χρειάζεται να στηριζόμαστε σε μη επιβεβαιωμένες υποσχέσεις για αντιγήρανση.
- Aging and Disease
- International Journal of Molecular Sciences
- The Gerontologist
- British Journal of Sports Medicine
- New England Journal of Medicine
- New England Journal of Medicine
- Saul Justin Newman, Morbid: Debunking Modern Longevity Science, MIT Press.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/diatrofi/makrozoia-mporei-na-echoyme-katalavei-lathos-giati-kapoioi-zoyn-pano-apo-100-chronia-ti-apokalyptei-epistimonas/26866
