Καρκίνος: Οι σημαντικότερες εξελίξεις που αλλάζουν τα δεδομένα στη θεραπεία του

Από τα εμβόλια mRNA μέχρι τις νέες ανοσοθεραπείες: επιστήμονες του ΕΚΠΑ παρουσιάζουν τα βασικά ευρήματα του συνεδρίου ESMO για τον καρκίνο.

Στο ετήσιο συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Παθολογικής Ογκολογίας (ESMO 2026), που φιλοξενήθηκε στη Μαδρίτη από τις 23 έως τις 27 Οκτωβρίου, παρουσιάστηκαν σημαντικές επιστημονικές εξελίξεις. Τα νέα δεδομένα ενδέχεται να επηρεάσουν τη θεραπευτική πρακτική για πολλούς τύπους καρκίνου.

Από μεγάλες διεθνείς μελέτες φάσης III προέκυψαν σημαντικά οφέλη στη συνολική επιβίωση, νέες προοπτικές για την πρόληψη των υποτροπών και αξιοσημείωτη πρόοδος στις εξατομικευμένες θεραπείες.

Στο επίκεντρο βρέθηκαν τα νεότερα δεδομένα για τον καρκίνο του πνεύμονα, του στομάχου, του ενδομητρίου και της ουροδόχου κύστης. Ενδιαφέρον παρουσίασαν επίσης τα πρώτα θετικά ευρήματα από μεγάλη μελέτη εξατομικευμένου εμβολίου.

Τις σημαντικότερες μελέτες παρουσιάζουν οι ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, στο Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα»: η Δρ. Μαρία Καπαρέλου, Παθολόγος – Ογκολόγος, και ο Θάνος Δημόπουλος, Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής στο Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα» και τ. Πρύτανης του ΕΚΠΑ.

Καρκίνος του πνεύμονα: σημαντικά ευρήματα από τρεις μελέτες

Τρεις μεγάλες μελέτες στον καρκίνο των πνευμόνων κατέγραψαν βελτίωση στη συνολική επιβίωση. Στη DeLLphi-305, για τον μικροκυτταρικό καρκίνο εκτεταμένου σταδίου, η προσθήκη του αμφιειδικού αντισώματος tarlatamab στη θεραπεία συντήρησης με durvalumab, μετά την αρχική χημειοθεραπεία και ανοσοθεραπεία, οδήγησε σε αύξηση της διάμεσης συνολικής επιβίωσης από 12,7 σε 21,1 μήνες. Ο σχετικός κίνδυνος θανάτου μειώθηκε κατά 58%.

Η επίδοση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για μία από τις πιο επιθετικές μορφές καρκίνου, στην οποία η θεραπευτική πρόοδος παρέμενε περιορισμένη επί πολλά χρόνια.

Για τον μη μικροκυτταρικό καρκίνο των πνευμόνων, η KRASCENDO-1 έδειξε ότι ο νέος αναστολέας KRAS G12C divarasib είναι αποτελεσματικός σε ασθενείς με προχωρημένη νόσο που είχαν λάβει προηγούμενες θεραπείες. Σε σύγκριση με τους αναστολείς sotorasib ή adagrasib, η διάμεση συνολική επιβίωση έφτασε τους 17,7 μήνες, από 12, ενώ η επιβίωση χωρίς εξέλιξη διαμορφώθηκε στους 9,8 μήνες, έναντι 5,7.

Στη μελέτη SAFFRON, ο συνδυασμός savolitinib και osimertinib αύξησε τη διάμεση συνολική επιβίωση σε 17,8 από 12,9 μήνες, σε σύγκριση με τη χημειοθεραπεία. Οι συμμετέχοντες είχαν καρκίνο του πνεύμονα με μετάλλαξη EGFR, εξέλιξη της νόσου κατά τη θεραπεία με osimertinib και υψηλή έκφραση ή ενίσχυση του MET.

Τα ευρήματα αναδεικνύουν πόσο σημαντικός είναι ο επαναληπτικός μοριακός έλεγχος: μπορεί να εντοπίσει τους μηχανισμούς αντοχής και να συμβάλει στην επιλογή της επόμενης, καταλληλότερης θεραπείας.

Καρκίνος του στομάχου: αποτελέσματα της μελέτης CLARITY-Gastric01

Για τον καρκίνο του στομάχου και της γαστροοισοφαγικής συμβολής, η CLARITY-Gastric01 κατέγραψε ιδιαίτερα σημαντικά ευρήματα με το sonesitatug vedotin. Πρόκειται για νέο συζευγμένο αντίσωμα-φάρμακο (ADC), που έχει ως στόχο την πρωτεΐνη CLDN18.2.

Στους ασθενείς με προχωρημένη νόσο και προηγούμενες θεραπείες, η διάμεση συνολική επιβίωση έφτασε τους 10,6 μήνες, από 6,4, σε σύγκριση με τη θεραπεία που επέλεγε ο ερευνητής.

Μεγαλύτερη ήταν η διαφορά για όσους ξεκίνησαν τη θεραπεία από την τρίτη γραμμή και μετά: η διάμεση επιβίωση διπλασιάστηκε, από 5 σε 10 μήνες. Η μελέτη δεν πέτυχε το δεύτερο πρωτεύον καταληκτικό σημείο, δηλαδή την επιβίωση χωρίς εξέλιξη στον συνολικό πληθυσμό. Ωστόσο, το σημαντικό όφελος στη συνολική επιβίωση υποδεικνύει μια νέα θεραπευτική επιλογή για ασθενείς με περιορισμένες δυνατότητες.

Καρκίνος του ενδομητρίου: νεότερα δεδομένα για τις θεραπείες

Στη μελέτη TroFuse-005, το sacituzumab tirumotecan, ένα νέο ADC που στοχεύει την πρωτεΐνη TROP2, εμφάνισε αποτελεσματικότητα στον καρκίνο του ενδομητρίου. Στις ασθενείς με προχωρημένη ή υποτροπιάζουσα νόσο, οι οποίες είχαν προηγουμένως λάβει χημειοθεραπεία με πλατίνα και ανοσοθεραπεία, η διάμεση συνολική επιβίωση αυξήθηκε από 12,1 σε 19 μήνες. Ο κίνδυνος θανάτου μειώθηκε κατά 32%.

Η επιβίωση χωρίς εξέλιξη βελτιώθηκε επίσης, από 3,9 σε 7,2 μήνες. Παράλληλα, όμως, εμφανίστηκαν συχνότερα σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες που σχετίζονταν με τη θεραπεία, κάτι που καθιστά αναγκαία την προσεκτική επιλογή και παρακολούθηση των ασθενών.

Για την ίδια κακοήθεια, η KEYNOTE-C93 έδειξε ότι επιλεγμένες ασθενείς με ανεπάρκεια του μηχανισμού επιδιόρθωσης του DNA (dMMR) μπορεί να έχουν παρατεταμένο έλεγχο της νόσου με pembrolizumab ως μονοθεραπεία. Σε σύγκριση με τη χημειοθεραπεία, η διάμεση επιβίωση χωρίς εξέλιξη αυξήθηκε από 8,4 σε 38,2 μήνες.

Η μελέτη, ωστόσο, δεν εξέτασε τη μονοθεραπεία σε σύγκριση με τον καθιερωμένο σήμερα συνδυασμό χημειοθεραπείας και ανοσοθεραπείας, ούτε έδειξε στατιστικά σημαντική βελτίωση στη συνολική επιβίωση. Συνεπώς, τα δεδομένα στηρίζουν την πιθανότητα να αποφευχθεί η χημειοθεραπεία σε επιλεγμένες περιπτώσεις, αλλά δεν αποδεικνύουν ότι η συνδυαστική θεραπεία μπορεί να αντικατασταθεί γενικά.

Καρκίνος της ουροδόχου κύστης: οι σημαντικές εξελίξεις

Για τον μυοδιηθητικό καρκίνο της ουροδόχου κύστης, η VOLGA κατέγραψε σημαντική πρόοδο στην περιεγχειρητική αγωγή ασθενών που δεν μπορούν ή δεν επιθυμούν να λάβουν χημειοθεραπεία με σισπλατίνη. Σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου, ο συνδυασμός enfortumab vedotin και durvalumab περιόρισε κατά 49% τον κίνδυνο υποτροπής, εξέλιξης της νόσου ή θανάτου, ενώ ο κίνδυνος θανάτου ήταν μειωμένος κατά 42%.

Πλήρης παθολογοανατομική ανταπόκριση σημειώθηκε περίπου στο 45% των ασθενών, ενώ στην ομάδα ελέγχου το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 10%. Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για ασθενείς με νόσο που δυνητικά μπορεί να ιαθεί, καθώς οι θεραπευτικές δυνατότητες πριν από την επέμβαση ήταν έως σήμερα περιορισμένες.

Καρκίνος του παχέος εντέρου

Στη μεταστατική νόσο του παχέος εντέρου, τα νεότερα ευρήματα συνολικής επιβίωσης από την CheckMate 8HW ενισχύουν τη θέση της αγωγής με nivolumab και ipilimumab για όγκους με μικροδορυφορική αστάθεια ή ανεπάρκεια επιδιόρθωσης του DNA (MSI-H/dMMR). Όταν χορηγήθηκε ως θεραπεία πρώτης γραμμής, ο συνδυασμός συνδέθηκε με 63% χαμηλότερο σχετικό κίνδυνο θανάτου σε σύγκριση με τη χημειοθεραπεία.

Τα ευρήματα αναδεικνύουν πόσο καθοριστική μπορεί να είναι η μοριακή ανάλυση του όγκου για την επιλογή της θεραπευτικής προσέγγισης. Με αυτόν τον τρόπο, ορισμένες ομάδες ασθενών έχουν τη δυνατότητα να διατηρήσουν τον έλεγχο της νόσου για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Καρκίνος του μαστού

Για τον πρώιμο καρκίνο του μαστού, η παρακολούθηση έξι ετών στη NATALEE έδειξε ότι παραμένει το όφελος από την προσθήκη ριμποσικλίμπης στην επικουρική ορμονοθεραπεία. Τα αποτελέσματα αφορούν ασθενείς με ορμονοευαίσθητο, HER2-αρνητικό καρκίνο σταδίου II ή III.

Στα έξι χρόνια, η συνολική επιβίωση έφτασε το 91,9%, έναντι 89,7% με αποκλειστική ορμονοθεραπεία. Η προκαθορισμένη ανάλυση έδειξε ενθαρρυντική εικόνα για τη συνολική επιβίωση, ενώ παρέμεινε και το όφελος ως προς την αποτροπή υποτροπών. Τα δεδομένα υπογραμμίζουν τη σημασία της πιο αποτελεσματικής αντιμετώπισης ήδη στα αρχικά στάδια της νόσου.

Καρκίνος του προστάτη

Στον καρκίνο του προστάτη, η DASL-HiCaP κατέδειξε ότι η darolutamide, όταν προστίθεται στη μακροχρόνια ανδρογονική αποστέρηση και την ακτινοθεραπεία, βελτιώνει σημαντικά την επιβίωση χωρίς μεταστάσεις σε ασθενείς με εντοπισμένη νόσο πολύ υψηλού κινδύνου. Τα ευρήματα υπογραμμίζουν τη σημασία μιας εντατικότερης αγωγής για ασθενείς που επιλέγονται κατάλληλα, ώστε να μειωθεί η πιθανότητα μελλοντικής μεταστατικής εξέλιξης.

Μελάνωμα

Μία από τις πιο καινοτόμες εξελίξεις για το μελάνωμα προήλθε από την INTerpath-001, μελέτη που εξέτασε ένα εξατομικευμένο θεραπευτικό εμβόλιο mRNA. Το intismeran autogene προσαρμόζεται στα ιδιαίτερα γενετικά χαρακτηριστικά του όγκου κάθε ασθενούς, επιδιώκοντας να ενεργοποιήσει το ανοσοποιητικό σύστημα εναντίον συγκεκριμένων νεοπλασματικών αντιγόνων.

Μετά τη χειρουργική αφαίρεση μελανώματος υψηλού κινδύνου, η προσθήκη του εμβολίου στην επικουρική αγωγή με pembrolizumab συνδέθηκε με μείωση 42% στον κίνδυνο υποτροπής ή θανάτου. Δύο χρόνια αργότερα, χωρίς υποτροπή παρέμενε το 82,2% όσων έλαβαν τον συνδυασμό, σε σύγκριση με το 70% όσων πήραν μόνο pembrolizumab. Τα στοιχεία για τη συνολική επιβίωση δεν είναι ακόμη ώριμα, ωστόσο η εξέλιξη αποτελεί σημαντικό βήμα στην ανάπτυξη εξατομικευμένων αντικαρκινικών εμβολίων.

Καρκίνος των χοληφόρων

Στον καρκίνο των χοληφόρων καταγράφηκαν επίσης σημαντικά ευρήματα: η HARMONi-GI1 έδειξε όφελος στη συνολική επιβίωση με νέο σχήμα ανοσοθεραπείας, στο οποίο περιλαμβάνεται το αμφιειδικό αντίσωμα ivonescimab. Η έρευνα διευρύνει τις δυνατότητες στόχευσης περισσότερων του ενός βιολογικών μηχανισμών σε μια μορφή καρκίνου με περιορισμένες θεραπευτικές επιλογές.

Η σύγχρονη ογκολογία

Από το ESMO 2026 προέκυψε ότι η ογκολογία σήμερα προχωρά σε δύο κατευθύνσεις που αναπτύσσονται παράλληλα.

Η μία αφορά νέες θεραπείες που αυξάνουν ουσιαστικά τη συνολική επιβίωση, ακόμη και σε ιδιαίτερα επιθετικούς καρκίνους.

Η άλλη βασίζεται στην αξιοποίηση μοριακών δεδομένων και στην ανάπτυξη νέων ανοσοθεραπευτικών προσεγγίσεων, ώστε να επιλέγεται ακριβέστερα η θεραπεία, να περιορίζονται οι υποτροπές και να αντιμετωπίζεται αποτελεσματικότερα η νόσος από τα πρώιμα στάδια.

Το βασικό μήνυμα του συνεδρίου είναι πως η πρόοδος στην αντιμετώπιση του καρκίνου δεν μετριέται μόνο με την εμφάνιση νέων φαρμάκων, αλλά κυρίως με το κατά πόσο οι ασθενείς μπορούν να ζουν περισσότερο και με καλύτερη ποιότητα ζωής.

Αρκετές νέες θεραπείες δεν έχουν ακόμη ολοκληρώσει την κανονιστική αξιολόγηση και δεν αποτελούν μέρος της συνήθους κλινικής πρακτικής. Ωστόσο, τα αποτελέσματα ανοίγουν ουσιαστικές προοπτικές για πιο αποτελεσματική, εξατομικευμένη και ανθρωποκεντρική φροντίδα των ασθενών με καρκίνο.