Αντικαταθλιπτικά: Ποια συνδέονται με καλύτερη μακροχρόνια ανάρρωση από την κατάθλιψη

Η εσιταλοπράμη αναδείχθηκε ως το αντικαταθλιπτικό με τις καλύτερες επιδόσεις μεταξύ των φαρμάκων για τα οποία υπήρχαν επαρκή στοιχεία, ως προς την ανάρρωση από την κατάθλιψη και τη διατήρηση της καλής κατάστασης σε βάθος χρόνου. Τα ευρήματα προέρχονται από μεγάλη ανασκόπηση κλινικών δοκιμών, στην οποία συγκρίθηκαν 20 ευρέως χρησιμοποιούμενα αντικαταθλιπτικά.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν αξιοσημείωτες διαφορές ανάμεσα σε ορισμένα από τα πιο συχνά συνταγογραφούμενα φάρμακα. Η εσιταλοπράμη είχε καλύτερες επιδόσεις από τη φλουοξετίνη, γνωστή και με την εμπορική ονομασία Prozac, ενώ τα ευρήματα ενδέχεται να βοηθήσουν γιατρούς και ασθενείς να επιλέξουν θεραπεία που συμβάλλει όχι μόνο στην ανάρρωση, αλλά και στη διατήρησή της.

Ερευνητές στην Ολλανδία ανέλυσαν περισσότερες από 115 κλινικές δοκιμές, στις οποίες συμμετείχαν πάνω από 30.000 ασθενείς. Συνέκριναν την αποτελεσματικότητα διαφορετικών αντικαταθλιπτικών και εξέτασαν αν οι ασθενείς παρέμεναν καλά με την πάροδο του χρόνου.

Πώς συγκρίθηκαν τα αντικαταθλιπτικά

Η ερευνητική ομάδα του Radboud University Medical Centre στην Ολλανδία συνέκρινε 20 αντικαταθλιπτικά με τη φλουοξετίνη, γνωστή ως Prozac. Δεν εξέτασε μόνο αν οι ασθενείς ανάρρωναν από την κατάθλιψη, αλλά και αν παρέμεναν καλά χωρίς υποτροπή.

Η κλομιπραμίνη φάνηκε αρχικά να έχει την καλύτερη επίδοση: οι ασθενείς που την έπαιρναν είχαν 117% υψηλότερες πιθανότητες να αναρρώσουν και να παραμείνουν καλά σε σύγκριση με όσους έπαιρναν Prozac. Ωστόσο, το εύρημα βασίστηκε σε μόλις 32 ασθενείς μιας μόνο δοκιμής και, επομένως, δεν θεωρείται αρκετά αξιόπιστο για ασφαλή συμπεράσματα.

Μεταξύ των φαρμάκων με πιο ουσιαστική τεκμηρίωση, την καλύτερη επίδοση είχε η εσιταλοπράμη, που κυκλοφορεί με τις εμπορικές ονομασίες Lexapro και Cipralex. Οι ασθενείς που την έπαιρναν είχαν 62% υψηλότερες πιθανότητες ανάρρωσης και διατήρησης της καλής κατάστασης από όσους έπαιρναν Prozac.

Η εσιταλοπράμη ανήκει στους εκλεκτικούς αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs), μια ευρέως συνταγογραφούμενη κατηγορία αντικαταθλιπτικών που αυξάνει τα επίπεδα της σεροτονίνης στον εγκέφαλο. Χρησιμοποιείται επίσης για το άγχος και, σε ορισμένες περιπτώσεις, για καταστάσεις όπως η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή.

Στη δεύτερη θέση βρέθηκε η ντουλοξετίνη, με 57% υψηλότερες πιθανότητες ανάρρωσης και διατήρησής της σε σύγκριση με το Prozac. Τρίτη ήταν η αγομελατίνη, με 40% υψηλότερες πιθανότητες.

Δύο ακόμη συχνά συνταγογραφούμενα φάρμακα, η σιταλοπράμη και η σερτραλίνη, είχαν επίσης καλύτερες επιδόσεις από το Prozac. Ωστόσο, οι διαφορές ήταν τόσο μικρές ώστε οι ερευνητές δεν μπορούσαν να είναι βέβαιοι ότι τα φάρμακα ήταν πράγματι αποτελεσματικότερα.

«Η εσιταλοπράμη χρησιμοποιείται ήδη ευρέως», δήλωσε ο επικεφαλής ερευνητής Dr Paul van Haaren. «Η αγομελατίνη έχει καλή αποτελεσματικότητα, αλλά μία από τις ανεπιθύμητες ενέργειές της είναι ο κίνδυνος ηπατικής ανεπάρκειας. Η ντουλοξετίνη είναι λιγότερο γνωστή και συνταγογραφείται πιο σπάνια ως θεραπεία πρώτης γραμμής».

Στο άλλο άκρο της κατάταξης, τρία αντικαταθλιπτικά είχαν χειρότερες επιδόσεις από το Prozac. Οι πιθανότητες διατηρήσιμης ανάρρωσης ήταν 12% χαμηλότερες με τη βενλαφαξίνη, 32% χαμηλότερες με τη ρεβοξετίνη και 34% χαμηλότερες με τη βουπροπιόνη, η οποία κυκλοφορεί επίσης ως Wellbutrin ή Zyban.

Ο καθηγητής Eric Ruhe, ειδικός στην κατάθλιψη που είναι δύσκολο να αντιμετωπιστεί, στο Radboud University Medical Centre, εκτίμησε ότι τα ευρήματα μπορεί να επηρεάσουν την επιλογή αντικαταθλιπτικών στο μέλλον. «Από αυτούς τους SSRIs, η εσιταλοπράμη φαίνεται πλέον να είναι η αποτελεσματικότερη, και για μακροχρόνια χρήση», δήλωσε. «Η μελέτη αυτή μπορεί να έχει επιπτώσεις στις μελλοντικές κατευθυντήριες οδηγίες θεραπείας».

Ο καθηγητής διευκρίνισε, ωστόσο, ότι τα αποτελέσματα δεν σημαίνουν πως η εσιταλοπράμη είναι απαραίτητα η καλύτερη επιλογή για κάθε ασθενή. Τα αντικαταθλιπτικά μπορεί να έχουν διαφορετικές ανεπιθύμητες ενέργειες, ενώ ένα φάρμακο που βοηθά ένα άτομο ενδέχεται να μην είναι κατάλληλο για κάποιο άλλο.

«Όταν συνταγογραφείτε ένα φάρμακο, σταθμίζετε τα οφέλη του σε σχέση με τις ανεπιθύμητες ενέργειες», εξήγησε. «Αυτή η ισορροπία διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Επομένως, η επιλογή του φαρμάκου μπορεί να διαφέρει για κάθε ασθενή».

Τι να γνωρίζετε για συχνά συνταγογραφούμενα αντικαταθλιπτικά

Η επιλογή αντικαταθλιπτικού εξαρτάται από τις ανάγκες και το ιστορικό κάθε ασθενούς, καθώς και από τις πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες. Τα παρακάτω στοιχεία συνοψίζουν χαρακτηριστικά και παράγοντες που αξίζει να συζητηθούν με τον γιατρό.

Σερτραλίνη

Είναι ένας από τους εκλεκτικούς αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης και το συχνότερα συνταγογραφούμενο φάρμακο αυτής της κατηγορίας στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Μπορεί να είναι κατάλληλη για:

• Θεραπεία πρώτης γραμμής για την κατάθλιψη και το άγχος.
• Άτομα που ανησυχούν για αύξηση βάρους, καθώς συνήθως έχει ουδέτερη επίδραση στο βάρος.
• Άτομα που ανησυχούν για τη χοληστερόλη, καθώς συνήθως έχει ουδέτερη επίδραση.
• Άτομα με άλλα προβλήματα υγείας, επειδή έχει σχετικά μικρότερη επίδραση στην αρτηριακή πίεση και στον καρδιακό ρυθμό.

Χρειάζεται να συζητηθεί προσεκτικά αν:

• Υπάρχει ευαισθησία σε στομαχικές ενοχλήσεις, καθώς στην αρχή μπορεί να προκαλέσει ναυτία.
• Υπάρχει ιστορικό αιμορραγικών προβλημάτων, καθώς όλοι οι SSRIs αυξάνουν ελαφρώς τον κίνδυνο.
• Οι σεξουαλικές ανεπιθύμητες ενέργειες αποτελούν σημαντική ανησυχία. Όλοι οι SSRIs μπορεί να επηρεάσουν τη libido, τη διέγερση και την ικανότητα επίτευξης οργασμού, σε έως και 70% των ατόμων.

Σιταλοπράμη

Είναι ευρέως συνταγογραφούμενος SSRI και θεωρείται σχετικά ήπιο αντικαταθλιπτικό. Έχει λιγότερες αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα και λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες από ορισμένους άλλους SSRIs, και μπορεί να αποτελέσει μια αρχική επιλογή.

Μπορεί να είναι κατάλληλη για:

• Άτομα που λαμβάνουν αντικαταθλιπτικό για πρώτη φορά.
• Άτομα με υψηλή αρτηριακή πίεση, καθώς έχει ελάχιστη επίδραση σε αυτήν.
• Άτομα που ανησυχούν για τη χοληστερόλη, καθώς έχει ουδέτερη επίδραση.
• Μεγαλύτερους σε ηλικία ενήλικες, καθώς γενικά είναι καλά ανεκτή.

Χρειάζεται να συζητηθεί προσεκτικά αν:

• Υπάρχουν διαταραχές του καρδιακού ρυθμού, καθώς σε υψηλότερες δόσεις μπορεί να επηρεάσει την ηλεκτρική δραστηριότητα της καρδιάς.
• Λαμβάνονται πολλά φάρμακα, όπως φάρμακα που επηρεάζουν επίσης τον καρδιακό ρυθμό.
• Η σεξουαλική λειτουργία αποτελεί σημαντική προτεραιότητα.

Εσιταλοπράμη

Είναι SSRI και ουσιαστικά μια πιο εξευγενισμένη μορφή της σιταλοπράμης. Δεν είναι ισχυρότερη, αλλά είναι πιο καθαρή, με αποτέλεσμα να μπορεί να χορηγηθεί σε χαμηλότερη δόση για το ίδιο αποτέλεσμα, κάτι που ενδέχεται να περιορίσει τις ανεπιθύμητες ενέργειες.

Μπορεί να είναι κατάλληλη για:

• Αγχώδεις διαταραχές, καθώς και κατάθλιψη.
• Άτομα με υψηλή αρτηριακή πίεση, καθώς έχει ελάχιστη επίδραση σε αυτήν.
• Άτομα που ανησυχούν για τη χοληστερόλη, καθώς έχει ουδέτερη επίδραση.
• Περιπτώσεις στις οποίες η σιταλοπράμη δεν είχε το επιθυμητό αποτέλεσμα.

Χρειάζεται να συζητηθεί προσεκτικά αν:

• Υπάρχουν προβλήματα καρδιακού ρυθμού, καθώς ισχύουν παρόμοιες ανησυχίες με τη σιταλοπράμη.
• Λαμβάνονται άλλα φάρμακα που επηρεάζουν τον καρδιακό ρυθμό.
• Η σεξουαλική λειτουργία αποτελεί σημαντική προτεραιότητα.

Βενλαφαξίνη

Ανήκει στους αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης και νοραδρεναλίνης (SNRIs), οι οποίοι στοχεύουν σε δύο χημικές ουσίες του εγκεφάλου. Η σεροτονίνη θεωρείται ότι συμβάλλει στη ρύθμιση της διάθεσης, του ύπνου και του άγχους, ενώ η νοραδρεναλίνη σχετίζεται με την ενέργεια, την εγρήγορση και τη συγκέντρωση.

Μπορεί να είναι κατάλληλη για:

• Πιο σοβαρή κατάθλιψη που δεν έχει ανταποκριθεί στους SSRIs.
• Κατάθλιψη που συνοδεύεται από κόπωση και χαμηλή ενέργεια.
• Ορισμένες χρόνιες παθήσεις που προκαλούν πόνο.
• Περιπτώσεις στις οποίες χρειάζεται ισχυρότερη θεραπευτική επιλογή.

Χρειάζεται να συζητηθεί προσεκτικά αν:

• Υπάρχει υψηλή αρτηριακή πίεση, καθώς μπορεί να την αυξήσει, ιδιαίτερα σε υψηλότερες δόσεις.
• Υπάρχει ανησυχία για τη χοληστερόλη, καθώς έχει συσχετιστεί με αύξησή της.
• Υπάρχουν καρδιακά προβλήματα, καθώς αυξάνει τον καρδιακό ρυθμό.
• Υπάρχει ανησυχία για αύξηση βάρους.
• Η σεξουαλική λειτουργία αποτελεί σημαντική προτεραιότητα.

Ντουλοξετίνη

Είναι επίσης SNRI, αλλά έχει και άλλες εγκεκριμένες χρήσεις, όπως η ακράτεια ούρων από προσπάθεια. Μπορεί να εξεταστεί σε άτομα που δεν έχουν ανεχθεί καλά τους SSRIs.

Μπορεί να είναι κατάλληλη για:

• Περιπτώσεις στις οποίες χρειάζεται αντικαταθλιπτικό που αντιμετωπίζει παράλληλα τον πόνο, ιδιαίτερα τον πόνο στη μέση ή την αρθρίτιδα.
• Νευροπαθητικό πόνο που σχετίζεται με τον διαβήτη.
• Ακράτεια ούρων από προσπάθεια στις γυναίκες. Η ντουλοξετίνη ενισχύει τους μυς που ελέγχουν την κύστη αυξάνοντας τη δραστηριότητα της νοραδρεναλίνης στα νεύρα που τους τροφοδοτούν.

Χρειάζεται να συζητηθεί προσεκτικά αν:

• Υπάρχει ανησυχία για τη χοληστερόλη, καθώς έχει συσχετιστεί με αύξησή της.
• Υπάρχουν προβλήματα στο ήπαρ, καθώς το φάρμακο μεταβολίζεται σε αυτό.
• Υπάρχει αρρύθμιστη υψηλή αρτηριακή πίεση.
• Η σεξουαλική λειτουργία αποτελεί σημαντική προτεραιότητα.

Οι πληροφορίες αυτές δεν σημαίνουν ότι ένα συγκεκριμένο φάρμακο είναι κατάλληλο για όλους· οι αποφάσεις για την επιλογή ή την αλλαγή αντικαταθλιπτικού πρέπει να λαμβάνονται σε συνεργασία με τον γιατρό.