Αλτσχάιμερ: Γιατί ορισμένοι άνθρωποι διατηρούν τη σκέψη τους παρά τις πρώιμες αλλαγές στον εγκέφαλο

Οι αλλαγές στον εγκέφαλο που σχετίζονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ δεν εμφανίζονται πάντα ταυτόχρονα με τα συμπτώματα. Νέα μελέτη δείχνει ότι οι άνθρωποι των οποίων ο εγκέφαλος φαίνεται νεότερος από την ηλικία τους ενδέχεται να είναι λιγότερο ευάλωτοι στις γνωστικές επιπτώσεις των πρώιμων αλλοιώσεων.

Οι ερευνητές γνωρίζουν εδώ και καιρό ότι κάποιοι άνθρωποι μπορεί να έχουν σημαντικές αλλαγές στον εγκέφαλο που σχετίζονται με το Αλτσχάιμερ, αλλά να τα πηγαίνουν πολύ καλά σε τεστ μνήμης και σκέψης. Σε άλλους, η γνωστική έκπτωση εμφανίζεται πολύ νωρίτερα.

Αυτή η απόσταση ανάμεσα στις εγκεφαλικές αλλοιώσεις και στις νοητικές επιδόσεις αποτελεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ερωτήματα στην έρευνα για την υγεία του εγκεφάλου: αν δύο άνθρωποι έχουν παρόμοιο βαθμό νόσου, γιατί ο ένας διατηρεί τη διανοητική του οξύτητα ενώ ο άλλος δυσκολεύεται;

Η νέα μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Neurology, προσφέρει μια ενδιαφέρουσα ένδειξη. Οι άνθρωποι με εγκέφαλο που έμοιαζε «νεότερος» φάνηκαν λιγότερο ευάλωτοι στις γνωστικές επιπτώσεις της πρώιμης παθολογίας του Αλτσχάιμερ. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η συνολική υγεία και ανθεκτικότητα του εγκεφάλου μπορεί να έχουν εξίσου μεγάλη σημασία με την ίδια τη νόσο.

Γιατί ορισμένοι διατηρούν τις νοητικές τους ικανότητες παρά τις αλλαγές

Στη μελέτη συμμετείχαν περισσότεροι από 600 μεγαλύτεροι ενήλικες χωρίς γνωστικά προβλήματα, με μέση ηλικία τα 70 έτη. Οι ερευνητές μέτρησαν την παθολογία που σχετίζεται με το Αλτσχάιμερ μέσω δεικτών στο αίμα και, σε ορισμένους συμμετέχοντες, με απεικονιστικές εξετάσεις του εγκεφάλου. Στη συνέχεια συνέκριναν τα ευρήματα με επιδόσεις σε δοκιμασίες μνήμης, προσοχής, ταχύτητας επεξεργασίας πληροφοριών και εκτελεστικών λειτουργιών.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η εστίαση της μελέτης σε αυτό που ονομάζεται «εγκεφαλικό απόθεμα».

Το εγκεφαλικό απόθεμα περιγράφει την ικανότητα του εγκεφάλου να αντέχει αλλαγές που σχετίζονται με την ηλικία ή με κάποια νόσο και να εξακολουθεί να λειτουργεί καλά. Οι ερευνητές το εκτίμησαν με διάφορους τρόπους, μεταξύ των οποίων και με τη διαφορά ανάμεσα στην προβλεπόμενη ηλικία του εγκεφάλου και τη χρονολογική ηλικία. Η συγκεκριμένη μέτρηση εκτιμά αν ο εγκέφαλος ενός ατόμου φαίνεται μεγαλύτερος ή μικρότερος από το αναμενόμενο για την ηλικία του.

Πώς το εγκεφαλικό απόθεμα σχετίζεται με τη γνωστική έκπτωση

Το βασικό εύρημα ήταν σαφές: οι άνθρωποι των οποίων ο εγκέφαλος φαινόταν νεότερος από την ηλικία τους ήταν λιγότερο ευάλωτοι στις γνωστικές επιπτώσεις των αλλαγών που σχετίζονται με το Αλτσχάιμερ. Ακόμη και όταν υπήρχαν ενδείξεις παθολογίας, έτειναν να έχουν καλύτερες επιδόσεις σε δοκιμασίες μνήμης και σκέψης.

Με απλά λόγια, ένας πιο υγιής εγκέφαλος φάνηκε να προσφέρει ένα είδος προστατευτικού «μαξιλαριού». Δεν εξάλειφε τις αλλαγές που σχετίζονται με τη νόσο, αλλά ενδέχεται να βοηθούσε τους ανθρώπους να λειτουργούν καλύτερα παρά την παρουσία τους.

Η μελέτη υποδηλώνει επίσης ότι η συνολική υγεία του εγκεφάλου μπορεί να έχει μεγαλύτερη σημασία από ορισμένους παραδοσιακούς παράγοντες που εστιάζονταν στο παρελθόν οι ερευνητές. Για παράδειγμα, τα χρόνια εκπαίδευσης από μόνα τους δεν φάνηκαν να εξηγούν ποιοι άνθρωποι είχαν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα. Αντίθετα, σημαντικότερες ήταν ευρύτερες μετρήσεις της εγκεφαλικής υγείας.

Πώς να ενισχύσετε τη γνωστική ανθεκτικότητα

Η μελέτη δεν σχεδιάστηκε για να αξιολογήσει συγκεκριμένες παρεμβάσεις. Οι συγγραφείς, ωστόσο, αναφέρουν ότι ολοένα περισσότερες έρευνες δείχνουν πως η γήρανση του εγκεφάλου μπορεί να επηρεαστεί. Μάλιστα, οι μετρήσεις της εγκεφαλικής ηλικίας φαίνεται να ανταποκρίνονται σε παράγοντες του τρόπου ζωής, όπως η σωματική δραστηριότητα και η άσκηση.

Καμία συνήθεια δεν εγγυάται από μόνη της προστασία, όμως οι παρακάτω πρακτικές εμφανίζονται συστηματικά στην έρευνα για την υγεία του εγκεφάλου:

• Κινηθείτε τακτικά: Η αερόβια άσκηση και η προπόνηση ενδυνάμωσης υποστηρίζουν την αιμάτωση του εγκεφάλου, βελτιώνουν την καρδιομεταβολική υγεία και ενδέχεται να βοηθούν στη διατήρηση της δομής του εγκεφάλου με την πάροδο του χρόνου.
• Φροντίστε τον ύπνο σας: Κατά τη διάρκεια του ύπνου ο εγκέφαλος απομακρύνει άχρηστα προϊόντα, εδραιώνει αναμνήσεις και επιτελεί απαραίτητες λειτουργίες συντήρησης. Η χρόνια διαταραχή του ύπνου έχει συνδεθεί με γνωστική έκπτωση και αυξημένο κίνδυνο άνοιας.
• Ασκείτε τον εγκέφαλό σας: Η εκμάθηση νέων δεξιοτήτων, το διάβασμα, η επίλυση προβλημάτων, η ενασχόληση με τη μουσική και η διαρκής πνευματική δραστηριότητα συμβάλλουν στην ενίσχυση των νευρωνικών δικτύων.
• Διατηρείτε κοινωνικές επαφές: Οι ισχυρές κοινωνικές σχέσεις συνδέονται σταθερά με καλύτερες γνωστικές επιδόσεις και χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας.
• Υποστηρίξτε τη μεταβολική υγεία: Η ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα, της αρτηριακής πίεσης και της χοληστερόλης, καθώς και η διατήρηση της σωματικής δραστηριότητας, συμβάλλουν στη μακροπρόθεσμη γνωστική υγεία.
• Αντιμετωπίστε σοβαρά το στρες: Το χρόνιο στρες επηρεάζει τον ύπνο, τη φλεγμονή, την καρδιαγγειακή υγεία και τη μνήμη. Η ενσωμάτωση χρόνου για ανάκαμψη στην καθημερινότητα μπορεί να αποτελεί μια σημαντική, αλλά συχνά παραμελημένη, στρατηγική για την υγεία του εγκεφάλου.

Τι δείχνουν τα ευρήματα

Η μελέτη δεν υποδηλώνει ότι μπορούμε να αποτρέψουμε πλήρως τη νόσο Αλτσχάιμερ ή να ελέγξουμε κάθε πτυχή της γήρανσης του εγκεφάλου. Δείχνει, όμως, ότι ορισμένοι άνθρωποι αναπτύσσουν ένα είδος γνωστικής ανθεκτικότητας, που τους βοηθά να λειτουργούν καλά ακόμη και όταν υπάρχουν πρώιμες αλλαγές σχετιζόμενες με τη νόσο.