Η πλήξη συχνά αντιμετωπίζεται ως κάτι δυσάρεστο, ωστόσο μπορεί να συμβάλει θετικά στην ψυχική υγεία και στη δημιουργικότητα. Σε μια εποχή διαρκούς υπερδιέγερσης, προσφέρει χώρο για ενδοσκόπηση και αυτοανάλυση.
Όταν συμφιλιωνόμαστε με την πλήξη, μπορούμε να καλλιεργήσουμε αυτονομία στη σκέψη, να ενισχύσουμε την αυτοεκτίμησή μας και να περιορίσουμε το άγχος. Η ψυχική ευημερία μας, τελικά, προϋποθέτει να αναγνωρίζουμε την αξία των περιόδων αδράνειας.
Η πλήξη ή βαρεμάρα είναι ένα συναίσθημα που όλοι έχουμε γνωρίσει, με κύριο χαρακτηριστικό την υποχώρηση του ενδιαφέροντος ή της πνευματικής διέγερσης.
Όταν βαριόμαστε, η συγκέντρωση εξασθενεί και σταματάμε να συμμετέχουμε, ενώ ο χρόνος μοιάζει να κυλά πιο αργά και ενδέχεται να νιώσουμε νευρικότητα. Η εμπειρία αυτή είναι κοινή για όλους: μπορεί να μας συμβεί με μια απογοητευτική ταινία, σε ένα παιδί που λέει «δεν έχει τίποτα να κάνει» ή σε έναν ενήλικα που χάνει τον ειρμό του σε μια σύσκεψη.
Συνήθως, η πλήξη περιγράφεται ως αδυναμία να κρατήσουμε την προσοχή ή το ενδιαφέρον μας σε μια δραστηριότητα που βρίσκεται σε εξέλιξη. Συχνά τη θεωρούμε αρνητική κατάσταση, την οποία προσπαθούμε να αποφύγουμε ή να εμποδίσουμε τον εαυτό μας να βιώσει.
Κι αν, αντί γι’ αυτό, αντιμετωπίζαμε την πλήξη ως κάτι θετικό; Θα μπορούσε να μας ωφελήσει αν μαθαίναμε να την αποδεχόμαστε;
Πώς συνδέονται ο εγκέφαλος και η πλήξη
Στον εγκέφαλο, διαφορετικές περιοχές συνδέονται μεταξύ τους και συνεργάζονται, σχηματίζοντας δίκτυα που υποστηρίζουν ποικίλες λειτουργίες.
Μια πόλη αποτελεί χρήσιμη αναλογία: οι περιοχές του εγκεφάλου μοιάζουν με προάστια και οι νευρικές οδοί με τους δρόμους που τα ενώνουν, ώστε οι πληροφορίες να μεταφέρονται αποτελεσματικά, σύμφωνα με άρθρο στο The Conversation.
Όταν βαριόμαστε, όπως την ώρα που βλέπουμε μια ταινία, ο εγκέφαλός μας θέτει σε λειτουργία ορισμένα δίκτυα. Στην αρχή της ταινίας ενεργοποιείται το δίκτυο προσοχής, το οποίο ξεχωρίζει τα σημαντικά ερεθίσματα και φιλτράρει τους περισπασμούς.
Όσο λιγοστεύει η προσοχή μας, τόσο πέφτει και η δραστηριότητα του δικτύου προσοχής. Η μεταβολή αυτή αντανακλά τη δυσκολία να παραμείνουμε συγκεντρωμένοι σε περιεχόμενο που δεν μας ενδιαφέρει.
Παράλληλα, υποχωρεί η δραστηριότητα στο εκτελεστικό δίκτυο ελέγχου, γνωστό και ως πρόσθιο-βρεγματικό δίκτυο, καθώς καταβάλλουμε προσπάθεια να κρατήσουμε το ενδιαφέρον μας για την ταινία που δεν μας συναρπάζει.
Την ίδια στιγμή ενεργοποιείται το δίκτυο προεπιλεγμένης λειτουργίας και η προσοχή μας στρέφεται στις εσωτερικές σκέψεις και στην ανασκόπηση. Βασικός ρόλος αυτού του δικτύου είναι η ενδοσκόπηση, η οποία μπορεί να λειτουργήσει ως τρόπος αντιμετώπισης της πλήξης.
Η βαρεμάρα απέναντι στην υπερδιέγερση
Η καθημερινότητά μας εκτυλίσσεται σε μια κοινωνία υπερβολικής πληροφόρησης και έντονου άγχους.
Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, πολλοί έχουμε στραφεί σε γρήγορους ρυθμούς ζωής και γεμίζουμε διαρκώς το πρόγραμμά μας, επιδιώκοντας να είμαστε απασχολημένοι.
Συχνά, ως ενήλικες, προσπαθούμε να ισορροπήσουμε την εργασία με την οικογενειακή ζωή. Όσοι έχουμε παιδιά, μπορεί να γεμίζουμε τις ημέρες τους με σχολικές και εξωσχολικές υποχρεώσεις, ώστε να μπορούμε να εργαζόμαστε περισσότερες ώρες.
Στα ενδιάμεσα κενά, αντί να κάνουμε μια παύση, μπορεί να περνάμε τον χρόνο μπροστά στις οθόνες: οργανώνουμε, αναζητούμε ενημέρωση ή απλώς περιηγούμαστε για να έχουμε κάτι να κάνουμε.
Έτσι, χωρίς να το επιδιώκουν, οι ενήλικες μεταφέρουν στις νεότερες γενιές την προσδοκία πως πρέπει να βρίσκονται διαρκώς «ενεργοί».
Η αδιάκοπη διέγερση μπορεί να επιβαρύνει σημαντικά το νευρικό μας σύστημα. Ένα υπερφορτωμένο πρόγραμμα ενδέχεται να καταλήξει σε υπερδιέγερσή του.
Το «συμπαθητικό νευρικό σύστημα» είναι υπεύθυνο για την αντίδραση «fight or flight» και έχει σχεδιαστεί να ενεργοποιείται σε περιόδους άγχους.
Όταν, όμως, δεχόμαστε συνεχώς νέες πληροφορίες και προσπαθούμε να συντονίσουμε πολλές διαφορετικές δραστηριότητες, το συμπαθητικό νευρικό σύστημα μπορεί να παραμένει σε λειτουργία για παρατεταμένο διάστημα.
Η κατάσταση αυτή αποκαλείται ορισμένες φορές «αλλοστερική υπερφόρτωση»: το νευρικό μας σύστημα κατακλύζεται και παραμένουμε σε αυξημένη διέγερση, κάτι που μπορεί να ανεβάσει τον κίνδυνο χρόνιου στρες.
Τα οφέλη της πλήξης για την υγεία μας
Αν εμφανίζεται σε μικρές δόσεις, η πλήξη μπορεί να εξισορροπήσει την υπερδιέγερση που χαρακτηρίζει τον κόσμο μας.
Παράλληλα, ενδέχεται να προσφέρει ιδιαίτερα οφέλη τόσο στο νευρικό σύστημα όσο και στην ψυχική μας υγεία.
Αυτό διαφέρει από τις παρατεταμένες περιόδους πλήξης, οι οποίες μπορεί να συνδέονται με την κατάθλιψη.
Το να αφήνουμε τον εαυτό μας να βαριέται πού και πού μπορεί να έχει πολλά οφέλη:
- ενίσχυση της δημιουργικότητας, αφού οι σκέψεις μπορούν να συνδεθούν και να διαμορφώσουν μια κατάσταση «ροής»
- Καλλιέργεια της ανάπτυξης ανεξάρτητης σκέψης και αναζήτηση νέων ενδιαφερόντων, αντί για εξάρτηση από διαρκή εξωτερικά ερεθίσματα
- Στήριξη της αυτοεκτίμησης και της ικανότητας ρύθμισης των συναισθημάτων, καθώς οι στιγμές χωρίς συγκεκριμένη δομή μάς επιτρέπουν να αποδεχόμαστε τα συναισθήματά μας
- Ενθάρρυνση διαλειμμάτων από τις συσκευές και διακοπή της άμεσης ικανοποίησης, η οποία συνδέεται με την καταναγκαστική χρήση τους
- Αποκατάσταση της ισορροπίας του νευρικού συστήματος και περιορισμός των αισθητηριακών ερεθισμάτων, συμβάλλοντας στην καταπράυνση του άγχους.
Αφήστε χώρο για παύση και ξεκούραση
Σε παγκόσμιο επίπεδο, τα επίπεδα άγχους παρουσιάζουν άνοδο, με την αύξηση να είναι ιδιαίτερα αισθητή στους νέους.
Η εξέλιξη αυτή αποδίδεται σε πολλούς παράγοντες. Βρισκόμαστε διαρκώς σε κατάσταση «ενεργοποίησης» και επιχειρούμε να γεμίζουμε με προγραμματισμένες δραστηριότητες κάθε στιγμή.
Όταν λειτουργούμε έτσι, όμως, δεν αφήνουμε στον εγκέφαλο και στο σώμα μας τον απαραίτητο χρόνο για να ανακτήσουν τις δυνάμεις τους.
Χρειάζεται να δίνουμε χώρο στις παύσεις. Μέσα σε αυτές μπορεί να αναπτυχθεί η δημιουργικότητα, να ρυθμιστούν τα συναισθήματα και να ανακτήσει ενέργεια το νευρικό σύστημα.
Από τη Σιμόνη Σωτηρέλη Παπαδοπούλου
Τα βασικά σημεία
- Παρότι συχνά αντιμετωπίζεται ως κάτι αρνητικό, η πλήξη ενδέχεται να ωφελήσει την ψυχική υγεία και τη δημιουργικότητα, αφήνοντας χρόνο για ενδοσκόπηση.
- Όταν αποδεχόμαστε την πλήξη, ενδυναμώνεται η ανεξάρτητη σκέψη, ενισχύεται η αυτοεκτίμηση και περιορίζεται το άγχος.
- Η υπερδιέγερση χαρακτηρίζει τη σύγχρονη κοινωνία, ενώ η αδιάκοπη απασχόληση και το άγχος ενδέχεται να επιβαρύνουν το νευρικό σύστημα.
- Μεταξύ των πιθανών ωφελειών της πλήξης είναι η δημιουργικότητα, η ανάπτυξη καινούργιων ενδιαφερόντων και η καλύτερη ρύθμιση των συναισθημάτων.
- Οι στιγμές ανάπαυλας είναι σημαντικό να γίνονται αποδεκτές, καθώς δίνουν στο σώμα και στον εγκέφαλο τη δυνατότητα να ανακτήσουν ενέργεια και ισορροπία.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/varemara-mipos-i-plixi-einai-to-mystiko-oplo-mas/7609
