Το άρθρο παρουσιάζει πρόσφατα ευρήματα για την πολυδιάστατη φύση της μνήμης, η οποία περιγράφεται ως ενεργό και ευέλικτο σύστημα που επηρεάζεται τόσο από συναισθηματικούς όσο και από σωματικούς παράγοντες. Οι 7 μελέτες δείχνουν ότι οι αναμνήσεις ενδέχεται να συγχωνεύονται ή να γίνονται πιο επίμονες σε συνθήκες πίεσης, ενώ η μάσηση σκληρών τροφών μπορεί να ενισχύσει τη μνήμη.
Παράλληλα, το άγχος ενδέχεται να αλλοιώνει τις αναμνήσεις, θολώνοντας τη διάκριση ανάμεσα σε ασφαλείς και απειλητικές εμπειρίες. Οι μελέτες υποδεικνύουν ότι η μνήμη δεν αφορά μόνο τον εγκέφαλο· μπορεί να σχετίζεται με κύτταρα σε ολόκληρο το σώμα, καθώς και με μόρια που συμβάλλουν στη διατήρηση των αναμνήσεων.
Νεότερες έρευνες περιγράφουν τη μνήμη ως ένα σύστημα που δρα και προσαρμόζεται, αντί για μια απλή, παθητική αποθήκη παλαιότερων εμπειριών. Το συναίσθημα, η προσοχή και η επανάληψη επηρεάζουν τη λειτουργία της, όπως μπορεί να συμβαίνει και με σωματικές διεργασίες, μεταξύ των οποίων η μάσηση. Στη συνέχεια παρουσιάζονται 7 μελέτες και ισάριθμα ιδιαίτερα ενδιαφέροντα ευρήματα για τη μνήμη μας.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι αναμνήσεις μπορούν να αναμειχθούν, να γενικευτούν υπερβολικά όταν υπάρχει πίεση, αλλά και να δημιουργηθούν ακόμη και σε κύτταρα που δεν ανήκουν στο νευρικό σύστημα.
Το άγχος μπορεί να συγχέει τις αναμνήσεις
Επαναλαμβανόμενες εμπειρίες που μοιάζουν μεταξύ τους, όπως το καθημερινό παρκάρισμα στο ίδιο σημείο, ενδέχεται να καταλήξουν σε συγχωνευμένες αναμνήσεις, σύμφωνα με νέα μελέτη του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στο Λος Άντζελες. Η πιθανότητα αυξάνεται όταν ένα από τα γεγονότα έχει έντονο συναισθηματικό φορτίο.
Η μελέτη διαπίστωσε πως το φαινόμενο εμφανιζόταν εντονότερα σε ανθρώπους με αυξημένο άγχος και ισχυρότερη ανταπόκριση σε συναισθηματικά ερεθίσματα. Το εύρημα θέτει υπό αμφισβήτηση την αντίληψη ότι ο εγκέφαλός μας τονίζει πάντοτε τις διαφορές ανάμεσα σε παρόμοιες αναμνήσεις, ώστε να μην τις μπερδεύουμε. Σε ορισμένες συναισθηματικές συνθήκες, αντίθετα, οι αναμνήσεις μπορεί να φαίνονται πιο όμοιες από όσο είναι στην πραγματικότητα.
Για τους σκοπούς της έρευνας, οι επιστήμονες παρουσίασαν στους συμμετέχοντες ζεύγη αντικειμένων και προσώπων που έμοιαζαν μεταξύ τους. Κάποια από αυτά συνδυάστηκαν με δυνατούς ήχους, οι οποίοι χρησιμοποιήθηκαν για την πρόκληση συναισθηματικής διέγερσης.
Σε επόμενο στάδιο, οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να θυμηθούν τα χρώματα των αντικειμένων. Συχνά τα ανέφεραν ως πιο κοντινά μεταξύ τους από όσο ήταν, με το φαινόμενο να παρατηρείται κυρίως σε όσους είχαν υψηλότερο άγχος ή έντονη σωματική αντίδραση στον δυσάρεστο ήχο.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι τα συναισθηματικά γεγονότα ενδέχεται να οδηγούν σε ανάμειξη των αναμνήσεων, αντί να τις διαχωρίζουν. Αυτό ίσως φωτίζει τον τρόπο με τον οποίο το άγχος μπορεί να συνδέεται με φόβους ή με σύγχυση ανάμεσα σε εμπειρίες που είναι απειλητικές και σε άλλες που είναι ασφαλείς.
Γιατί οι αρνητικές αναμνήσεις παραμένουν τόσο έντονες;
Μελέτη στο The Journal of Neuroscience διαπίστωσε ότι η επανάληψη μπορεί να σταθεροποιήσει και να κάνει πιο ζωντανές τις αναμνήσεις με έντονο συναισθηματικό περιεχόμενο. Η διαδικασία αυτή αποδίδεται σε εγκεφαλική περιοχή που συμμετέχει στην επεξεργασία των συναισθημάτων.
Όταν οι συμμετέχοντες είδαν ξανά και ξανά αρνητικές εικόνες, ο εγκέφαλός τους εμφάνισε ολοένα πιο σταθερά μοτίβα δραστηριότητας σε περιοχές που σχετίζονται με τη μνήμη. Η συνέπεια αυτών των μοτίβων τούς επέτρεπε να θυμούνται τις συναισθηματικές εικόνες καλύτερα από τις ουδέτερες, ακόμη και ύστερα από πολλές προβολές. Έτσι, τα αποτελέσματα προσφέρουν μια πιθανή εξήγηση για την επιμονή των αρνητικών αναμνήσεων.
Η μάσηση σκληρών τροφών ενδέχεται να ενισχύει τη μνήμη
Μια μελέτη στο Frontiers in Systems Neuroscience αναφέρει ότι η μάσηση σκληρών υλικών, όπως είναι οι οδοντογλυφίδες, μπορεί να βελτιώσει τη μνήμη — όσο παράξενο κι αν ακούγεται.
Η μάσηση σκληρών τροφών αύξησε τα αντιοξειδωτικά του εγκεφάλου σε περιοχή που σχετίζεται με τον γνωστικό έλεγχο. Παράλληλα, οι συμμετέχοντες είχαν καλύτερες επιδόσεις σε δοκιμασίες, κυρίως σε εκείνες που αφορούσαν τη βραχυπρόθεσμη μνήμη.
Το οξύ στρες ενδέχεται να αλλοιώσει τη μνήμη
Το στρες μπορεί να αυξήσει την ένταση μιας ανάμνησης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι την κάνει ακριβέστερη. Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Cell έδειξε ότι, όταν βρισκόμαστε σε στρες, η διάκριση ανάμεσα σε ενδείξεις ασφάλειας και απειλής μπορεί να γίνει λιγότερο σαφής.
Το σώμα διατηρεί μνήμες
Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Nature Communications εισηγείται ότι η μνήμη δεν αποτελεί αποκλειστική λειτουργία των εγκεφαλικών κυττάρων. Τα αποτελέσματα αμφισβητούν την καθιερωμένη άποψη πως η μνήμη ανήκει μόνο στο νευρικό σύστημα και αφήνουν να εννοηθεί ότι κύτταρα σε ολόκληρο το σώμα ενδέχεται να αξιοποιούν παρόμοιες διαδικασίες για την επεξεργασία και τη διατήρηση πληροφοριών.
Η μνήμη και η «μοριακή κόλλα»
Πώς είναι δυνατόν οι αναμνήσεις να παραμένουν για χρόνια, ενώ τα μόρια που τις καταγράφουν διασπώνται σε λίγες ημέρες; Μελέτη στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances υποστηρίζει ότι το μόριο KIBRA δρα σαν «κόλλα», διατηρώντας ισχυρές τις συνάψεις που σχηματίζουν τη μνήμη μας.
Το εύρημα ενδέχεται να ανοίξει τον δρόμο για νέες θεραπείες σε διαταραχές της μνήμης, μεταξύ των οποίων η νόσος Αλτσχάιμερ και η διαταραχή μετατραυματικού στρες.
Η σύνδεση της μνήμης με την προσοχή απαιτεί ενεργή ανάκληση
Σύμφωνα με μελέτη στο Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition, η μνήμη κατευθύνει την προσοχή μας μόνο εφόσον τη διατηρούμε ενεργά στο μυαλό μας.
Στο πλαίσιο της μελέτης, οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να ανακαλέσουν, να καταστείλουν ή να αντικαταστήσουν αναμνήσεις για συγκεκριμένα αντικείμενα που συνδέονταν με διαφορετικές σκηνές. Όταν μπορούσαν να θυμηθούν ελεύθερα, το βλέμμα τους στρεφόταν στα αντικείμενα, ακόμη κι αν δεν είχαν σχέση με την εργασία.
Συμπεράσματα
- Οι νεότερες μελέτες δείχνουν ότι η μνήμη αποτελεί ένα ενεργό σύστημα που προσαρμόζεται και επηρεάζεται από συναισθηματικούς και σωματικούς παράγοντες.
- Υπό πίεση, οι αναμνήσεις ενδέχεται να συγχωνευτούν ή να γίνουν πιο επίμονες, ιδίως σε ανθρώπους με έντονο άγχος.
- Η κατανάλωση σκληρών τροφών με μάσηση μπορεί να ενισχύσει τη μνήμη, αυξάνοντας τα επίπεδα αντιοξειδωτικών στον εγκέφαλο.
- Το άγχος είναι δυνατόν να αλλοιώσει τις αναμνήσεις, κάνοντας λιγότερο σαφή τη διάκριση ανάμεσα σε ασφαλείς και απειλητικές εμπειρίες.
- Οι λειτουργίες της μνήμης δεν εντοπίζονται αποκλειστικά στον εγκέφαλο, αφού συμμετέχουν και κύτταρα από ολόκληρο το σώμα στη διατήρηση πληροφοριών.
- Το KIBRA δρα σαν «κόλλα», συμβάλλοντας στη διατήρηση των συνάψεων που σχηματίζουν τις μνήμες, και μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη θεραπειών για διαταραχές μνήμης.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/mnimi-7-sygklonistikes-ereynes-apokalyptoyn-tin-alitheia/9440
