Φιστίκια: καθημερινή κατανάλωση συνδέεται με καλύτερη ανταπόκριση του εγκεφάλου στην ινσουλίνη

Η καθημερινή κατανάλωση ανάλατων, ψημένων με τη φλούδα φιστικιών μπορεί να ωφελήσει τον εγκέφαλο καθώς μεγαλώνουμε. Ερευνητές από το Ιατρικό Κέντρο του Πανεπιστημίου του Μάαστριχτ στην Ολλανδία διαπίστωσαν ότι η τακτική κατανάλωσή τους μπορεί να βελτιώσει την ανταπόκριση στην ινσουλίνη σε ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου ηλικιωμένων ενηλίκων. Τα ευρήματα προέρχονται από το Ινστιτούτο Διατροφής και Μεταφραστικής Έρευνας στον Μεταβολισμό (NUTRIM) και δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Food & Function.

Η ινσουλίνη είναι γνωστή κυρίως για τον ρόλο της στη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα, αλλά είναι σημαντική και για τον εγκέφαλο. Συμβάλλει στην ανάπτυξη και την επιβίωση των νευρικών κυττάρων, καθώς και στην επικοινωνία τους, υποστηρίζοντας τη μνήμη και άλλες γνωστικές λειτουργίες. Η εύρυθμη σηματοδότηση της ινσουλίνης μπορεί επίσης να βοηθά στην προστασία από διεργασίες που σχετίζονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Μετά από 16 εβδομάδες καθημερινής κατανάλωσης φιστικιών, οι ερευνητές παρατήρησαν βελτιωμένη ανταπόκριση στην ινσουλίνη σε μια ομάδα εγκεφαλικών περιοχών του δεξιού ημισφαιρίου. Σε αυτές περιλαμβάνονταν τμήματα της γλωσσικής έλικας, του ιππόκαμπου, της παραϊπποκάμπιας έλικας και της οπίσθιας έλικας του προσαγωγίου, περιοχές που συμμετέχουν σε διεργασίες σχετικές με τη μνήμη.

«Η ορμόνη ινσουλίνη παίζει σημαντικό ρόλο στον εγκέφαλο, όπου υποστηρίζει τη μνήμη και άλλες γνωστικές διεργασίες. Καθώς οι άνθρωποι μεγαλώνουν, ο εγκέφαλος μπορεί να ανταποκρίνεται λιγότερο στην ινσουλίνη, κάτι που έχει συνδεθεί με τη γνωστική έκπτωση που σχετίζεται με την ηλικία», λέει ο δρ Peter Joris, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Διατροφής και Κινητικών Επιστημών του NUTRIM, στο Ιατρικό Κέντρο του Πανεπιστημίου του Μάαστριχτ. «Η μελέτη μας διαπίστωσε ότι η καθημερινή κατανάλωση φιστικιών επηρέασε θετικά την ανταπόκριση στην ινσουλίνη σε εγκεφαλικές περιοχές που σχετίζονται με τη μνήμη, σε ηλικιωμένους ενήλικες. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η ενισχυμένη ανταπόκριση στην ινσουλίνη σε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου μπορεί να συμβάλλει στα γνωστικά οφέλη από την κατανάλωση ανάλατων, ψημένων με τη φλούδα φιστικιών».

Φιστίκια, μνήμη και αιμάτωση του εγκεφάλου

Στη μελέτη συμμετείχαν 31 υγιείς ενήλικες ηλικίας 60 έως 75 ετών. Κατά τη φάση κατανάλωσης φιστικιών, οι συμμετέχοντες έτρωγαν 60 γραμμάρια την ημέρα —περίπου δύο μερίδες— επί 16 εβδομάδες. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τυχαιοποιημένη, ελεγχόμενη διασταυρούμενη δοκιμή, έναν αυστηρό σχεδιασμό που τους επέτρεψε να συγκρίνουν τις επιδράσεις της κατανάλωσης φιστικιών με εκείνες της αποχής από αυτά.

Τα νέα ευρήματα συμπληρώνουν προηγούμενη έρευνα του Joris, η οποία δημοσιεύτηκε το 2025. Εκείνη η μελέτη διαπίστωσε ότι η κατανάλωση φιστικιών για 16 εβδομάδες αύξησε τη συνολική εγκεφαλική αιματική ροή (CBF) κατά 3,6% και βελτίωσε την επίδοση στη λεκτική μνήμη κατά 5,8%.

Η εγκεφαλική αιματική ροή μετρά την ποσότητα αίματος που κυκλοφορεί στον εγκέφαλο, μεταφέροντας οξυγόνο και θρεπτικά συστατικά που χρειάζονται τα εγκεφαλικά κύτταρα για να λειτουργούν σωστά. Αποτελεί σημαντικό δείκτη της υγείας των αιμοφόρων αγγείων του εγκεφάλου. Τα προηγούμενα αποτελέσματα δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Clinical Nutrition.

Πώς μέτρησαν οι ερευνητές τις επιδράσεις στον εγκέφαλο

Ένα ξεχωριστό στοιχείο της έρευνας του NUTRIM ήταν ο συνδυασμός μιας προσεκτικά ελεγχόμενης διατροφικής παρέμβασης, διάρκειας αρκετών μηνών, με προηγμένη τεχνολογία απεικόνισης του εγκεφάλου.

Για να εξετάσουν τις αλλαγές στη λειτουργία του εγκεφάλου, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μαγνητική τομογραφία με αρτηριακή σήμανση σπιν (ASL-MRI), μια τεχνική που μετρά την αιματική ροή σε διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου. Αξιολόγησαν την ανταπόκριση στην ινσουλίνη παρακολουθώντας τις μεταβολές στην τοπική εγκεφαλική αιματική ροή μετά τη χορήγηση ινσουλίνης μέσω της μύτης.

Η ερευνητική ομάδα χρησιμοποίησε επίσης μαγνητικές τομογραφίες της κοιλιακής χώρας για να μετρήσει τη συσσώρευση λίπους στο ήπαρ, γνωστή ως ενδοηπατική περιεκτικότητα σε λιπίδια (IHL). Οι γνωστικές ικανότητες αξιολογήθηκαν με την αυτοματοποιημένη συστοιχία νευροψυχολογικών δοκιμασιών του Κέιμπριτζ (CANTAB), μια τυποποιημένη σειρά ηλεκτρονικών τεστ.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι στα πιθανά οφέλη των φιστικιών για την υγεία του εγκεφάλου μπορεί να συμβάλλουν πολλά συστατικά τους και όχι ένα μεμονωμένο θρεπτικό συστατικό.

«Πολλά συστατικά των φιστικιών, όπως τα ακόρεστα λιπαρά, οι φυτικές ίνες, οι βιταμίνες, τα μέταλλα και οι βιοδραστικές φυτοχημικές ουσίες, θα μπορούσαν ενδεχομένως να συμβάλλουν στα οφέλη που παρατηρήθηκαν για τον εγκέφαλο», λέει ο Joris. «Τα φιστίκια είναι επίσης καλή πηγή φυτικής πρωτεΐνης και ιδιαίτερα πλούσια σε L-αργινίνη. Η L-αργινίνη είναι βασικός πρόδρομος του μονοξειδίου του αζώτου (NO), το οποίο έχει αναφερθεί ότι διευκολύνει τη μάθηση και τη μνημονική επίδοση».

Τι έτρωγαν οι συμμετέχοντες κατά τη διάρκεια της μελέτης

Για να διασφαλίσουν ότι όλοι οι συμμετέχοντες κατανάλωναν σταθερή ποσότητα, οι ερευνητές τούς προμήθευσαν με προμετρημένες συσκευασίες ψημένων με τη φλούδα φιστικιών καθ’ όλη τη διάρκεια της παρέμβασης.

Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να τρώνε τα φιστίκια το πρωί ή το απόγευμα, αλλά μπορούσαν να επιλέξουν πώς θα τα εντάξουν στην καθημερινότητά τους. Είχαν τη δυνατότητα να καταναλώσουν ολόκληρη τη μερίδα με τη μία, να τη χωρίσουν σε μικρότερες ποσότητες μέσα στην ημέρα ή να προσθέσουν τα φιστίκια στα γεύματά τους.

Κατά τη φάση ελέγχου, οι συμμετέχοντες απέφευγαν εντελώς τα φιστίκια. Μετά τις 16 εβδομάδες, πέρασαν στην άλλη συνθήκη της μελέτης, ώστε οι ερευνητές να συγκρίνουν τις μετρήσεις της εγκεφαλικής υγείας με βάση τις δύο διαφορετικές διατροφικές προσεγγίσεις.

Επικεφαλής της μελέτης ήταν ο κύριος ερευνητής, αναπληρωτής καθηγητής δρ Peter J. Joris. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από την υποψήφια διδάκτορα Lucia Kerkhof, από το Τμήμα Διατροφής και Κινητικών Επιστημών του Ιατρικού Κέντρου του Πανεπιστημίου του Μάαστριχτ.

Η χρηματοδότηση προήλθε από το The Peanut Institute Foundation. Σύμφωνα με τους ερευνητές, το ίδρυμα δεν συμμετείχε στον σχεδιασμό ή στη διεξαγωγή της μελέτης, στην ανάλυση ή ερμηνεία των αποτελεσμάτων, ούτε στην προετοιμασία του χειρογράφου.