Μανιτάρι του Βασιλιά των Μαϊμούδων: Μπορεί να προστατεύσει τον εγκέφαλο και το στομάχι

Το μανιτάρι του Βασιλιά των Μαϊμούδων συνδέεται με έναν κινεζικό θρύλο: δύο μαϊμούδες που αγαπούσαν η μία την άλλη πέθαναν από το κρύο στην εξορία τους από το Όρος των Λουλουδιών και έγιναν δύο μανιτάρια, φυτρωμένα αντικριστά σε δέντρα. Ποια πιθανά οφέλη μπορεί να έχει για την υγεία;

Ποιο είναι το μανιτάρι του Βασιλιά των Μαϊμούδων και τι οφέλη μπορεί να έχει για την υγεία

Το lion’s mane, με επιστημονική ονομασία Hericium erinaceus (Ερίκιο το αγκαθωτό), είναι επίσης γνωστό στην Ελλάδα ως αρνάκι ή χαίτη του λιονταριού. Έχει χαρακτηριστική λευκή και χνουδωτή όψη. Στην Κίνα, όπου το εκτιμούν εδώ και αιώνες, το λένε hóutóugū, που σημαίνει «κεφάλι μαϊμούδας».

Σύμφωνα με τον κινεζικό θρύλο, όταν ο Σουν Ουκόνγκ αναχώρησε από το Όρος των Λουλουδιών για το μυθικό Ταξίδι προς τη Δύση, δύο νεαρές μαϊμούδες που είχαν μείνει πίσω ερωτεύτηκαν. Μια αλεπού, από ζήλια, τις κατήγγειλε και οι ερωτευμένες μαϊμούδες στάλθηκαν εξορία σε μια παγωμένη βόρεια περιοχή. Πέθαναν εκεί από το ψύχος, πάνω σε δύο βελανιδιές που στέκονταν απέναντι η μία στην άλλη. Ο θρύλος θέλει τις μαϊμούδες να μεταμορφώθηκαν στα πρώτα μανιτάρια «κεφάλι μαϊμούδας», που φυτρώνουν ανά δύο σε αντικριστά δέντρα.

Το μανιτάρι απαντά στη φύση σε δάση του Βόρειου Ημισφαιρίου, όπου φυτρώνει πάνω σε κορμούς φυλλοβόλων. Πλέον καλλιεργείται συστηματικά και είναι διαθέσιμο όλο τον χρόνο. Η γεύση του είναι ήπια και ελαφρώς γλυκιά, με θαλασσινή επίγευση, ενώ η κρεάτινη υφή του ενδείκνυται για ψήσιμο στο τηγάνι ή στη σχάρα.

Χρήσεις των εκχυλισμάτων lion’s mane στην περιποίηση και την επούλωση του δέρματος

Τα τελευταία χρόνια, οι επιστημονικές έρευνες διερευνούν αν οι βήτα-γλυκάνες του μανιταριού μπορούν να αξιοποιηθούν στην περιποίηση του δέρματος και στην επούλωση.

• Σε μελέτη του 2024 με τίτλο “Hericium erinaceus β-glucan/tannic acid hydrogels based on physical cross-linking and hydrogen bonding strategies for accelerating wound healing”, υδρογέλες που περιείχαν βήτα-γλυκάνες από lion’s mane και ταννικό οξύ επιτάχυναν σημαντικά την επούλωση τραυμάτων σε ποντίκια. Τα ευρήματα ανοίγουν τον δρόμο για την ανάπτυξη νέων επιθεμάτων.
• Μια άλλη μελέτη του 2024, με τίτλο “Self-assembled near-infrared-photothermal antibacterial Hericium erinaceus β-glucan/tannic acid/Fe (III) hydrogel for accelerating infected wound healing”, εξέτασε αντίστοιχη υδρογέλη που θερμαίνεται μέσω υπέρυθρης ακτινοβολίας. Σε πειραματικές συνθήκες εμφάνισε αντιβακτηριακή δράση και επιτάχυνε την επούλωση μολυσμένων τραυμάτων.

Διατροφική αξία του lion’s mane

Τα στοιχεία που ακολουθούν αντλούνται από βάση διατροφικών δεδομένων και αφορούν το προϊόν που είναι καταχωρισμένο εκεί, το οποίο ενδέχεται να διαφέρει από το φρέσκο μανιτάρι.

Η περιεκτικότητα σε 100 γραμμάρια μανιταριών lion’s mane είναι:

• Θερμίδες: 432
• Λιπαρά: 16 g (20% της ημερήσιας τιμής), εκ των οποίων 2 g κορεσμένα (11% της ημερήσιας τιμής) και 0 g τρανς λιπαρά
• Χοληστερόλη: 0 mg
• Νάτριο: 239 mg (10% της ημερήσιας τιμής)
• Υδατάνθρακες: 45 g (17% της ημερήσιας τιμής), με 39 g καθαρών υδατανθράκων
• Φυτικές ίνες: 7 g (24% της ημερήσιας τιμής)
• Σάκχαρα: 14 g
• Πρωτεΐνες: 25 g
• Ασβέστιο: 36 mg (4% της ημερήσιας τιμής)
• Σίδηρος: 0 mg
• Κάλιο: 170 mg (4% της ημερήσιας τιμής)

Πιθανά οφέλη των μανιταριών lion’s mane για την υγεία

1. Πιθανή προστασία από την άνοια

Με την πάροδο της ηλικίας, ο εγκέφαλος συνήθως χάνει μέρος της ικανότητάς του να σχηματίζει νέες νευρικές συνδέσεις. Οι ηρικενόνες και οι ερινακίνες, ενώσεις που χαρακτηρίζουν το μανιτάρι, φαίνεται πως ευνοούν την ανάπτυξη νευρικών κυττάρων.

Πειράματα σε ποντίκια έδειξαν επίσης ότι οι ενώσεις περιόρισαν βλάβες που σχετίζονται με τις πλάκες αμυλοειδούς της νόσου Αλτσχάιμερ. Σε ανθρώπινη μελέτη του 2020, άτομα με ήπια νόσο Αλτσχάιμερ έλαβαν καθημερινά 1 g επί 49 εβδομάδες και εμφάνισαν σημαντικά καλύτερες γνωστικές επιδόσεις σε σχέση με όσους πήραν εικονικό φάρμακο. Παρ’ όλα αυτά, τα περισσότερα διαθέσιμα δεδομένα προέρχονται από έρευνες σε πειραματόζωα.

2. Πιθανή ανακούφιση από άγχος και κατάθλιψη

Σε πείραμα του 2018 σε ποντίκια, το εκχύλισμα περιόρισε συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης. Παράλληλα, βελτιώθηκε η λειτουργία του ιππόκαμπου, περιοχής του εγκεφάλου που συνδέεται με τη μνήμη και τα συναισθήματα.

Σε έρευνα του 2010, γυναίκες που βρίσκονταν στην εμμηνόπαυση κατανάλωναν για έναν μήνα καθημερινά μπισκότα με lion’s mane και ανέφεραν ότι είχαν λιγότερο άγχος και ευερεθιστότητα.

3. Πιθανή προστασία του στομάχου από έλκη

Το εκχύλισμα ενδέχεται να περιορίζει τον πολλαπλασιασμό του ελικοβακτηριδίου του πυλωρού, βακτηρίου που έχει συσχετιστεί με τα πεπτικά έλκη, ενώ παράλληλα φαίνεται να συμβάλλει στην προστασία του γαστρικού βλεννογόνου.

Σε έρευνα του 2013 με αρουραίους, το εκχύλισμα προστάτευσε από έλκη που προκλήθηκαν από αλκοόλ. Η δράση του ήταν ισχυρότερη από εκείνη φαρμάκου που περιορίζει την παραγωγή γαστρικού οξέος, ενώ δεν καταγράφηκαν παρενέργειες.

Σε κλινική δοκιμή του 2016, άτομα με ελκώδη κολίτιδα που πήραν συμπλήρωμα με εκχύλισμα lion’s mane σε συγκέντρωση 14% για τρεις εβδομάδες ανέφεραν υποχώρηση των συμπτωμάτων. Σε άλλη μελέτη της ίδιας χρονιάς, όμως, ασθενείς με νόσο του Crohn δεν παρουσίασαν σημαντική διαφορά σε σχέση με όσους έλαβαν εικονικό φάρμακο.

4. Το μανιτάρι ίσως συμβάλλει στη μείωση του κινδύνου καρδιακής νόσου

Σε μελέτη του 2010, ποντίκια που ακολουθούσαν δίαιτα με πολλά λιπαρά έλαβαν καθημερινά εκχύλισμα για 28 ημέρες. Στο τέλος, είχαν 27% χαμηλότερα τριγλυκερίδια και 42% μικρότερη αύξηση βάρους.

Έρευνα του 2010 δείχνει επίσης ότι η hericenone B μπορεί να επιβραδύνει τη δημιουργία θρόμβων. Επιπλέον, σύμφωνα με εργαστηριακά ευρήματα, το εκχύλισμα ενδέχεται να περιορίζει την οξείδωση της χοληστερόλης, διεργασία που συνδέεται με την αθηροσκλήρωση.

5. Πιθανή συμβολή στη διαχείριση του διαβήτη

Το μανιτάρι ενδέχεται να εμποδίζει τη λειτουργία ενζύμου που διασπά τους υδατάνθρακες στο λεπτό έντερο. Έτσι, πιθανώς να συμβάλλει σε πιο ήπια και σταδιακή άνοδο του σακχάρου στο αίμα.

Μελέτη του 2017 σε ποντίκια με διαβήτη κατέγραψε μείωση του σακχάρου, καθώς και προστατευτική επίδραση στο πάγκρεας, το ήπαρ και τους νεφρούς. Το εκχύλισμα φάνηκε ακόμη να περιορίζει τον νευροπαθητικό πόνο στα άκρα. Για την επιβεβαίωση των αποτελεσμάτων χρειάζονται, ωστόσο, έρευνες σε ανθρώπους.

6. Το lion’s mane ενδέχεται να έχει αντικαρκινική δράση

Εργαστηριακά πειράματα έδειξαν ότι το εκχύλισμα επιτάχυνε τον θάνατο καρκινικών κυττάρων του ήπατος, του παχέος εντέρου, του στομάχου και του αίματος. Σε ποντίκια με καρκίνο του παχέος εντέρου, εξάλλου, μελέτη του 2013 κατέγραψε μείωση της μετάστασης της νόσου στους πνεύμονες κατά 69%.

Πρόκειται για ευρήματα από προκλινικές έρευνες, τα οποία δεν αποδεικνύουν ότι το μανιτάρι προλαμβάνει ή θεραπεύει τον καρκίνο στους ανθρώπους.

7. Το μανιτάρι μπορεί να υποστηρίζει το ανοσοποιητικό σύστημα

Έρευνα του 2012 σε ποντίκια που είχαν μολυνθεί με σαλμονέλα έδειξε ότι, με την καθημερινή χορήγηση εκχυλίσματος, ο χρόνος επιβίωσης των ζώων σχεδόν τετραπλασιάστηκε.

Οι βήτα-γλυκάνες του μανιταριού ενδέχεται επίσης να ενισχύουν την ανοσολογική άμυνα στο έντερο, η οποία είναι σημαντική για την προστασία του οργανισμού από παθογόνους μικροοργανισμούς. Τα ευρήματα, ωστόσο, δεν έχουν επιβεβαιωθεί επαρκώς με μελέτες σε ανθρώπους.

Πιθανοί κίνδυνοι και ανεπιθύμητες ενέργειες

Οι πληροφορίες σχετικά με τις παρενέργειες του lion’s mane στους ανθρώπους είναι περιορισμένες, παρότι το μανιτάρι θεωρείται γενικά ασφαλές ως τρόφιμο. Όσοι έχουν αλλεργία στα μανιτάρια καλό είναι να το αποφεύγουν. Έχουν καταγραφεί επίσης εξανθήματα, κοιλιακή δυσφορία και ναυτία.

Σε αναφορά μεμονωμένου περιστατικού το 2003, ασθενής παρουσίασε οξεία αναπνευστική δυσχέρεια, η οποία ενδέχεται να οφειλόταν σε αντίδραση υπερευαισθησίας.

Η ανασκόπηση του 2025 με τίτλο “Benefits, side effects, and uses of Hericium erinaceus as a supplement: a systematic review” αξιολόγησε 26 μελέτες, δημοσιευμένες από το 2000 έως το 2024. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες που καταγράφηκαν ήταν κυρίως ήπιες, όπως γαστρεντερικές ενοχλήσεις και πονοκέφαλοι.