Το άρθρο πραγματεύεται τη σύγχυση για τις ημερομηνίες στα τρόφιμα και το αν επηρεάζουν την ασφάλεια της κατανάλωσής τους. Παρότι πολλοί θεωρούν ότι οι ημερομηνίες αφορούν την ασφάλεια, κατά κύριο λόγο δείχνουν την ποιότητα.
Η ReFED αναφέρει ότι η παρανόηση αυτή συνδέεται με τη σπατάλη 3 δισεκατομμυρίων κιλών τροφίμων κάθε χρόνο στις ΗΠΑ. Οι ειδικοί συστήνουν να ελέγχουμε, να μυρίζουμε και να δοκιμάζουμε τα τρόφιμα αφού περάσει η αναγραφόμενη ημερομηνία, καθώς αρκετά εξακολουθούν να είναι ασφαλή.
Παράλληλα, θεωρείται αναγκαία η καλύτερη ρύθμιση και η ενημέρωση σχετικά με τις ετικέτες ημερομηνίας, ώστε να περιοριστεί η σπατάλη τροφίμων και να ενδυναμωθεί η ασφάλεια.
Γύρω από την ασφάλεια των τροφίμων και την αξιοπιστία των ημερομηνιών λήξης κυκλοφορούν πολλοί μύθοι.
Όλοι έχουν αναρωτηθεί αν ένα τρόφιμο που έχει περάσει λίγο την ημερομηνία κατανάλωσης μπορεί να προκαλέσει δηλητηρίαση ή ακόμη σοβαρότερα προβλήματα.
Οι ημερομηνίες στις ετικέτες συχνά δεν είναι σαφείς ή συνεπείς και μπορεί να προκαλέσουν σύγχυση. Η ReFED, μη κερδοσκοπικός φορέας που εργάζεται για τον περιορισμό της σπατάλης τροφίμων, υπολογίζει ότι η παρανόηση των ημερομηνιών και των σχετικών διατυπώσεων οδηγεί τους Αμερικανούς να απορρίπτουν περίπου 3 δισεκατομμύρια κιλά τροφίμων κάθε χρόνο, με απώλειες 7 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Κατά την ReFED, η θέσπιση εθνικών κανόνων για τις ετικέτες και η ενημέρωση των καταναλωτών θα μπορούσαν να μειώσουν σημαντικά τα τρόφιμα που καταλήγουν στα σκουπίδια στις Ηνωμένες Πολιτείες ετησίως, μαζί με τις σοβαρές οικονομικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις τους.
Προς το παρόν, υπάρχουν αρκετές παρανοήσεις που χρειάζεται να ξεκαθαριστούν.
Πρέπει να απορρίπτουμε τα τρόφιμα αμέσως μόλις παρέλθει η ημερομηνία λήξης;
«Πολλοί άνθρωποι θεωρούν ότι οι ημερομηνίες των τροφίμων αφορούν την ασφάλεια των τροφίμων», δήλωσε η πρόεδρος της ReFED, Ντέινα Γκούντερς. «Αλλά για τη συντριπτική πλειοψηφία των τροφίμων, οι ημερομηνίες αυτές αφορούν στην πραγματικότητα μόνο την ποιότητα».
Τι μπορεί να συμβεί όταν περάσει η ημερομηνία που αναγράφεται; Αν περάσει αρκετός χρόνος, τα περισσότερα ευπαθή τρόφιμα θα χαλάσουν, ενώ εκείνα που διατηρούνται στο ράφι συνήθως χάνουν σταδιακά την ποιότητά τους — μια διαδικασία που μπορεί να διαρκέσει πολύ. Η γεύση και το χρώμα τους ενδέχεται να αλλοιωθούν. Για παράδειγμα, τα παλιά αμύγδαλα δεν γεμίζουν με βακτήρια, αλλά αποκτούν διαφορετική γεύση καθώς διασπώνται τα έλαιά τους. Τα όξινα γαλακτοκομικά, όπως το γιαούρτι και η ξινή κρέμα, δεν ευνοούν τα επικίνδυνα βακτήρια, όμως με τον καιρό μπορεί να γίνουν πιο ξινά. Επίσης, μπορεί να εμφανίσουν σημάδια αλλοίωσης, όπως μούχλα, αν ένα ανοιγμένο κεσεδάκι γιαουρτιού παραμείνει για κάποιο διάστημα στο ψυγείο. Το παστεριωμένο γάλα που έχει ψυχθεί σωστά ενδέχεται να είναι κατάλληλο και μετά την ημερομηνία του, αλλά τελικά θα αποκτήσει δυσάρεστη οσμή και γεύση, σύμφωνα με τη Washington Post.
Γι’ αυτό, στις περισσότερες περιπτώσεις, μπορείτε μετά την αναγραφόμενη διάρκεια ζωής να ελέγξετε τα τρόφιμα, να τα μυρίσετε και, όταν είναι λογικό, να τα δοκιμάσετε, ώστε να κρίνετε αν παραμένουν κατάλληλα για εσάς.
Μπορούμε να βασιστούμε στις αισθήσεις μας για να κρίνουμε αν ένα τρόφιμο είναι ασφαλές;
Ορισμένα υγρά τρόφιμα που καταναλώνονται απευθείας από το ψυγείο μπορεί να περιέχουν επικίνδυνα βακτήρια. Με τον χρόνο, αυτά μπορούν να πολλαπλασιαστούν και να φτάσουν σε μολυσματικά επίπεδα, ακόμη και σε συνθήκες ψύξης, χωρίς να αλλάξει απαραίτητα η όψη ή η μυρωδιά του τροφίμου. Ο κίνδυνος είναι ιδιαίτερα σημαντικός στην εγκυμοσύνη. Γι’ αυτό η Γκούντερς συμβουλεύει να τηρούνται οι ημερομηνίες στις ετικέτες, για παράδειγμα των αλλαντικών, τα οποία οι έγκυες καλούνται να αποφεύγουν.
Η Κάθι Γκλας, που πρόσφατα συνταξιοδοτήθηκε από τη θέση της αναπληρώτριας διευθύντριας στο Ινστιτούτο Ερευνών Τροφίμων του Πανεπιστημίου του Wisconsin στο Madison, είπε ότι ακολουθεί τις ημερομηνίες λήξης και τις οδηγίες συντήρησης, όπως την κατάλληλη θερμοκρασία, για τα προϊόντα ψυγείου — ειδικά όσα προορίζονται να καταναλωθούν κρύα. «Πολλοί κατασκευαστές έχουν ερευνήσει την αλλοίωση έναντι της ασφάλειας για να καθορίσουν αυτές τις ημερομηνίες», δήλωσε. Για τα συγκεκριμένα προϊόντα, εξήγησε ότι η ένδειξη «ανάλωση μέχρι» σημαίνει πως «έχουν κάνει τις μελέτες τους για να αποδείξουν ότι αν το χρησιμοποιήσετε μέχρι τη συγκεκριμένη ημερομηνία και το διατηρήσετε σε καλή θερμοκρασία ψυγείου, θα πρέπει να είναι ασφαλές».
Η Γκλας, της οποίας η έρευνα περιλάμβανε δοκιμές για το αν παθογόνοι μικροοργανισμοί μπορούν να αναπτυχθούν σε διαφορετικά τρόφιμα υπό συνθήκες παρόμοιες με εκείνες στις οικιακές κουζίνες, εξήγησε: «Δεν είναι σαν να πρόκειται να εκραγεί στο ψυγείο σας κατά την ημερομηνία λήξης». Ωστόσο, πρόσθεσε ότι χρειάζεται προσοχή, ιδίως για όσους έχουν πιο αδύναμο ανοσοποιητικό σύστημα. Η κατάψυξη μπορεί επίσης να αναστείλει την αλλοίωση, ενώ, αν έχετε αμφιβολίες, μπορείτε να μειώσετε τον κίνδυνο μαγειρεύοντας, για παράδειγμα, το στήθος γαλοπούλας στους 165 βαθμούς ή υψηλότερα.
Βέβαια, η ένδειξη «ανάλωση μέχρι» μπορεί να υπάρχει και σε προϊόντα για τα οποία δεν χρειάζονται ιδιαίτερες προφυλάξεις.
Τι προβλέπεται σε εθνικό επίπεδο για τις ημερομηνίες στα τρόφιμα
Οι ενδείξεις «ανάλωση μέχρι», «λήγει στις» και άλλες παρόμοιες διατυπώσεις στις συσκευασίες τροφίμων δεν διαθέτουν επίσημο ορισμό. Σε ομοσπονδιακό επίπεδο, ημερομηνία λήξης απαιτείται μόνο για τα βρεφικά γάλατα: προσδιορίζει το τελευταίο χρονικό σημείο κατά το οποίο ο κατασκευαστής εγγυάται τη θρεπτική τους αξία, καθώς τα θρεπτικά συστατικά υποβαθμίζονται με τον χρόνο.
Καθώς δεν υπάρχει ενιαία ομοσπονδιακή ρύθμιση, οι ετικέτες ημερομηνίας για διάφορα τρόφιμα υπόκεινται σε διαφορετικούς πολιτειακούς και τοπικούς νόμους. Ορισμένοι είναι αντιφατικοί και οδηγούν στην απόρριψη τροφίμων που παραμένουν κατάλληλα. Χαρακτηριστικά, στη Μοντάνα των ΗΠΑ, το γάλα πρέπει να έχει ημερομηνία λήξης 12 ημέρες μετά την παστερίωση, παρότι συνήθως διατηρείται για μεγαλύτερο διάστημα. Αφού περάσει αυτή η ημερομηνία, απαγορεύεται στα καταστήματα να το πωλούν.
Οι υποστηρικτές της αλλαγής επιδιώκουν να καταργηθούν οι ημερομηνίες «λήξης» που βλέπει ο καταναλωτής. Αντί γι’ αυτές, προτείνουν οι παραγωγοί να χρησιμοποιούν μόνο την ένδειξη «καλύτερο αν χρησιμοποιηθεί μέχρι» για την ποιότητα και το «χρήση μέχρι» για την ασφάλεια.
Όπως αναφέρει η Washington Post, από το επόμενο έτος θα εφαρμοστεί στην Καλιφόρνια νέος νόμος, ο οποίος απλοποιεί τις ετικέτες ημερομηνίας για τους καταναλωτές μέσω δύο επιλογών: «καλύτερο αν χρησιμοποιηθεί από» και «λήξη χρήσης». Παράλληλα, η Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων και το Υπουργείο Γεωργίας ολοκλήρωσαν πρόσφατα τη διαδικασία δημόσιων σχολίων για τη χρονολόγηση των τροφίμων.
Η Μπρόαντ Λέιμπ δήλωσε: «Οι άνθρωποι σπαταλούν χρήματα κάθε μέρα πετώντας τρόφιμα που θα μπορούσαν να καταναλώσουν». Όπως είπε, θα πρέπει «να έχουν την ελευθερία να λένε: ‘Η ημερομηνία πέρασε, αλλά αυτό εξακολουθεί να φαίνεται και να μυρίζει καλά’. … Και για τον μικρό αριθμό τροφίμων όπου πράγματι υπάρχει κίνδυνος για την ασφάλεια, η μη ύπαρξη αυτών των προτύπων κάνει επίσης τους ανθρώπους να παίρνουν ενδεχομένως επιπλέον ρίσκο».
Πώς αξιολογείται η ημερομηνία λήξης των τροφίμων
Οι επιχειρήσεις καθορίζουν τη διάρκεια ζωής ενός προϊόντος με διαφορετικές μεθόδους: μπορεί να κάνουν εκτενή αρχική έρευνα, να αξιοποιήσουν στοιχεία από παλαιότερα προϊόντα ή αρχές της επιστήμης τροφίμων, αλλά και να λάβουν υπόψη παράπονα καταναλωτών ή τεκμηριωμένες εκτιμήσεις. Η ημερομηνία που προκύπτει ενδέχεται να είναι ιδιαίτερα συντηρητική, αφήνοντας αρκετό χρόνο κατά τον οποίο η ποιότητα παραμένει ικανοποιητική, ή το προϊόν μπορεί να υποβαθμιστεί γρήγορα στη συνέχεια. Για τα τρόφιμα που φυλάσσονται εκτός ψυγείου, αντιμετωπίστε την ημερομηνία ως το τελευταίο σημείο μέχρι το οποίο ο παραγωγός εγγυάται την ποιότητα.
Η Λίνσεϊ Χέρμαν, αναπληρώτρια αντιπρόεδρος έρευνας και ανάπτυξης στην Nature’s Path Organic Foods, ανέφερε ότι η ακριβής αναγραφή ημερομηνιών έχει ιδιαίτερη σημασία για την ικανοποίηση των πελατών. Οι εργαζόμενοι της εταιρείας, που παράγει τρόφιμα πρωινού και σνακ, δοκιμάζουν κάθε εβδομάδα χωρίς να γνωρίζουν την ταυτότητα των δειγμάτων προϊόντα που έχουν φυλαχθεί για διαφορετικά χρονικά διαστήματα και σε ποικίλες συνθήκες. Η διάρκεια ζωής ορίζεται όταν αρκετοί δοκιμαστές διαπιστώσουν αισθητή πτώση στην ποιότητα. Η Χέρμαν σημείωσε ότι, παρότι η γήρανση των τροφίμων εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, οι αλεσμένοι σπόροι και οι ξηροί καρποί συχνά περιορίζουν τη διάρκεια ζωής στο ράφι, επειδή τα πιο υγιεινά λιπαρά τους διασπώνται σχετικά γρήγορα.
Μετά την ημερομηνία λήξης, η Χέρμαν συμβουλεύει τους καταναλωτές να αξιολογούν οι ίδιοι την κατάσταση του προϊόντος. «Ίσως το αποθηκεύσατε σε δροσερό, σκοτεινό μέρος, ώστε να είναι σε άριστη κατάσταση και να έχει μεγάλη διάρκεια ζωής», είπε. Αντίθετα, η φύλαξη κοντά σε πηγές θερμότητας, όπως η σόμπα, μπορεί να επιταχύνει τη γήρανση. Επισήμανε, ωστόσο, ότι αν τα έλαια έχουν ‘χημική’ οσμή, «δεν θα σας συνιστούσα να το φάτε».
Οι ημερομηνίες στις συσκευασίες δεν έχουν όλες την ίδια βαρύτητα. Ωστόσο, αξίζει να τις προσέχετε, ώστε να αξιοποιείτε όσα τρόφιμα έχετε ήδη. Καταναλώνοντας πρώτα τα τρόφιμα που υπάρχουν στην κουζίνα σας και περιορίζοντας τις αγορές, μπορείτε να μειώσετε τη σπατάλη, να εξοικονομήσετε χρήματα και να τρώτε πιο φρέσκα προϊόντα.
*Της Βασιλικής Δρίβα
Συνοπτική εικόνα
- Οι ημερομηνίες λήξης αφορούν κατά κύριο λόγο την ποιότητα των τροφίμων και όχι την ασφάλειά τους, κάτι που συχνά μπερδεύει τους καταναλωτές.
- Η οργάνωση ReFED επισημαίνει ότι η εσφαλμένη πληροφόρηση για τις ημερομηνίες λήξης ευθύνεται για την απόρριψη 3 δισεκατομμυρίων κιλών τροφίμων κάθε χρόνο στις ΗΠΑ.
- Για πολλά τρόφιμα που έχουν περάσει την ημερομηνία λήξης, προτείνεται έλεγχος με την όραση, την όσφρηση και τη γεύση, καθώς μπορεί να παραμένουν ασφαλή.
- Καλύτεροι κανόνες και ενημέρωση για τις ετικέτες ημερομηνίας κρίνονται αναγκαίοι, ώστε να περιοριστούν τα απορρίμματα τροφίμων και να ενισχυθεί η ασφάλεια.
- Σε ορισμένα τρόφιμα, όπως τα αλλαντικά, οι υγειονομικοί κίνδυνοι είναι αυξημένοι, γι’ αυτό οι ειδικοί συστήνουν ιδιαίτερη προσοχή.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/diatrofi/trofima-elixan-prin-dyo-meres-einai-asfali-gia-katanalosi/8743
