Άνοια: Το υπερβάλλον βάρος συνδέθηκε με έως και 27% χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου

Άτομα που είναι υπέρβαρα ή έχουν παχυσαρκία όταν διαγιγνώσκονται με άνοια τείνουν να ζουν περισσότερο από εκείνα με φυσιολογικό βάρος, σύμφωνα με νέα μελέτη. Τα ευρήματα αμφισβητούν τις προσδοκίες για τη σχέση βάρους και υγείας και δείχνουν ότι το αυξημένο βάρος μπορεί να συνδέεται με απροσδόκητο πλεονέκτημα επιβίωσης μετά την εμφάνιση της άνοιας.

Ερευνητές από τη Σχολή Δημόσιας Υγείας Mailman του Πανεπιστημίου Columbia και τη Σχολή Παγκόσμιας Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου NYU διαπίστωσαν ότι το σωματικό βάρος κατά τη διάγνωση μπορεί να δώσει σημαντικές ενδείξεις για το προσδόκιμο επιβίωσης ενός ανθρώπου με άνοια. Τα ευρήματά τους, που δημοσιεύθηκαν στο Journal of Alzheimer’s Disease, αναδεικνύουν επίσης τη σημασία της σωστής διατροφής για τους ανθρώπους που ζουν με την πάθηση.

Τα αποτελέσματα έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η παχυσαρκία είναι γνωστός παράγοντας κινδύνου για αρκετά σοβαρά προβλήματα υγείας, μεταξύ των οποίων οι καρδιοπάθειες και ο διαβήτης. Το υπερβάλλον βάρος ή η παχυσαρκία στη μέση ηλικία συνδέονται επίσης με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης άνοιας αργότερα στη ζωή. Ωστόσο, προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι η σχέση μπορεί να αντιστρέφεται μετά την εμφάνιση της άνοιας, με το μεγαλύτερο βάρος να συνδέεται με καλύτερη επιβίωση.

«Επειδή αυτό το εύρημα είναι κάπως αντίθετο με όσα θα περιμέναμε, ένα σημαντικό ερώτημα είναι αν μπορεί να αποτελεί απλώς artefact λόγω μεροληψίας. Οι αναλύσεις μας δείχνουν ότι οι βασικές πηγές μεροληψίας που εξετάσαμε δεν εξηγούν το πλεονέκτημα επιβίωσης που συνδέεται με το υψηλότερο βάρος», δήλωσε ο Yuan Zhang, PhD, αναπληρωτής καθηγητής Κοινωνικών Ιατρικών Επιστημών στη Σχολή Mailman του Columbia και στο Κέντρο Γήρανσης Butler Columbia, και συγγραφέας επικοινωνίας της μελέτης.

Έως 27% χαμηλότερος κίνδυνος θανάτου

Οι ερευνητές εντόπισαν σημαντικές διαφορές στην επιβίωση ανάλογα με το βάρος κατά τη διάγνωση της άνοιας. Σε σύγκριση με τα άτομα φυσιολογικού βάρους, όσοι ήταν υπέρβαροι ή είχαν παχυσαρκία εμφάνιζαν σημαντικά χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου, ακόμη και αφού οι ερευνητές έλαβαν υπόψη το κάπνισμα, τις υπάρχουσες παθήσεις και τα δημογραφικά χαρακτηριστικά.

• Τα άτομα που κατατάσσονταν στην κατηγορία των υπέρβαρων, με δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ) 25 έως 29,9, είχαν κατά 16% χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου.
• Όσοι είχαν παχυσαρκία τάξης 1, με ΔΜΣ 30 έως 34,9, είχαν κατά 27% χαμηλότερο κίνδυνο.
• Τα άτομα με παχυσαρκία τάξης 2 και 3, με ΔΜΣ ίσο ή μεγαλύτερο από 35, είχαν κατά 22% χαμηλότερο κίνδυνο.

Παρά τις αξιοσημείωτες διαφορές, οι ερευνητές τονίζουν ότι τα ευρήματα δεν πρέπει να εκληφθούν ως σύσταση προς τα άτομα με άνοια να πάρουν βάρος.

«Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ασθενείς με άνοια θα πρέπει να προσπαθήσουν να γίνουν υπέρβαροι ή να αποκτήσουν παχυσαρκία, καθώς η μελέτη μας δεν σχεδιάστηκε για να εξετάσει αυτό το ερώτημα. Τα ευρήματά μας, όμως, δείχνουν ότι το βάρος μπορεί να αποτελεί χρήσιμο προγνωστικό στοιχείο για την επιβίωση κατά τη διάγνωση της άνοιας. Υποστηρίζουν επίσης την άποψη ότι η διατροφή είναι βασικός παράγοντας για την υγεία και την επιβίωση των ανθρώπων με άνοια», δήλωσε η Virginia Chang, αναπληρώτρια καθηγήτρια Κοινωνικών και Συμπεριφορικών Επιστημών στη Σχολή Παγκόσμιας Δημόσιας Υγείας του NYU και πρώτη συγγραφέας της μελέτης.

Παρακολούθηση βάρους και άνοιας επί 24 χρόνια

Για να διερευνήσουν τη σχέση, ο Zhang, η Chang και οι συνεργάτες τους εξέτασαν στοιχεία από τη μελέτη Health and Retirement Study, ένα ερευνητικό πρόγραμμα που παρακολουθεί αντιπροσωπευτικό δείγμα του πληθυσμού των ΗΠΑ ηλικίας 51 ετών και άνω.

Η ομάδα ανέλυσε δεδομένα που συλλέχθηκαν από το 1998 έως το 2022, εστιάζοντας σε 4.523 συμμετέχοντες οι οποίοι δεν είχαν άνοια κατά την ένταξή τους στη μελέτη, αλλά εμφάνισαν αργότερα την πάθηση.

Η μεγάλη χρονική διάρκεια των δεδομένων επέτρεψε στους ερευνητές να εξετάσουν πώς μεταβαλλόταν το βάρος των συμμετεχόντων τα χρόνια πριν από τη διάγνωση, να προσδιορίσουν το βάρος τους όταν διαγνώστηκαν με άνοια και να παρακολουθήσουν την επιβίωσή τους στη συνέχεια.

Η μακροχρόνια παρακολούθηση ήταν ιδιαίτερα σημαντική, καθώς οι επιστήμονες έχουν αναρωτηθεί αν το φαινομενικό όφελος του υψηλότερου βάρους είναι πραγματικό ή αν οφείλεται σε παραπλανητικά μοτίβα στα δεδομένα. Μία πιθανότητα είναι ότι το επιπλέον λίπος ή η μεγαλύτερη μυϊκή μάζα προσφέρουν στους ασθενείς αποθέματα που τους βοηθούν να αντεπεξέλθουν στις σωματικές επιπτώσεις της άνοιας. Μια άλλη είναι ότι η συσχέτιση οφείλεται σε παράγοντες που προηγούμενες μελέτες δεν είχαν λάβει επαρκώς υπόψη.

Μπορεί η απώλεια βάρους να εξηγεί το παράδοξο της άνοιας;

Μία σημαντική ανησυχία αφορά την απώλεια βάρους που συμβαίνει πριν η άνοια γίνει κλινικά εμφανής.

Προηγούμενη έρευνα των Zhang και Chang έδειξε ότι οι άνθρωποι μπορεί να αρχίσουν να χάνουν βάρος έως και 10 χρόνια πριν από τη διάγνωση άνοιας, με την απώλεια να γίνεται εντονότερη όσο πλησιάζει η εμφάνιση της νόσου.

Αυτό δημιουργεί πιθανό πρόβλημα στις μελέτες που μετρούν το βάρος μόνο κατά τη διάγνωση. Ορισμένα άτομα που κατατάσσονται στην κατηγορία του φυσιολογικού βάρους μπορεί προηγουμένως να ζύγιζαν περισσότερο και να έχασαν βάρος εξαιτίας της νόσου που εξελισσόταν. Αν η άνοιά τους βρίσκεται ήδη σε πιο προχωρημένο στάδιο, μπορεί να έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο θανάτου, κάνοντας το υψηλότερο βάρος να φαίνεται ευεργετικό σε σύγκριση.

Οι ερευνητές εξέτασαν και άλλες πιθανές στρεβλώσεις. Ο περιορισμός μιας ανάλυσης σε άτομα που εμφανίζουν άνοια μπορεί να δημιουργήσει παραπλανητικές σχέσεις ανάμεσα στην παχυσαρκία και τη θνησιμότητα, ακόμη κι όταν η υποκείμενη σχέση είναι πιο σύνθετη.

Ένας ακόμη προβληματισμός είναι η «μεροληψία επιβίωσης». Καθώς τα άτομα με παχυσαρκία έχουν αυξημένο κίνδυνο να πεθάνουν από ορισμένες παθήσεις πριν φτάσουν στην ηλικία κατά την οποία εμφανίζεται συνήθως η άνοια, όσοι επιβιώνουν αρκετά ώστε να διαγνωστούν μπορεί να αποτελούν μια ασυνήθιστα υγιή ομάδα.

Για να διαπιστώσουν αν αυτοί οι παράγοντες εξηγούσαν τα ευρήματα, οι ερευνητές έκαναν πρόσθετες αναλύσεις, σχεδιασμένες να αξιολογήσουν διάφορες πιθανές πηγές μεροληψίας. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι παράγοντες που εξετάστηκαν είναι απίθανο να αποτελούν βασικές αιτίες της παρατηρούμενης σχέσης ανάμεσα στο υψηλότερο βάρος και τη χαμηλότερη θνησιμότητα.

Γιατί το επιπλέον βάρος μπορεί να έχει σημασία στην άνοια

Η ακριβής εξήγηση παραμένει άγνωστη, αλλά οι ερευνητές εντόπισαν αρκετούς βιολογικούς λόγους για τους οποίους το μεγαλύτερο βάρος θα μπορούσε να είναι πλεονεκτικό για κάποιον που ζει ήδη με άνοια.

Μία πιθανότητα αφορά τα ενεργειακά αποθέματα του σώματος. Τα άτομα με περισσότερο αποθηκευμένο λίπος ή μεγαλύτερη μυϊκή μάζα μπορεί να είναι καλύτερα προετοιμασμένα να αντέξουν περιόδους κακής διατροφής και τη σωματική επιδείνωση που μπορεί να συνοδεύει τη νόσο.

Η άνοια μπορεί να επηρεάσει τη σίτιση με διάφορους τρόπους. Οι αλλαγές στη λειτουργία του εγκεφάλου μπορεί να μειώσουν την όρεξη ή το κίνητρο για φαγητό, ενώ ορισμένοι ασθενείς έχουν αυξημένες ενεργειακές ανάγκες ή σταδιακά χάνουν την ικανότητα να τρέφονται μόνοι τους. Με την πάροδο του χρόνου, αυτά τα προβλήματα μπορεί να οδηγήσουν σε σημαντική απώλεια βάρους, απώλεια μυϊκής μάζας και επιδείνωση της υγείας.

«Η διατροφή μπορεί να αποτελεί μεγάλο πρόβλημα για τα άτομα με άνοια», δήλωσε η Chang. «Μπορεί να εμφανίσουν απίσχναση και αδυναμία να φάνε, κάτι που ενδέχεται να οφείλεται σε αλλαγές στα κέντρα του εγκεφάλου που ρυθμίζουν την εσωτερική ώθηση, οδηγώντας σε απώλεια της όρεξης και της πρωτοβουλίας, αυξημένη ενεργειακή δαπάνη και δυσκολίες στη σίτιση».

Τα επιπλέον ενεργειακά αποθέματα ή ο μυϊκός ιστός θα μπορούσαν ενδεχομένως να βοηθήσουν τους ασθενείς να αντιμετωπίσουν αυτές τις δυσκολίες, αν και η μελέτη δεν απέδειξε ότι αυτοί οι παράγοντες εξηγούν άμεσα τις διαφορές στην επιβίωση.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι παραμένουν σημαντικά αναπάντητα ερωτήματα. Παρότι εξέτασαν διάφορες πιθανές μεροληψίες και εντόπισαν εύλογες βιολογικές εξηγήσεις, δεν μπορούν να πουν με βεβαιότητα γιατί οι υπέρβαροι συμμετέχοντες και όσοι είχαν παχυσαρκία εμφάνισαν χαμηλότερη θνησιμότητα.

Ωστόσο, οι Zhang και Chang εκτιμούν ότι το βάρος κατά τη διάγνωση της άνοιας μπορεί να δώσει χρήσιμες πληροφορίες για την πιθανή επιβίωση του ασθενούς. Τα αποτελέσματα υπογραμμίζουν επίσης τη σημασία του εντοπισμού και της αντιμετώπισης των διατροφικών προβλημάτων στα άτομα με άνοια.

Στους υπόλοιπους συγγραφείς της μελέτης περιλαμβάνονται η Eleanor Hayes-Larson από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας και ο Hui Zheng από το Πανεπιστήμιο του Τορόντο. Η έρευνα χρηματοδοτήθηκε από τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ (National Institutes of Health), μέσω των επιχορηγήσεων R00AG070274 και R00AG075317.

Οι διατροφικές και άλλες αποφάσεις για την υγεία ενός ανθρώπου με άνοια πρέπει να λαμβάνονται σε συνεργασία με τον γιατρό του.