Το δόγμα «τρώτε λιγότερο, κινηθείτε περισσότερο» δεν αρκεί για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, επισημαίνει το άρθρο. Η παχυσαρκία δεν αποτελεί απλώς ζήτημα ατομικής ευθύνης, καθώς συνδέεται με πολλούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων η γενετική, οι κοινωνικοοικονομικές συνθήκες και το περιβάλλον.
Για τη διαχείριση της παχυσαρκίας, οι συγγραφείς εισηγούνται μια συνολική προσέγγιση: να αναγνωρίζεται ως χρόνια ασθένεια, να αντιμετωπίζεται το στίγμα και τα θεραπευτικά πλάνα να διαμορφώνονται ανάλογα με τις ανάγκες κάθε ανθρώπου.
Παράλληλα, προτείνουν αλλαγές στο διατροφικό περιβάλλον και μεγαλύτερη πρόσβαση σε υγιεινές επιλογές, με στόχο τόσο τον περιορισμό των ποσοστών παχυσαρκίας όσο και τη βελτίωση της υγείας.
Των Lucie Nield και Catherine Homer, The Conversation.
Παχυσαρκία: γιατί δεν αρκεί η ατομική ευθύνη
Εδώ και χρόνια, η συνηθισμένη συμβουλή προς όσους ζουν με παχυσαρκία είναι να τρώνε λιγότερο και να κινούνται περισσότερο. Παρότι το σύνθημα φαίνεται απλό, για πολλούς δεν είναι μόνο αναποτελεσματικό· μπορεί να δώσει μια βαθιά παραπλανητική και επιζήμια εικόνα.
Η παχυσαρκία δεν εξηγείται από την έλλειψη θέλησης. Πρόκειται για σύνθετη, χρόνια πάθηση που υποτροπιάζει και επηρεάζει περίπου το 26,5% των ενηλίκων στην Αγγλία, καθώς και το 22,1% των παιδιών ηλικίας 10-11 ετών στη χώρα.
Ακτιβιστές στον χώρο των τροφίμων και επαγγελματίες υγείας ζητούν από την κυβέρνηση να αναλάβει επειγόντως δράση. Μεταξύ των μέτρων που προτείνουν είναι η επέκταση του φόρου ζάχαρης σε περισσότερα προϊόντα, οι περιορισμοί στη διαφήμιση πρόχειρου φαγητού και η υποχρεωτική αναδιατύπωση των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων. Ο Henry Dimbleby, συγγραφέας της ανεξάρτητης έκθεσης που ανατέθηκε από την κυβέρνηση με τίτλο Εθνική Στρατηγική Τροφίμων, προειδοποίησε: «Έχουμε δημιουργήσει ένα σύστημα τροφίμων που δηλητηριάζει τον πληθυσμό μας και χρεοκοπεί το κράτος».
Ωστόσο, μεγάλο μέρος της πολιτικής του Ηνωμένου Βασιλείου εξακολουθεί να αντιμετωπίζει την παχυσαρκία ως θέμα τρόπου ζωής, στο οποίο αρκεί να δοθεί βάρος στην προσωπική ευθύνη. Μια τέτοια οπτική, όμως, παραβλέπει το ευρύτερο πλαίσιο.
Η παχυσαρκία σχετίζεται πλέον με ένα πλήθος παραγόντων: τη γενετική, τα βιώματα της παιδικής ηλικίας, τα πολιτισμικά πρότυπα, την οικονομική στέρηση, την ψυχολογική υγεία και τις ψυχικές ασθένειες, αλλά και το επάγγελμα. Αυτές οι επιδράσεις δεν ανατρέπονται απλώς με ένα Fitbit και μια σαλάτα.
Πώς το περιβάλλον και οι κοινωνικές ανισότητες επηρεάζουν το βάρος
Η οπτική αυτή υπήρχε ήδη. Το 2007, η έκθεση Foresight της βρετανικής κυβέρνησης κατέγραψε το σύνθετο σύνολο παραγόντων που συνδέονται με την άνοδο της παχυσαρκίας και περιέγραψε πώς ο σύγχρονος τρόπος ζωής και το περιβάλλον ευνοούν ενεργά την αύξηση του βάρους.
Ο όρος «περιβάλλον που προκαλεί παχυσαρκία» περιγράφει τις συνθήκες της καθημερινότητάς μας. Τα φθηνά τρόφιμα με πολλές θερμίδες και λίγα θρεπτικά συστατικά βρίσκονται παντού, ενώ η σωματική δραστηριότητα έχει μηχανικά αποκλειστεί από την καθημερινή ζωή: από τις πόλεις που έχουν σχεδιαστεί γύρω από το αυτοκίνητο έως τον ελεύθερο χρόνο που περνά μπροστά σε οθόνες.
Οι συνθήκες αυτές δεν επιβαρύνουν όλους στον ίδιο βαθμό. Οι κάτοικοι πιο υποβαθμισμένων περιοχών εκτίθενται πολύ περισσότερο σε παράγοντες που ευνοούν την παχυσαρκία, όπως οι έρημοι τροφίμων —περιοχές όπου η πρόσβαση σε προσιτά και θρεπτικά τρόφιμα είναι περιορισμένη—, οι ανεπαρκείς δημόσιες συγκοινωνίες και η έλλειψη χώρων πρασίνου. Σε τέτοιες συνθήκες, η αύξηση του βάρους γίνεται φυσιολογική βιολογική απόκριση σε ένα μη φυσιολογικό περιβάλλον.
Για ποιους λόγους δεν λειτουργεί η συμβουλή «τρώτε λιγότερο, κινηθείτε περισσότερο»?
Παρότι η ενημέρωση για τα συστημικά αίτια αυξάνεται, οι περισσότερες στρατηγικές του Ηνωμένου Βασιλείου για την παχυσαρκία εξακολουθούν να στοχεύουν στην αλλαγή της ατομικής συμπεριφοράς. Συχνά, αυτό γίνεται μέσω προγραμμάτων διαχείρισης βάρους που προτρέπουν τους συμμετέχοντες να περιορίζουν τις θερμίδες και να ασκούνται περισσότερο. Η αλλαγή συμπεριφοράς μπορεί να έχει ρόλο, όμως όταν αποτελεί τη μοναδική προτεραιότητα ενισχύεται η επικίνδυνη αντίληψη ότι όσοι δυσκολεύονται με το βάρος τους είναι τεμπέληδες ή στερούνται θέλησης. Έτσι τροφοδοτείται το στίγμα λόγω βάρους, με ενδεχομένως εξαιρετικά επιβλαβείς συνέπειες. Τα στοιχεία, πάντως, καταγράφουν σαφή σύνδεση ανάμεσα στην κοινωνική στέρηση και στα υψηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας, ιδίως στα παιδιά.
Πολλοί άνθρωποι εξακολουθούν να μην αντιλαμβάνονται πόσο οι δομικές και κοινωνικοοικονομικές συνθήκες επηρεάζουν τον κίνδυνο παχυσαρκίας. Αυτή η λανθασμένη κατανόηση γεννά κρίσεις, ντροπή και στιγματισμό, με ιδιαίτερη επιβάρυνση για παιδιά και οικογένειες που είναι ήδη ευάλωτα.
Ολιστική φροντίδα για την παχυσαρκία χωρίς στίγμα
Ποια χαρακτηριστικά έχει η κατάλληλη φροντίδα για την παχυσαρκία; Χρειάζεται να αφήσουμε πίσω τις παρωχημένες συμβουλές και την ενοχοποίηση και να υιοθετήσουμε μια ολιστική, επιστημονικά τεκμηριωμένη προσέγγιση χωρίς στίγμα, που να ανταποκρίνεται στις σημερινές οδηγίες της Νίκαιας και στις συστάσεις της Συμμαχίας για την Υγεία της Παχυσαρκίας. Τα βήματα που απαιτούνται είναι πολλά.
Αφετηρία πρέπει να είναι η αναγνώριση της παχυσαρκίας ως χρόνιας ασθένειας. Δεν αποτελεί ένδειξη έλλειψης θέλησης, αλλά μακροχρόνια ιατρική κατάσταση με υποτροπές. Όπως ο διαβήτης ή η κατάθλιψη, χρειάζεται σταθερή, οργανωμένη υποστήριξη και όχι πρόσκαιρες λύσεις ή εξαντλητικά διατροφικά προγράμματα.
Χρειάζεται, ως δεύτερο βήμα, να αντιμετωπιστεί ανοιχτά το στίγμα που σχετίζεται με το βάρος. Διακρίσεις καταγράφονται ευρέως στα σχολεία, στην εργασία, αλλά και στις υπηρεσίες υγείας. Οι επαγγελματίες χρειάζονται εκπαίδευση, ώστε να περιορίσουν τις προκαταλήψεις, να προσφέρουν συμπεριληπτική φροντίδα και να χρησιμοποιούν γλώσσα με επίκεντρο τον άνθρωπο και χωρίς στιγματισμό. Οι πρακτικές που εισάγουν διακρίσεις οφείλουν να αμφισβητηθούν και να εξαλειφθούν.
Τρίτο ζητούμενο είναι η παροχή εξατομικευμένης και πολυδιάστατης υποστήριξης. Η θεραπεία πρέπει να σχεδιάζεται με βάση τη ζωή του κάθε ανθρώπου, λαμβάνοντας υπόψη το πολιτισμικό υπόβαθρο, το ψυχολογικό ιστορικό και τις κοινωνικές συνθήκες του. Στο πλαίσιο αυτό περιλαμβάνονται η λήψη αποφάσεων από κοινού, η συστηματική παρακολούθηση και η συνολική υποστήριξη για την ψυχική υγεία.
Τέταρτον, το επίκεντρο χρειάζεται να μεταφερθεί και στο περιβάλλον, όχι αποκλειστικά στους ανθρώπους. Πρέπει να αλλάξουν τα συστήματα και οι δομές που δυσκολεύουν τόσο τις υγιεινές επιλογές. Σε αυτό περιλαμβάνονται η διάθεση πόρων για οικονομικά προσιτά και θρεπτικά τρόφιμα, η καλύτερη πρόσβαση στη σωματική άσκηση και η αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτιών της ανισότητας.
Η παχυσαρκία δεν εξηγείται μόνο από τις διατροφικές συνήθειες ή τη συχνότητα άσκησης. Επηρεάζεται από τη βιολογία και τις εμπειρίες των ανθρώπων, καθώς και από το περιβάλλον που διαμορφώνουμε γύρω τους. Όταν παρουσιάζεται ως προσωπική αποτυχία, παραβλέπονται δεκαετίες στοιχείων και προκαλείται ενεργή βλάβη σε όσους χρειάζονται υποστήριξη.
Για να περιορίσουμε το στίγμα και να πετύχουμε καλύτερα αποτελέσματα στην υγεία, πρέπει να κλείσει ο κύκλος της λογικής “τρώτε λιγότερο, κινηθείτε περισσότερο”. Αντί γι’ αυτήν, απαιτείται μια συστημική προσέγγιση, τολμηρή, συμπονετική και θεμελιωμένη σε στοιχεία, η οποία λαμβάνει υπόψη τόσο τον άνθρωπο ως σύνολο όσο και τον κόσμο μέσα στον οποίο ζει.
Συνοπτική εικόνα
- Το δόγμα «τρώτε λιγότερο, κινηθείτε περισσότερο» αποτυγχάνει στην καταπολέμηση της παχυσαρκίας, η οποία επηρεάζεται από γενετικούς, κοινωνικοοικονομικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες.
- Η παχυσαρκία χρειάζεται να αντιμετωπίζεται ως χρόνια ασθένεια, με διαρκή υποστήριξη και θεραπευτικά σχέδια προσαρμοσμένα στον κάθε άνθρωπο.
- Καθοριστική σημασία για τη μείωση των ποσοστών παχυσαρκίας έχουν η αναβάθμιση του περιβάλλοντος διατροφής και η ευκολότερη πρόσβαση σε υγιεινές επιλογές.
- Η προαγωγή της υγείας και της ευημερίας προϋποθέτει την καταπολέμηση του στίγματος και των διακρίσεων που σχετίζονται με το βάρος.
- Απαιτείται ολιστική αντιμετώπιση, με αλλαγές στο περιβάλλον και στις δομές που καθορίζουν τις υγιεινές επιλογές.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/giati-to-dogma-trote-ligotero-kinitheite-perissotero-katarreei/14214
