Άσθμα: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι το άσθμα

Το άσθμα είναι χρόνια, δηλαδή μακροχρόνια, πάθηση των πνευμόνων. Επηρεάζει τους αεραγωγούς, τους σωλήνες που μεταφέρουν αέρα μέσα και έξω από τους πνεύμονες. Τα τοιχώματά τους μπορεί να παρουσιάσουν φλεγμονή και πρήξιμο, ενώ οι μύες γύρω τους σφίγγουν. Έτσι οι αεραγωγοί στενεύουν και ο αέρας περνά δυσκολότερα, ιδιαίτερα όταν εκπνέεις. Σε μια κρίση, η βλέννα μπορεί επίσης να φράζει τους αεραγωγούς.

Αν έχεις άσθμα, τα συμπτώματα μπορεί να εμφανίζονται και να υποχωρούν, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η πάθηση έχει φύγει. Μπορεί να είναι ήπια ή σοβαρά και συχνά χειροτερεύουν τη νύχτα, νωρίς το πρωί ή με την άσκηση. Όταν επιδεινώνονται περισσότερο από το συνηθισμένο, πρόκειται για κρίση άσθματος, που μπορεί να είναι επικίνδυνη.

Δεν υπάρχει σήμερα οριστική ίαση. Ωστόσο, η κατάλληλη θεραπεία, η αποφυγή όσων πυροδοτούν τα συμπτώματα και ένα προσωπικό σχέδιο αντιμετώπισης μπορούν να σε βοηθήσουν να ελέγχεις την πάθηση και να έχεις μια φυσιολογική, δραστήρια ζωή.

Μορφές και τύποι

• Αλλεργικό άσθμαΤα συμπτώματα πυροδοτούνται από αλλεργιογόνα, δηλαδή ουσίες που προκαλούν αλλεργική αντίδραση, όπως γύρη, ακάρεα σκόνης, μούχλα και αλλεργιογόνα κατοικιδίων.
• Μη αλλεργικό άσθμαΤα συμπτώματα πυροδοτούνται από παράγοντες που δεν είναι αλλεργιογόνα, όπως κρύος αέρας, καπνός, ρύπανση, οικιακά χημικά ή λοιμώξεις.
• Επαγγελματικό άσθμαΣχετίζεται με την εισπνοή χημικών ουσιών ή βιομηχανικής σκόνης στον χώρο εργασίας.
• Άσθμα που προκαλείται από άσκησηΕμφανίζεται κατά τη σωματική άσκηση, ιδιαίτερα όταν ο αέρας είναι ξηρός.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Το άσθμα είναι μακροχρόνια πάθηση χωρίς οριστική ίαση προς το παρόν. Τα συμπτώματα μπορεί να υποχωρούν και να επανεμφανίζονται. Με κατάλληλη θεραπεία και προσωπικό σχέδιο αντιμετώπισης, συνήθως μπορείς να τα ελέγχεις και να έχεις φυσιολογική, δραστήρια ζωή.

Συμπτώματα άσθματος

Τα συμπτώματα διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο και μπορεί να είναι ήπια ή σοβαρά. Δεν αρκούν από μόνα τους για διάγνωση, γιατί μπορεί να οφείλονται και σε άλλες παθήσεις.

• Συριγμός Σφύριγμα στην αναπνοή, κυρίως όταν εκπνέεις και μερικές φορές όταν εισπνέεις.
• Βήχας Μπορεί να επιμένει, ιδιαίτερα τη νύχτα ή νωρίς το πρωί.
• Δύσπνοια Αίσθημα ότι σου λείπει αέρας ή δυσκολία στην αναπνοή, μερικές φορές ακόμη και σε ηρεμία.
• Σφίξιμο στο στήθος Μπορεί να δυσκολεύει τη βαθιά εισπνοή.

Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανίζονται καθημερινά ή μόνο περιστασιακά. Συχνά είναι χειρότερα τη νύχτα, νωρίς το πρωί ή κατά την άσκηση. Μια κρίση μπορεί να αρχίσει ξαφνικά ή σταδιακά.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες άσθματος και παράγοντες κινδύνου

Η ακριβής αιτία του άσθματος δεν είναι γνωστή. Η κληρονομικότητα και το περιβάλλον φαίνεται ότι παίζουν ρόλο, ενώ συχνά δεν εντοπίζεται μία μοναδική αιτία. Διαφορετικοί παράγοντες μπορούν να πυροδοτήσουν ή να επιδεινώσουν τα συμπτώματα: γύρη, ακάρεα σκόνης, μούχλα, κατοικίδια, καπνός, ατμοσφαιρική ρύπανση, κρύος αέρας, άσκηση, έντονα αρώματα, ορισμένα φάρμακα και λοιμώξεις όπως το κρυολόγημα και η γρίπη. Οι παράγοντες αυτοί διαφέρουν για τον καθένα και μπορεί να αλλάζουν με τον χρόνο.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Οικογενειακό ιστορικό άσθματος, ιδιαίτερα σε γονέα ή αδελφό.
• Αλλεργίες ή αλλεργικές παθήσεις, όπως έκζεμα και αλλεργική ρινίτιδα.
• Υπερβάλλον βάρος ή παχυσαρκία.
• Έκθεση σε καπνό κατά την εγκυμοσύνη ή τη μικρή παιδική ηλικία.
• Πρόωρη γέννηση ή χαμηλό βάρος γέννησης.
• Συχνές ιογενείς λοιμώξεις του αναπνευστικού στη μικρή παιδική ηλικία.
• Έκθεση σε ατμοσφαιρική ρύπανση, αλλεργιογόνα και ερεθιστικές ουσίες.
• Έκθεση σε χημικά, αναθυμιάσεις ή σκόνη στην εργασία.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός σου θα σε ρωτήσει για τα συμπτώματα, το οικογενειακό ιστορικό και τις συνθήκες στις οποίες δυσκολεύεσαι να αναπνεύσεις. Θα σε εξετάσει και θα ακούσει το στήθος σου. Η διάγνωση μπορεί να χρειαστεί χρόνο, επειδή τα συμπτώματα μεταβάλλονται και η δύσπνοια έχει διαφορετικές πιθανές αιτίες.

• Σπιρομέτρηση: μετρά πόσο αέρα εκπνέεις και ελέγχει τη λειτουργία των πνευμόνων, ενδεχομένως πριν και μετά από φάρμακο για το άσθμα.
• Μέτρηση μέγιστης εκπνευστικής ροής με ροόμετρο: δείχνει πόσο γρήγορα μπορείς να βγάλεις τον αέρα με δυνατή εκπνοή.
• Δοκιμασίες πρόκλησης: ελέγχουν πώς αντιδρούν οι αεραγωγοί σε συγκεκριμένα αλλεργιογόνα ή φάρμακα.
• Μέτρηση κλασματικού εκπνεόμενου μονοξειδίου του αζώτου (FeNO): μπορεί να δείξει φλεγμονή στους πνεύμονες.
• Δερματικές δοκιμασίες ή αιματολογικές εξετάσεις για αλλεργίες, αν υπάρχει σχετικό ιστορικό.

Θεραπεία άσθματος

Η θεραπεία προσαρμόζεται στα συμπτώματα και στον βαθμό ελέγχου του άσθματος. Βασίζεται κυρίως σε εισπνεόμενα φάρμακα που ανακουφίζουν την αναπνοή και μειώνουν τη φλεγμονή. Το ανακουφιστικό βρογχοδιασταλτικό εισπνεόμενο δεν πρέπει να αποτελεί τη μοναδική αγωγή σου. Μαζί με τον γιατρό σου θα φτιάξετε ένα προσωπικό σχέδιο αντιμετώπισης: ποια φάρμακα χρησιμοποιείς, πώς παρακολουθείς τα συμπτώματα και τι κάνεις αν χειροτερέψουν. Χρειάζεται έλεγχος τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο, μαζί με έλεγχο της τεχνικής εισπνοών και επικαιροποίηση του σχεδίου.

• Εισπνεόμενα βρογχοδιασταλτικάΦάρμακα όπως η σαλβουταμόλη ανοίγουν τους αεραγωγούς και ανακουφίζουν τα συμπτώματα. Ο γιατρός καθορίζει τη χρήση τους μέσα στο συνολικό θεραπευτικό σχέδιο.
• Εισπνεόμενα κορτικοστεροειδήΦάρμακα όπως η μπεκλομεθαζόνη μειώνουν τη φλεγμονή στους αεραγωγούς και τον κίνδυνο σοβαρών κρίσεων.
• Συνδυαστικά εισπνεόμεναΠεριέχουν βρογχοδιασταλτικό και κορτικοστεροειδές. Ανάλογα με το σχήμα που θα ορίσει ο γιατρός, μπορεί να χρησιμοποιούνται για ανακούφιση ή και για θεραπεία συντήρησης.
• Πρόσθετα φάρμακαΑν τα εισπνεόμενα δεν ελέγχουν τα συμπτώματα, ο γιατρός μπορεί να προτείνει πρόσθετη αγωγή, όπως μοντελουκάστη.
• Βιολογικές θεραπείεςΕνέσιμα φάρμακα μπορεί να χρησιμοποιηθούν σε σοβαρό άσθμα που δεν ελέγχεται με εισπνεόμενα και δισκία.
• Βρογχική θερμοπλαστικήΣε ορισμένους ενήλικες με μη ελεγχόμενο άσθμα μπορεί να εξεταστεί μια επέμβαση που χρησιμοποιεί θερμότητα για να μειώσει τον λείο μυ γύρω από τους αεραγωγούς. Έχει κινδύνους που χρειάζεται να συζητήσεις με τον γιατρό σου.
• Νοσοκομειακή αντιμετώπιση κρίσηςΜπορεί να χρειαστούν οξυγόνο, φάρμακα μέσω νεφελοποιητή και κορτικοστεροειδή σε δισκία ή ενέσεις.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Ακολούθησε την αγωγή και το προσωπικό σχέδιο αντιμετώπισης όπως σου έχει εξηγήσει ο γιατρός σου.
• Ζήτησε να σου δείξουν τη σωστή χρήση της συσκευής εισπνοών.
• Συζήτησε τη χρήση αεροθαλάμου, μιας συσκευής που βοηθά το φάρμακο από εισπνευστήρα αερολύματος να φτάσει στους πνεύμονες.
• Έχε μαζί σου το ανακουφιστικό εισπνεόμενο που σου έχει συνταγογραφηθεί.
• Απόφυγε τους παράγοντες που γνωρίζεις ότι πυροδοτούν τα συμπτώματά σου.
• Σε κρίση, κάθισε με ίσια την πλάτη, προσπάθησε να παραμείνεις ήρεμος και ακολούθησε το προσωπικό σου σχέδιο.
• Πάρε το σχέδιο αντιμετώπισης μαζί σου στα ραντεβού για το άσθμα.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Η μείωση της έκθεσης στον καπνό βοηθά τόσο στην πρόληψη του άσθματος όσο και στον έλεγχό του. Αν έχεις ήδη άσθμα, η αποφυγή των προσωπικών σου εκλυτικών παραγόντων και η τήρηση του θεραπευτικού σχεδίου βοηθούν στην πρόληψη των κρίσεων.

• Απόφυγε την έκθεση σε καπνό τσιγάρου.
• Αν ο καπνός πυροδοτεί τα συμπτώματά σου, μην καπνίζεις και μην επιτρέπεις το κάπνισμα στο σπίτι ή στο αυτοκίνητό σου.
• Μάθε να αναγνωρίζεις τα προειδοποιητικά σημάδια μιας κρίσης.
• Ακολούθησε τις οδηγίες του γιατρού για την αγωγή και την παρακολούθηση του άσθματος.

Επιπλοκές άσθματος

• Διαταραχές ύπνου όταν το άσθμα δεν αντιμετωπίζεται επαρκώς.
• Κόπωση μέσα στην ημέρα και δυσκολία συγκέντρωσης.
• Σοβαρές κρίσεις που μπορεί να χρειαστούν επείγουσα φροντίδα και νοσηλεία.
• Κίνδυνος θανάτου στις πιο σοβαρές περιπτώσεις.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Αν έχεις αναρρώσει από κρίση άσθματος, ζήτησε επείγον ραντεβού και δες γιατρό μέσα σε 2 ημέρες, ακόμη κι αν νιώθεις καλύτερα.
• Μίλησε με γιατρό αν εσύ ή το παιδί σου έχετε συμπτώματα που μπορεί να σχετίζονται με άσθμα.
• Ζήτησε επανεκτίμηση αν η θεραπεία δεν βοηθά ή χρειάζεσαι συχνότερα το ανακουφιστικό εισπνεόμενο.
• Επικοινώνησε με τον γιατρό αν τα συμπτώματα σε ξυπνούν τη νύχτα ή περιορίζουν τις συνηθισμένες σου δραστηριότητες.
• Ζήτησε βοήθεια αν δεν είσαι σίγουρος πώς να χρησιμοποιήσεις τη συσκευή εισπνοών.

Ποιος γιατρός: Πνευμονολόγος, Αλλεργιολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για το άσθμα