Επιλόχεια κατάθλιψη: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι η επιλόχεια κατάθλιψη

Η επιλόχεια κατάθλιψη είναι μια συχνή αλλά σοβαρή διαταραχή της διάθεσης μετά τη γέννηση ενός μωρού. Μπορεί να προκαλέσει έντονη θλίψη, άγχος και εξάντληση, σε βαθμό που να δυσκολεύεσαι να φροντίσεις τον εαυτό σου, το μωρό ή τις καθημερινές σου υποχρεώσεις. Δεν έχει μία μοναδική αιτία: φαίνεται να συμμετέχουν ορμονικές αλλαγές, γενετικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες, μαζί με τις απαιτήσεις της γέννας και της φροντίδας του μωρού. Δεν είναι δικό σου λάθος ούτε οφείλεται σε κάτι που έκανες ή δεν έκανες.

Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν σύντομα μετά τον τοκετό ή μέσα στον πρώτο χρόνο. Η κατάθλιψη που εμφανίζεται στην εγκυμοσύνη και μετά τη γέννα περιγράφεται με τον ευρύτερο όρο «περιγεννητική κατάθλιψη». Η επιλόχεια κατάθλιψη διαφέρει από την ήπια, παροδική μελαγχολία των πρώτων ημερών μετά τη γέννηση. Υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπείες, όπως η ψυχοθεραπεία και τα αντικαταθλιπτικά. Με την κατάλληλη αντιμετώπιση, οι περισσότερες γυναίκες νιώθουν καλύτερα. Αν αναγνωρίζεις ακόμη και μερικά από τα σημάδια, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Η επιλόχεια κατάθλιψη αντιμετωπίζεται και με την κατάλληλη θεραπεία οι περισσότερες γυναίκες νιώθουν καλύτερα. Συνήθως βελτιώνεται σε 3 έως 6 μήνες, αλλά μερικές φορές διαρκεί πολύ περισσότερο. Η θεραπεία αυξάνει την πιθανότητα βελτίωσης. Αν έχεις εμφανίσει κατάθλιψη σε προηγούμενη εγκυμοσύνη ή μετά τον τοκετό, υπάρχει αυξημένος κίνδυνος νέου επεισοδίου και χρειάζεται σχέδιο παρακολούθησης.

Συμπτώματα επιλόχειας κατάθλιψης

Τα συμπτώματα μπορεί να διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Δεν χρειάζεται να εμφανίζονται όλα για να ζητήσεις αξιολόγηση.

• Επίμονη θλίψη Χαμηλή διάθεση, αίσθημα κενού ή συχνότερο κλάμα, ακόμη και χωρίς σαφή λόγο.
• Απώλεια ενδιαφέροντος Δυσκολεύεσαι να απολαύσεις δραστηριότητες που παλιότερα σου άρεσαν.
• Απελπισία και ενοχές Νιώθεις ότι δεν τα καταφέρνεις, ότι δεν αξίζεις ή ότι είσαι κακός γονιός.
• Έντονο άγχος Φόβος, συχνή ανησυχία ή επίμονες αμφιβολίες για την ικανότητά σου να φροντίσεις το μωρό.
• Ευερεθιστότητα Ασυνήθιστος θυμός, εκνευρισμός ή ανησυχία που δυσκολεύει την ηρεμία.
• Αλλαγές στον ύπνο Δυσκολία να κοιμηθείς ακόμη και όταν μπορείς να ξεκουραστείς, πρωινό ξύπνημα ή υπερβολικός ύπνος.
• Εξάντληση Έντονη κόπωση ή ασυνήθιστη μείωση της ενέργειας.
• Αλλαγές στην όρεξη Τρως πολύ περισσότερο ή πολύ λιγότερο, με πιθανές ανεπιθύμητες αλλαγές βάρους.
• Δυσκολία συγκέντρωσης Δυσκολία να θυμάσαι πράγματα ή να παίρνεις αποφάσεις.
• Απομάκρυνση από άλλους Αποσύρεσαι από φίλους και οικογένεια.
• Δυσκολία συναισθηματικού δεσίματος Δυσκολεύεσαι να συνδεθείς συναισθηματικά με το μωρό ή νιώθεις λίγο ή καθόλου ενδιαφέρον γι’ αυτό.
• Σκέψεις βλάβης Σκέψεις θανάτου, αυτοκτονίας ή πρόκλησης βλάβης στον εαυτό σου ή στο μωρό χρειάζονται άμεση βοήθεια.

Τα συμπτώματα μπορεί να ξεκινήσουν ήδη στην εγκυμοσύνη ή έως έναν χρόνο μετά τη γέννα. Η παροδική μελαγχολία μετά τον τοκετό συνήθως υποχωρεί μέσα σε 2 εβδομάδες. Αν τα συμπτώματα επιμένουν, επιδεινώνονται ή δυσκολεύεσαι να τα βγάλεις πέρα, ζήτησε βοήθεια χωρίς να περιμένεις.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες επιλόχειας κατάθλιψης και παράγοντες κινδύνου

Η ακριβής αιτία δεν είναι γνωστή. Πιθανότατα συνδυάζονται γενετικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες, απότομες ορμονικές αλλαγές μετά την εγκυμοσύνη και οι σωματικές και συναισθηματικές απαιτήσεις της γέννας και της φροντίδας ενός μωρού. Η έλλειψη ύπνου, η κόπωση, η περιορισμένη υποστήριξη και τα στρεσογόνα γεγονότα μπορεί να συμβάλλουν. Η πτώση των ορμονών του θυρεοειδούς μπορεί επίσης να προκαλεί ή να επιδεινώνει καταθλιπτικά συμπτώματα.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Προσωπικό ή οικογενειακό ιστορικό κατάθλιψης ή διπολικής διαταραχής.
• Κατάθλιψη σε προηγούμενη εγκυμοσύνη ή μετά από προηγούμενο τοκετό.
• Πολύδυμος τοκετός, όπως δίδυμα ή τρίδυμα.
• Τοκετός στην εφηβεία.
• Προβλήματα υγείας κατά την εγκυμοσύνη.
• Πρόωρος τοκετός ή άλλες επιπλοκές στη γέννα.
• Μωρό με ειδικές ανάγκες φροντίδας.
• Ιστορικό ενδοοικογενειακής βίας ή προηγούμενου τραύματος.
• Οικονομικό άγχος ή άλλα στρεσογόνα γεγονότα.
• Μη προγραμματισμένη εγκυμοσύνη.
• Περιορισμένη υποστήριξη, κόπωση και έλλειψη ύπνου.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός σου θα συζητήσει μαζί σου πώς νιώθεις και πώς επηρεάζεται η καθημερινότητά σου. Μπορεί να σου ζητήσει να συμπληρώσεις ερωτηματολόγιο για τη διάθεση, τον ύπνο και τις σκέψεις σου. Αν χρειάζεται, μπορεί να ζητήσει εξετάσεις αίματος για σωματικές παθήσεις, όπως διαταραχές του θυρεοειδούς, που προκαλούν ή επιδεινώνουν την κατάθλιψη.

• Κλινική αξιολόγηση των συμπτωμάτων.
• Ερωτήσεις ή ερωτηματολόγια ελέγχου της διάθεσης.
• Εξετάσεις αίματος για πιθανές σωματικές αιτίες, όπως διαταραχές του θυρεοειδούς.

Θεραπεία επιλόχειας κατάθλιψης

Η αντιμετώπιση συνήθως περιλαμβάνει ψυχοθεραπεία, φαρμακευτική αγωγή ή συνδυασμό τους. Ο γιατρός σου θα σε βοηθήσει να επιλέξεις θεραπεία ανάλογα με τα συμπτώματα και τις ανάγκες σου. Αν θηλάζεις, ενημέρωσέ τον ώστε να επιλέξετε κατάλληλη αγωγή, σταθμίζοντας τα οφέλη και τους κινδύνους. Μην ξεκινάς ή διακόπτεις φάρμακο χωρίς συζήτηση με τον γιατρό σου. Κατά τη λήψη αντικαταθλιπτικών χρειάζεται παρακολούθηση, ιδιαίτερα στην αρχή της θεραπείας ή όταν αλλάζει η αγωγή, για πιθανή επιδείνωση ή αυτοκτονικές σκέψεις.

• Γνωσιακή συμπεριφορική θεραπείαΨυχοθεραπεία που σε βοηθά να αναγνωρίζεις και να αλλάζεις σκέψεις και συμπεριφορές που επιβαρύνουν τη διάθεση και το άγχος.
• Διαπροσωπική θεραπείαΕστιάζει στις σχέσεις, στην επικοινωνία και στη δημιουργία υποστηρικτικού δικτύου, ώστε να αντιμετωπίζεις καλύτερα δυσκολίες που συνδέονται με την κατάθλιψη.
• ΑντικαταθλιπτικάΜπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνα τους ή μαζί με ψυχοθεραπεία. Η επιλογή γίνεται με τον γιατρό σου, λαμβάνοντας υπόψη και τον θηλασμό.
• Ειδικές φαρμακευτικές επιλογέςΗ μπρεξανολόνη χορηγείται ενδοφλέβια σε νοσοκομείο για σοβαρή επιλόχεια κατάθλιψη. Η ζουρανολόνη είναι από του στόματος θεραπευτική επιλογή για ενήλικες· ο γιατρός σου μπορεί να εξηγήσει τις επιλογές και τους κινδύνους τους.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Μίλησε για τα συναισθήματά σου σε άνθρωπο που εμπιστεύεσαι ή σε επαγγελματία ψυχικής υγείας.
• Ζήτησε πρακτική βοήθεια για τη φροντίδα του μωρού, τα ψώνια και τις δουλειές του σπιτιού.
• Προσπάθησε να ξεκουράζεσαι όταν ξεκουράζεται το μωρό και να κοιμάσαι όσο μπορείς.
• Βάλε στην καθημερινότητά σου σωματική δραστηριότητα, όπως έναν σύντομο περίπατο.
• Κράτησε λίγο χρόνο για τον εαυτό σου και για πράγματα που απολαμβάνεις.
• Δοκίμασε μια ομάδα υποστήριξης ή μια ομάδα γονέων με μωρά.
• Μη χρησιμοποιείς αλκοόλ ή παράνομες ουσίες για να διαχειριστείς τα συμπτώματα.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Ορισμένα βήματα μπορεί να μειώσουν τον κίνδυνο και να βοηθήσουν στην έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων. Αν έχεις προηγούμενο επεισόδιο περιγεννητικής κατάθλιψης, συζήτησε με τον γιατρό σου ένα σχέδιο παρακολούθησης για πιθανή υποτροπή.

• Μίλησε στην εγκυμοσύνη με τον γιατρό σου για τυχόν ιστορικό κατάθλιψης.
• Συμπλήρωσε τα ερωτηματολόγια ελέγχου που σου προτείνονται στην εγκυμοσύνη και μετά τη γέννα.
• Αναζήτησε υποστήριξη από οικογένεια, φίλους ή ομάδες υποστήριξης.

Επιπλοκές επιλόχειας κατάθλιψης

• Δυσκολία στη φροντίδα του εαυτού σου και του μωρού και στη διαχείριση καθημερινών υποχρεώσεων χωρίς θεραπεία.
• Δυσκολία στο συναισθηματικό δέσιμο με το μωρό.
• Πιθανή συμβολή σε προβλήματα σίτισης ή ύπνου του μωρού.
• Κίνδυνος αυτοτραυματισμού, απόπειρας αυτοκτονίας ή βλάβης του μωρού σε σοβαρές περιπτώσεις.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Μίλησε σύντομα με τον γιατρό σου ή τη μαία σου αν πιστεύεις ότι μπορεί να έχεις επιλόχεια κατάθλιψη, ακόμη κι αν έχεις μόνο μερικά συμπτώματα.
• Ζήτησε αξιολόγηση αν η χαμηλή διάθεση, το άγχος ή η ευερεθιστότητα επιμένουν πέρα από 2 εβδομάδες μετά τη γέννα, επιδεινώνονται ή δυσκολεύεσαι να ανταποκριθείς στην καθημερινότητα.
• Ενημέρωσε άμεσα τον γιατρό σου αν η διάθεση επιδεινώνεται κατά τη λήψη αντικαταθλιπτικού· αν εμφανιστούν αυτοκτονικές σκέψεις, αναζήτησε επείγουσα βοήθεια.

Ποιος γιατρός: Ψυχίατρος, Γυναικολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για την επιλόχεια κατάθλιψη